ده‌روونناسیی کۆی کورد، له ته‌واوی کۆنفلیکته‌کانیدا

بەشێکی گه‌وره‌ی تاکی کورد سیاسه‌ت له‌سه‌ر بنه‌ماکانی هه‌ست ده‌کات، نه‌ک ئه‌قڵ

ڕه‌فتاری کۆی کورد، ڕه‌فتارێکی کۆنفۆرمیره‌یه، ڕه‌فتارێکه که به پرۆسه‌ی نۆیرۆبیۆکیمییه‌وه به‌ستراوه، که ئه‌مه‌ش مامه‌ڵه‌کانی تاکه‌کانی ناو ئه‌م کۆیه ده‌کات به سروشتی تاک و سروشتی کۆی کۆنفۆرمیرەکراو. بیهێنه به‌رچاوی خۆت کۆیه‌کی گه‌وره، هاڕمۆنییان بۆ پارتی دیموکرات هه‌یه، کۆیه‌کی گه‌وره هاڕمۆنییان بۆ یه‌کێتیی نیشتیمانی، کۆیه‌کی گه‌وره بۆ گۆڕان، کۆیه‌کی گه‌وره بۆ پارتی کرێکاران ...هتد. هه‌ر یه‌کێک له تاکه‌کانی ناو ئه‌م کۆیه، کۆنفۆرمیره‌ن له کۆیه‌کدا، به واتای ڕێکخراون له چێوه‌یه‌کدا، هه‌روه‌کوو لۆن کۆیه‌ک له ئه‌تۆم له چێوه‌یه‌کدا کۆ ده‌بنه‌وه و پێکه‌وه‌ییان ده‌بێته هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی مۆنۆکۆلێک، بۆ نموونه ئاو یاخود هه‌وا.


کۆیه‌ک له کورددا نییه، که خاوه‌نی کۆنفۆرمیره‌یه‌کی تر بن، بۆ نموونه سه‌روه‌ریی نیشتمان، سه‌روه‌ریی مرۆڤایه‌تی و مرۆڤی کورد، دڵسۆزیی بۆ مرۆڤایه‌تی و مرۆڤی کورد، دڵسۆزیی بۆ خاکی کوردستان و ...هتد. ئه‌وه‌ی کورد تێیدا ده‌ژی و خه‌ڵکی ده‌یبینێت، بریتییه له بۆچوونی کۆیه‌کانی پارته‌کان، نه‌ک کۆیه‌کی تر، که لەده‌ره‌وه‌ی پارته‌کاندان. ئه‌گه‌ر بێتوو کۆیه‌کی وه‌ها هه‌بێت و تاکه‌کانی کورد له چێوه‌یدا کۆ ببنه‌وه و ببنه هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی مۆنۆکۆلێک بۆ نیشتمان، ئه‌وا له کاتی بەئه‌ندامبوونیاندا له پارتێکدا، سه‌روه‌رییه نیشتمانییه‌کان و مرۆڤایه‌تی و دڵسۆزی بۆ خاکی کوردستان له‌سه‌روو سه‌روه‌رییه‌کانی پارته‌وه ده‌بێت.


ئه‌م فێنۆمێنه ڕووداوێکی سروشتی و بیۆلۆگییه، هه‌ر هێنده‌ی تاک بووه خاوه‌نی نۆیرۆنێک بۆی، ئه‌وا به له سیستێمی نۆیرۆبیۆلۆگیی خۆیدا، به پرۆسه‌ی نۆیرۆبیۆکیمیی، له ڕێگای نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کانه‌وه، تاک پێویستییه‌کانی دڵسۆزیی نیشمان و مرۆڤایه‌تی ده‌خاته سه‌رووی هه‌موو پێویستییه‌کی تره‌وه. به‌م شێوه‌یه کورد ده‌بێته خاوه‌نی کۆیه‌کی گه‌وره، که هه‌موو دڵسۆزیی بۆ نیشتمان و مرۆڤایه‌تی له‌سه‌رووی هه‌موو شتێکی تره‌وه داده‌نێن. چاره‌سه‌ری زۆرینه‌ی کێشه‌کانی کورد زۆر له‌وه‌ ئاسانتره، که تاک بیری لێ ده‌کاته‌وه. مرۆڤ پێویسته بزانێت، که مێشکی مرۆڤ چۆن کار ده‌کات، ئه‌وسا ده‌توانێت ئاسان چاره‌سه‌ری کێشه‌یه‌ک بکات.


