گەنجی کورد لەنێوان عەقڵ و هەستدا

زاڵنەبوون بەسەر هەستدا بۆ ڤولکانییەکان خاڵی لاوازییە

چی گه‌نجی کوردی بێئومێد کردووه، ئه‌ده‌ب و فه‌نتازیا یاخود هه‌لومه‌رجی ژیانی کۆمه‌ڵگەیه‌ک؟


دونیابینیی هه‌ندێک نووسه‌ری کورد، دونیابینییه‌کی ڕاستڕه‌وه، واته ته‌نیا پێشی خۆیان ده‌بینن و هیچی تر، له‌کاتێکدا بۆ گه‌یشتن به ڕاستی، مرۆڤ پێویستی به گه‌ڕانێکی خڕه، واته له هه‌موو دیوێکه‌وه خاوه‌نی پێرسپێکتیڤێکی تر بیت، به‌م شێوه‌یه بوونه‌کان له چه‌ندین پێرسپێکتیڤه‌وه ده‌بینیت و که هه‌ریه‌که‌یان ڕاستییه‌کی ترت پێ ده‌به‌خشن، که پێشتر نه‌تدیوه، که پێشتر درکت پێ نه‌کردووه، یاخود هه‌رگیز نه‌تتوانیوه بیری لێ بکه‌یته‌وه.


کۆمه‌ڵێک فاکتۆر هه‌یه له‌سه‌ر هه‌بوونی بێئومێدی، که هه‌ریه‌که‌یان دیسانه‌وه خاوه‌نی هۆکارێکی تایبه‌تن. بۆ نموونه به میلیۆنان گه‌نج له ئه‌وروپادا بێئومێدن، بێئومێدیی ئه‌م گه‌نجانه پابه‌ند نییه، به هه‌ژاریی وڵاته‌وه، نه‌بوونی دڵنیایی ژیان، نه‌بوونی ئازادی و دیموکراتی، یاخود هه‌بوونی جه‌نگێکی به‌رده‌وام له وڵاتدا. نه‌خێر بێئومێدیی ئه‌م گه‌نجانه په‌یوه‌ندیی به هه‌ڵکه‌وتنی ستراکتووری کا‌راکته‌ری ئه‌م تاکانه‌وه هه‌یه، که بووه‌ته نه‌خۆشی بۆیان. ئه‌م بێئومێدییه سیمپتۆومی چه‌نده‌ها نه‌خۆشییه، بۆ نموونه نه‌خۆشیی تێکچوونی که‌سایه‌تی، که چه‌نده‌ها جۆری هه‌یه، یاخود سیپتۆمی دێپرێسیۆن، خه‌مباری.


له ئه‌وروپادا به میلیۆنان گه‌نج خاوه‌نی دێپرێسیۆن و ترسن و به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ که‌س درکیان پێ بکات، ئه‌م گه‌نجانه، ئه‌گه‌ر کچن یان کوڕن، ژیانی ڕۆژانه‌یان بریتییه له ڕۆچوون به‌‌ناو (نه‌خه‌وتن له شه‌ودا و خه‌وێکی درێژ له ڕۆژدا، که ده‌بێته هۆی کێشه بۆ خوێندن و بۆ کاریان، ئاهه‌نگ، ئه‌لکهۆل خواردنه‌وه، جلوبه‌رگی گران و جوان، نوێتریین ئایفۆن، جوانتریین خۆشه‌ویست)، که ته‌مه‌نی درێژی خۆشه‌ویستییه‌که له چه‌ند مانگێک زیاتر تێپه‌ڕ ناکات، دیسانه‌وه گه‌ڕان به‌دوای پرینس و پرینسێسه‌یه‌کی تردا ده‌ست پێده‌کاته‌وه.) ژیانیان پڕه له تووڕه‌ییه‌کی هه‌میشه‌یی، نابه‌خته‌وه‌رییه‌کی به‌رده‌وامی و به‌دڵنه‌بوونی هیچ شتێک، وه‌کئه‌وه‌ی هیچ شتێک نه‌توانێت سووکناییه‌کیان پێ ببه‌خشێت.