تاک خاوه‌نی نۆیرۆنێکه بۆ تێکدان و له‌ناوبردن، تاک خاوه‌نی نۆیرۆنێکه بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی تایبه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندیی پارت، هه‌ر بۆیه هه‌رگیز ناتوانێت له کۆیه‌کدا جێگای خۆی بکاته‌وه، که داوای به‌رژه‌وه‌ندیی نیشتمان و مرۆڤایه‌تی ده‌که‌ن. ئه‌م پرۆسه‌یه نۆیرۆبیۆلۆگییه، هه‌ر بۆیه هه‌میشه تاکی کورد، له مامه‌ڵه‌کانی سیاسییه‌ک یان هه‌ر تاکێکی تری کورد تێناگات، یان مامه‌ڵه‌کانی تووشی شۆکی ده‌کات.


کورد ده‌توانێت ببێته خاوه‌نی کۆیه‌کی نیشمانی و مرۆڤایه‌تی، ئه‌ویش به نماییشکردنی چالاکییه‌کانی له‌ناو خه‌ڵکیدا، له بازاڕدا، له قوتابخانه و زانکۆکاندا، له هه‌ر شوێنێکدا که هاووڵاتییانی کورد تێیدا خاوه‌نی ڕێژه‌ی گه‌وره‌ن، به‌ڵام ئه‌م چالاکییانه ده‌بێ له سه‌ره‌تاوه به وریاییانه بکرێن و هه‌ڵه‌یان تێدا نه‌کرێت. هه‌ڵه ئه‌وه‌یه، که له ڕێگای ئه‌م چالاکییانه‌وه له‌بری کۆیه‌کی نیشتمانی و مرۆڤایه‌تی به‌رهه‌م بهێنن، بچن کۆیه‌کی ناسیۆنالیزم به‌رهه‌م بهێنن. جیاوازیی گه‌وره هه‌یه له‌نێوانی کۆیه‌کی نیشتمانی و مرۆڤایه‌تی و کۆیه‌کی ناسیۆنالیزمدا. ئه‌م کێشه‌یه ئێستا ئه‌ڵمانه‌کان و دانمارکییه‌کان هه‌یانه، چونکه خاوه‌نی کۆیه‌کی ناسیۆنالیزمن و هێرش بۆ هه‌موو تاک و کۆیه‌کی تر ده‌که‌ن، ئه‌گه‌ر بێتوو تاک و کۆی ئه‌ڵمان و دانمارکی نه‌بن. کۆیه‌کی تریش هه‌یه، که نیشتمانی و مرۆڤایه‌تین، که دڵسۆزن بۆ نیشتمان و هه‌موو ئه‌و مرۆڤانه‌ی، که له‌و نیشتمانه‌دا ده‌ژین.

 

بۆچی نه‌وه‌ی کورد یه‌ک له ‌یه‌ک ده‌چن؟
به‌ده‌ر له زمانی دایک و فێربوونی خووه‌کان، منداڵان هه‌ڵگری گێنه‌کانی دایک و باوکیشیانن. به‌م شێوه‌یه نه‌وه‌کان نوێ نین، به‌ڵکوو هه‌ڵگری هه‌مان DNAی دایک و باوکانن، هه‌ڵگری هه‌مان داتان، هه‌ر بۆیه، نه‌وه له‌دوای نه‌وه، نه‌وه کۆنه‌کان نیگه‌رانن به‌رامبه‌ر به نه‌وه‌ی نوێ، ئه‌و چاوه‌ڕوانییه گه‌وره‌یه‌ی نه‌وه‌ی کۆن له نه‌وه‌ی نوێ، به‌ده‌ر له نیگه‌رانیی هیچی تر به‌رهه‌م ناهێنێت. ئه‌و ئاماده‌ییه‌ی نه‌وه‌ی نوێ بۆ بوون به شتێکی تر، بۆ گۆڕان بۆ بوونیه‌تێکی نوێ و تر، بێجگه له نیگه‌رانی هیچی تریان بۆ به‌رهه‌م ناهێنێت. نه‌وه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین، یان کوژراون یان له ڕێگای ئه‌وروپادا خنکاون، یان له ئه‌وروپا سه‌رگه‌ردانن، یان ئه‌وه‌تا له جه‌سته‌ی خۆیاندا نامۆیه‌کن.


نه‌وه‌ی پێش ئه‌وان، که من یه‌کێکم لێیان، جێگای نیگه‌رانیی نه‌وه‌ی پێش خۆمانین. به‌شێکی گه‌وره‌مان له ڕاپه‌ڕیندا کوژراین، به‌شێکی گه‌وره‌ی ترمان له ئه‌وروپا، ئه‌مێریکا و ئاوستورالیاین، به‌شێکمان له ڕێگای ئه‌وروپادا چ به ده‌ستی ژه‌ندرمه تیرۆریسته‌کانی تورکیا کوژراین و چ له ڕێگای یۆناندا خنکاین. به‌شێکی گه‌وره‌ی ترمان چ بووینه تایه‌ی ئه‌و سیستێمه‌ی له کوردستاندا هه‌یه و چ بووین به‌ژێر تایه زه‌به‌لاحه‌کانی ئه‌و سیستێمه‌وه.


نه‌وه‌ی پێش ئێمه، به پێشمه‌رگه و نووسه‌ره‌وه، به‌شێکین له‌و سیستێمه‌ی کوردستان و نیگه‌رانن به‌رامبه‌ر به نه‌وه‌‌ی پێش خۆیان و به نه‌وه‌ی دوای خۆشیان. ئه‌م نه‌وه‌یه فه‌رمانڕه‌وای حکوومه‌ت و میدیا و ته‌واوی ئینستیتوته‌کانی کوردستانن، که نه‌وه‌ی دوای خۆیان و نه‌وه‌ی دوای ڕاپه‌ڕین لێیان نیگه‌رانن.


به‌ڵام ئه‌م نیگه‌رانییه کرۆنییه بۆچی؟ بۆچی هه‌موومان له‌ یه‌ک ده‌چین؟ بۆچی هه‌موومان یه‌ک خوومان هه‌یه؟ خوویه‌ک له ڕێسێنتیمۆ، تێکده‌ر، ڕقهه‌ڵگر، خاڵی له ئیمپاتی، دژبه‌یه‌ک ...هتد.


چاڕڵس داروین، گێنه‌ی هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کانی به تێکۆشان بۆ مانه‌وه له ژیاندا ناو ده‌برد، به‌ڵام ئه‌م تێکۆشانی بوونه‌وه‌رانه، تێکۆشانێک نه‌بووه و نییه، بۆ وێرانکردنی جیهان، به‌پێچه‌وانه‌وه بۆ مانه‌وه له ژیاندا. هه‌موو ئاژه‌ڵ و باڵنده‌یه‌کی گۆشتخۆر چ ئاگایان له خۆیانه بۆ ئه‌وه‌ی نه‌خورێن، چ ئه‌و کاته‌ش ئاژه‌ڵێک یان باڵنده‌یه‌کی تر ده‌خۆن، که برسییانه. ئه‌و پشیله‌یه‌ی ئێستا، که یاری به مشک ده‌کات و نایخوات، به‌رهه‌می کولتووری مرۆڤه، نه‌ک سروشتی پشیله‌که. زیاد له سه‌د ساڵه ده‌روونناسانی ئه‌ڵمانی قسه‌ له‌سه‌ر به‌جێهێشتنی شوێنه‌وار له مێشکدا ده‌که‌ن، شوێنه‌وارێک، که مرۆڤ له‌ کاتی ته‌ماشاکردنی دیمه‌نێکدا، ڕووداوێکدا، کردنی کارێکدا، له فێربوونێکدا...هتد، به‌جێی دێڵێت. سێ سه‌د ساڵ به‌ر له‌ ئێستا، به‌بێ ئه‌م زانسته‌ نۆیرۆلۆگییه‌ مۆدێرنه‌ی ئێستا، فیلۆسۆفی ئه‌ڵمانی گۆتفرید ڤیلهێلم لایبنیتس، درکی به‌وه‌ کردبوو، که له مێشکدا پرۆسێسێک بۆ هه‌موو بیرکردنه‌وه و مامه‌ڵه‌کانی مرۆڤ هه‌یه، که مرۆڤ خۆی درکی پێ ناکات، کۆی ئه‌م هه‌موو ئه‌کتیڤیتێته له مێشکدا له مامه‌ڵه‌کانی مرۆڤدا هه‌ست پێ ده‌کرێت. ئێدموند هورسل، به‌ر له جه‌نگی جیهانیی دووه‌م، ته‌واوی بیرکردنه‌وه و مامه‌ڵه‌کانی مرۆڤی به پرۆسه‌یه‌کی بیۆلۆگی ناو برد.