گه‌نجی کوردستان هیچ جیاوازیی نییه له‌گه‌ڵ گه‌نجی ئه‌وروپا، چونکه په‌روه‌رده‌کردن و پێشینه‌ی گه‌شه‌ی ده‌روونیی ژیانی منداڵییان، بناغه‌ی لێکه‌وتنه‌وه‌ی تێکچوونی که‌سایه‌تیی و دێپرێسیۆن و چه‌نده‌ها کێشه‌ی تری ده‌روونییه.


ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و فه‌نتازیا زیان به گه‌نجان ناگه‌یه‌نێت، به‌ڵکوو به‌پێچه‌وانه‌وه چاوگه‌ی هێزی له‌بن نه‌هاتووی ڕۆحییه بۆ گه‌نجانی خاوه‌ن کێشه. چه‌نده‌ها چیرۆک و ڕۆمان، هه‌تاوه‌کوو ئێستا به‌شێکی گرنگی تێراپییه ده‌روونییه‌کانن له ئه‌وروپادا، بۆ نموونه مراوییه ناشیریینه‌که‌ی هۆ سی ئه‌نده‌رسن، یاخوود ئاگردانه ئاسنینه‌که‌ی برایانی گریم. فه‌نتازیا یه‌کێکه له چاوگه‌کانی به‌ده‌ستهێنانی ئه‌نه‌رگییه‌کی ڕۆحی، نه‌ک وێرانکردنی ڕۆح. که‌وتووەته سه‌ر ئه‌وه‌ی، که گه‌نج چلۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ فه‌نتازیاکانیدا ده‌کات، شکاندنی گه‌نج به خوێندنه‌وه‌ی ڕۆمان و شیعر، نه‌ک کارێکی باش نییه، به‌ڵکوو زیانگه‌یاندنێکی گه‌وره‌شه به گه‌نج، چونکه ده‌شێت گه‌نجێک فێر بێت، که پێی شه‌رم بێت، خوێنه‌ری شیعر و ڕۆمان بێت، ئه‌م فێربوونه پرۆسه‌یه‌کی نۆیرۆلۆگییه، چونکه گه‌نج لێره‌دا ده‌بێت به خاوه‌نی نۆیرۆنێک بۆ دژبوون به شیعر و ڕۆمان و ئه‌ده‌ب. به‌ڵام کاتێک گه‌نج فێر ده‌که‌یت، که ته‌نیا هۆنراوه و ڕۆمانی پۆزه‌تیڤ بخوێنێته‌وه، که له ڕێگایه‌وه هێز په‌یدا بکات و ڕۆشنبین بێت بۆ ئاینده‌ی نه‌ک تاریکبین. به‌و پێیه‌ی به‌شێکی گه‌وره‌ی ئه‌ده‌بی کوردیی تێکستگه‌لێکی نێگه‌تیڤه، ئه‌وا گه‌نجان له ڕێگایه‌وه زیاتر نائومێد ده‌بن.


ئه‌و نووسه‌رانه‌ی، که خۆیان ئه‌نتی ئه‌ده‌بن و خاوه‌نی گفتوگۆیه‌کی هه‌تا بڵێی تووندوتیژن، خۆیان له‌سه‌ر سنوری نۆیرۆزه و پسیشۆزه‌دا ده‌ژیین، تووڕه‌بوونه‌کانیان و گفتوگۆی پڕ تووندوتیژییان سیمپتۆمه.


من ده‌ڵێم: ئه‌ی گه‌نج، ئه‌گه‌ر هه‌ست ده‌که‌یت نابه‌خته‌وه‌ریت، به‌بێ گوێدانه ئه‌وه‌ی له کوردستان ده‌ژیت یان له ئه‌وروپا، ئه‌وا په‌نا ببه‌ره به‌ر خوێندنه‌وه‌ی ڕۆمان و گوێگرتن له موسیک، خاوه‌نی فه‌نتازیا به بۆ ژیانێکی باشتر و به‌خته‌وه‌رتر، به‌تاڵبوونت له فه‌نتازیا، به‌تاڵبوونته له هیوا و ئه‌نه‌رگی. منیش وه‌ک گه‌نجێکی کورد خاوه‌نی دوورگه‌یه‌ک بووم له‌نێوانی ئه‌قڵ و هه‌ستدا، پاڵه‌وانه‌که‌ی دونیای من مسته‌ر سپۆک بوو، ته‌ماشا بکه من چیی له مسته‌ر سپۆک فێر بووم.