ئێمه‌ی مرۆڤ نه‌ک به‌ته‌نیا تێکۆشان بۆ مانه‌وه له ژیاندا به گێنه ده‌گوێزینه‌وه بۆ نه‌وه‌کانمان، به‌ڵکوو ته‌واوی هه‌موو مامه‌ڵه و خووه‌کانی ژیانمان، که به‌رهه‌می کولتوورن نه‌ک سروشتی خۆمان. چاڕڵس داروین، ڕه‌گی ئه‌م کێشه‌یه ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ زمان، که له ڕێگای قسه‌کردنه‌وه، مرۆڤ بیرکردنه‌وه به‌رهه‌م دێنێت، کولتوور به‌رهه‌م دێنێت و ده‌یکات به سروشتی خۆی. هه‌ر له ڕێگای زمانه‌وه، گفتوگۆی توندوتیژ و جۆری په‌یوه‌ندییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌گوێزرێته‌وه. تێکچوونی تێکۆشان بۆ مانه‌وه له ژیاندا، له ژیانی مرۆڤدا به‌هۆی کولتووره‌وه، کۆمه‌ڵێک کێشه‌ی ڕۆحی و تێکچوونی که‌ڕاکته‌ری لێ ده‌که‌وێته‌وه، که ده‌ردێکه مرۆڤی مۆدێرن هه‌زاران ساڵه به‌ده‌ستیه‌وه ده‌ناڵێنێت.


دروستبوونی نه‌وه‌یه‌کی نوێ پێویستی به ژینگه‌یه‌کی خاوێنه له هه‌موو بیرکردنه‌وه و مامه‌ڵه‌یه‌کی باو. ژینگه‌یه‌ک، که بوونه‌وه‌ری مرۆڤ بگه‌ڕێنێته‌وه بۆ سروشتی خۆی، سروشتێک، که تێیدا تاکه ئه‌رکی مرۆڤ، بریتی بێت له تێکۆشانی بۆ مانه‌وه له ژیاندا و هیچی تر.


ئێمه هه‌موومان له‌ یه‌ک ده‌چین، چونکه هه‌موومان له ژینگه‌یه‌کی ناته‌ندروستدا چ له‌دایک بووین و چ په‌روه‌رده‌ کراوین. هه‌موو ڕه‌خنه و گله‌ییه‌ک له نه‌وه‌کان به‌تاڵن، چونکه نه‌وه‌کان به‌رهه‌می خۆمانن، به‌شێکن له سروشتی خۆمان، به‌م شێوه‌یه تیۆرییه‌که‌ی فرۆید "مرۆڤ له سروشته‌وه خراپه"، ده‌بێته تیۆرییه‌کی سه‌لمێنراو.


له چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا ده‌زگای (باس) له فه‌یسبووکدا، ڤیدیۆی گه‌نجێکی کوردی بڵاو کرده‌وه، که تێیدا گه‌نجه‌که کۆترێکی ناسکی باڵکراوی پێیه و وه‌کوو تۆپ شووتی تێ هه‌ڵده‌دات. ڤیدیۆکه نه‌ک من، به‌ڵکوو به‌شێکی گه‌وره‌ی بینه‌ری کوردی تووڕە ‌کردووه. گه‌نجه‌که بەدڵنیایی نه‌خۆشه، چونکه هیچ مرۆڤێکی نۆرماڵ به‌ وێنه‌ی ئه‌و به‌خته‌وه‌ر نییه به ئازاردانی بوونه‌وه‌رێکی بێده‌سه‌ڵاتی ئاوها. به‌ڵام ئه‌م ڤیدیۆیه و چه‌نده‌ها ڤیدیۆی تری هاوشێوه‌ی، که به‌رچاوی ئێمه‌ی بینه‌ری کورد که‌وتووه، ناچارمان ده‌کات بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه، که ئاخۆ کۆمه‌ڵگای کوردی خاوه‌نی چه‌نده‌ها تاکی ئاوهایه؟ چه‌ندیان دیارن و چه‌ندیان هێشتا شاردراوه‌ن؟ چه‌ندیان خاوه‌نی پۆستی حکوومی و سیاسین؟ چه‌ندیان ده‌سه‌ڵاتدارن؟ ئه‌گه‌ر سیاسی و ده‌سه‌ڵاتدارن چۆن هه‌تا ئێستا ڕووی ڕاسته‌قینه‌یانمان نه‌دیوه؟ ئه‌گه‌ر ڕووی ڕاسته‌قینه‌یان دیاره، بۆچی په‌سه‌ندمان کردوون و هه‌تا ئێستا سیاسی و ده‌سه‌ڵاتدارن؟ ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی، که به‌شێک له‌و سیاسییانه ئاشکرا پێیانه‌وه‌ دیاره، که سیاسه‌تکردن له‌لای ئه‌وان هونه‌ری فێڵکردنه، نه‌ک زانستێکی سۆسیۆلۆگیی. به‌م شێوه‌یه ده‌بینین که هه‌رچ ڕێککه‌وتنێک له مێژووی کورددا له‌نێوان کورد خۆیدا ڕووی دابێت، به‌رهه‌می فێڵکردن بووه له یه‌کتری، نه‌ک باشکردنی ژیانی یه‌کتری و کۆی هاووڵاتییانی نیشتمانی کوردان.


به‌ڵام بۆچیی سیاسه‌تکردن له‌ناو کورددا هێشتا پیشه‌یه‌کی زانستیی کۆمه‌ڵایه‌تی و سۆسیۆلۆگی نییه؟


له هیچ مێژوویه‌کی کورددا سیاسه‌تکردن وه‌ک زانستێکی کۆمه‌ڵایه‌تی پراکتیزه‌ نه‌کراوه، بگره هه‌تا ئێستاش هیچ په‌یمانێک یاخود گرێبه‌ندێکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مایه‌کی فه‌لسه‌فی و کۆمه‌ڵایه‌تی بۆ ژیان له کوردستاندا به‌رهه‌م نه‌هێنراوه. ئه‌و ده‌ستووره‌شی، که له‌دوای هه‌ڵبژاردنه‌کانی ساڵی 2010وه به‌رهه‌م هێنرا، هه‌ڵقوڵاوی ڕێککه‌وتنێکی کۆمه‌ڵایه‌تی و گرێبه‌ندێکی کۆمه‌ڵایه‌تی نه‌بوو، به‌ڵکوو به‌رهه‌می بیرکردنه‌وه‌ی گرۆیه‌ک بوو، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاشکرای بکه‌ن، که کێن ئه‌وانه‌ی ئه‌م ده‌ستووره‌یان به‌رهه‌م هێناوه.


تاکی کورد سیاسه‌ت ده‌کات له پارتێکدا، جووڵانه‌وه‌یه‌کدا، ئۆرگانێکی سیاسییدا، چونکه هاوسۆزیی بۆ که‌سێکی ئه‌و گرۆیه هه‌یه، باوکی له‌وێدا ئه‌ندامه، برای، خزمی، که‌سێک که خۆشی ده‌وێت...هتد. واته تاکی کورد خاوه‌نی بیرکردنه‌وه‌یه‌کی تایبه‌تی خۆی نییه، که بتوانێت له‌گه‌ڵ ئه‌و بیروڕایه‌ی، که ئه‌و گرۆیه هه‌‌یه‌تی، له‌گه‌ڵ ئه‌و ئیدیۆلۆگییه‌ی، که ئه‌و گرۆیه هه‌یه‌تی، ئه‌گه‌ر هه‌یبێت، سیاسه‌تی پێ بکات، چونکه پارته‌کان ته‌نیا به ڕووکه‌ش خاوه‌نی ئیدیۆلۆگیین، هه‌ر بۆیه به‌شێکی زۆریان چ نازانن بۆچی دیموکراتن و چ نازانن بۆچیی گرنگه دیموکرات بن؟ مێژووی دیموکرات له ژیانی مرۆڤدا له‌ کوێوه ده‌ست پێ ده‌کات و چه‌ند قازانج یان زیانی به مرۆڤایه‌تی گه‌یاندووه، بۆچی باشه کورد دیموکرات بێت، ئه‌گه‌ر دیموکراته، چۆن دیموکراتی پراکتیزه‌ ده‌کرێت ....هتد. وێڕای هه‌موو ئه‌مانه، که‌چی به‌م ڕۆژگاره پراکتیزه‌ی کاری نادیموکرات ده‌کرێته سه‌ر خه‌ڵکی، گفتوگۆی توندوتیژ و په‌سه‌ندنه‌کردنی یه‌کتری و سیاسه‌تی دیسپۆتیزمانه پراکتیزه ده‌کرێت. ئه‌ی بۆچی پارتێک هه‌یه دیموکراته و به سه‌دان هه‌زار ئه‌ندامی هه‌یه؟ بۆچی ئه‌م سه‌دان هه‌زار ئه‌ندامه به‌شێکیان دیموکراتن و به‌شێکی تریان ژیانێک له دیموکراتییدا نه له ماڵه‌وه نه له کۆمه‌ڵدا نا‌ژین؟


بۆچی پارتێکی تر سۆسیال دیموکراته؟ بۆچی له سه‌رۆکه‌وه هه‌تا ئه‌ندامێکی ساده و ساکاریان نه سۆسیالن و نه دیموکرات؟ ئه‌وه‌نده‌ی بیرۆکراتی و دیسپۆتیزم له‌و پارته‌دا هه‌یه، ئه‌وه‌نده دیموکراتی و ژیانێکی سۆسیال بۆ هه‌موو نابینرێت. پارتێکی وه‌ها وه‌ک پارتێکی سه‌رده‌می، که هه‌میشه له گه‌ڕاندایه به‌دوای دۆزینه‌وه‌ی ئیدیۆلۆگییه‌کی نوێدا، که له خزمه‌تی فه‌رمانڕه‌وایه‌تیی کۆیه‌کدا بێت، نه‌ک هه‌موو هاووڵاتییانی کورد، هیچ کات نه توانیویه‌تی و نه ده‌توانێت دیموکرات و سۆسیال بێت.
له‌‌کاتێکدا ئه‌رکه له‌سه‌ریان، که له بنه‌ماکانی دیموکراتی تێ بگه‌ن، ئه‌رکه له‌سه‌ریان له بنه‌ماکانی سۆسیال تێ بگه‌ن. سۆسیال بوونی ئه‌مانه ته‌نیا له بۆنه جه‌ماوه‌رییه‌کانی خۆیاندایه، که ڕه‌نگێک له‌یه‌کتریان کۆ ده‌کاته‌وه، پاش ته‌وابوونی بۆنه‌که ئیدی هیچ شتێک ئه‌مانه پێکه‌وه نابه‌ستێته‌وه، وه‌ک چۆن خه‌ڵکانێک له سووپه‌رماکێتێکدا به‌ سه‌ره له کاسه‌دا ده‌وه‌ستن، ئه‌م وه‌ستانه ئه‌م خه‌ڵکانه بەناچاری پێکه‌وه کۆ ده‌کاته‌وه، به‌ڵام ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یه، بریتییه له کۆبوونه‌وه‌یه‌کی بارودۆخییانه، به‌ڵام هه‌ر هێنده‌ی هه‌رکه‌سه و پاره‌ی دا و سووپه‌رمارکێته‌که‌ی به‌جێ هێشت، ئیدی هیچ شتێکی تر پێکیانه‌وه نابه‌ستێته‌وه.


بۆچی هه‌ندێک خۆیان پێ لیبڕاڵه، به‌ڵام هیچ کامیان له ناوه‌ڕۆکی لیبڕاڵییه‌ت نه تێگه‌یشتوون و نه تێ ده‌گه‌ن. بۆچیی که‌سیان ئاگایان له ئازادیی تاک نییه، بۆچی که‌سیان تێناکۆشن بۆ ئازادیی تاک، به‌ڵام له‌بری ئه‌وه خاوه‌نی تێکۆشانێکی جه‌ماوه‌رین، تێکۆشانێک بۆ کۆ. له‌م تێکۆشانه‌دا بۆ کۆ، هه‌ر تاکێک له خزمه‌تی کۆدا نه‌بێت، ئه‌وا شیاوی ده‌ستدرێژییکردنه ‌سه‌ره. وه‌ک چۆن به وته‌یه‌کی نێونه‌ته‌وه‌یی گورگ له پێستی مه‌ڕدا ده‌ژی، ئاوهاش له پارتێکی وه‌هادا کۆمۆنیزم له پێستی لیبڕاڵدا ده‌ژی.


بەشێکی گه‌وره‌ی تاکی کورد سیاسه‌ت له‌سه‌ر بنه‌ماکانی هه‌ست ده‌کات، نه‌ک ئه‌قڵ. هه‌ست، چونکه سۆزی بۆ فڵان و فیسار هه‌یه، به‌هۆی فڵان و فیساری که‌سوکارییه‌وه. له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ست، چونکه خاوه‌نی ڕقێکه له فڵان و فیسار، خاوه‌نی ڕقه به‌رامبه‌ر فڵان و فیسار پارت. له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ست، چونکه خاوه‌نی بیرکردنه‌وه‌ی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه له فڵان و فیسار.


که‌ی تاکی کورد فێر بوو، سیاسه‌ت له‌سه‌ر بنه‌مایه‌کی زانستیی کۆمه‌ڵناسییانه بکات، ئه‌و کات ده‌بێت به ئه‌ندامی پارتێک له‌پێناوی ئامانجێکدا، ئامانجێکی مرۆڤایه‌تی، که بیرکردنه‌وه و ویسته‌کانی له خزمه‌تی کۆی مرۆڤایه‌تییدا بێت.


گۆڕان بۆ چه‌ندین ساڵی ئاینده شه‌قامی کوردیی له باشووری کوردستاندا وردوخاش کرد، هه‌تا ئه‌م نه‌وه‌یه کۆن ده‌بێت و نه‌وه‌یه‌کی نوێ سه‌رهه‌ڵده‌دات، کورد ده‌بێت به ده‌ستی کۆمه‌ڵێک کێشه‌وه بناڵێنێت. ئه‌وه‌ی نه‌وه‌یه‌شی له‌م نێوه‌نده‌دا پێده‌گات، ئه‌گه‌ر بێتوو ده‌ستێکی خاوێن بەته‌نگیانه‌وه نه‌یه‌ت، که یارمه‌تییان بدات ببن به شتێکی تر، که له ئازادیدا پێناس له خۆیان ده‌کات، ئه‌وا ئه‌گه‌ری دووباره‌بوونه‌ی مێژوو له نیڤۆیه‌کی گه‌وره‌دا ده‌بێت.