سێرییه و فیلمی ستارتریک "سه‌فه‌ری ئه‌ستێره‌کان، سه‌فه‌ر به‌ناو ئه‌ستره‌کاندا، کشان به‌ناو ئه‌ستێره‌کاندا"، له شانی سووپه‌رمانه‌وه، یه‌کێکه له فیلمه‌کانی منداڵیی من. فیلمی هه‌میشه‌یی و ئنته‌رێسه‌یه‌کی له‌بن نه‌هاتووم بۆی. هه‌تا ئێستاش ته‌ماشای هه‌موو فیلمه نوێکانیان ده‌که‌م. جوانیی ئه‌م فیلمانه بۆ من له‌وه‌دایه، که به به‌رده‌وامی به تێگه‌یشتنێکی نوێوه ته‌ماشایان ده‌‌که‌م، چونکه به‌رده‌وام فیلمه‌کان نوێ ده‌کرێنه‌وه. له منداڵییمدا سووپه‌رمان پاڵه‌وانی ڕزگارکردنی جیهان بوو، پاڵه‌وانی ئه‌و بێده‌سته‌ڵاتانه‌ی، که خۆیان توانای ڕزگارکردنی خۆیان و یارمه‌رتییدانی خۆیان نییه. فیلمی ستارتریک ئینته‌رێسه‌ی بۆ گه‌ڕان به‌دوای ژیانێکی تردا، له پلانێتێکی تردا ده‌جوڵانم، ئه‌و بوونه‌وه‌رانه‌ی پلانێته‌کانی تر، ده‌بوونه جێگای سه‌رنج بۆ من، خودی مسته‌ر سپۆک بۆ من هه‌ر له منداڵییمه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا ئه‌ستێره‌ی گه‌وره‌ی سێرییه‌کان و فیلمه‌کانی ستارتریک بووه.


به‌ڵام بۆ یه‌که‌م جار له ساڵی 2010ه‌وه، مسته‌ر سپۆک جوڵاندمی بۆ بیرکردنه‌وه له شتێک، که پێشتر له‌و هه‌موو ئه‌و ساڵانه‌ی ته‌ماشاکردنی ستارتریکدا سه‌رنجم نه‌دابوو، به‌شێوه‌یه‌ک هه‌روه‌کوو ئه‌و دیوه‌ی ستارتریک بۆ من هه‌ر بوونی نه‌بووبێت، ئه‌ویش چۆنیه‌تیی گفتوگۆی مسته‌ر سپۆک بوو، چۆنیه‌تیی ژیانی مسته‌ر سپۆک بوو. له ئایاری ساڵی 2015ه‌وه مسته‌ر سپۆک یه‌کپارچه‌ ژیانی گۆڕیم. گۆڕیینێک، که به‌هۆی لێشاوی هه‌ڵهاتووانه‌وه بۆ ئه‌ڵمانیا، له هاویینی 2015دا، چه‌نده‌ها به‌ڵگه‌ی ئیمپیریی پێ دام "ڕاستییه‌ک، که به ئه‌زموون به‌رهه‌م دێت، به‌م شێوه‌یه ڕاستییه‌کی وه‌ها ده‌بێته ڕاستییه‌ک، که ئیمپیرییانه ڕاسته. بۆ نموونه یه‌ک و یه‌ک ده‌کاته دوو. ژماره‌کان ته‌نیا له مێشکماندا هەن، به‌ڵام ئیمپیرییانه ڕاسته، یاخود بازنه خڕه، خڕی بازنه له مێشکدایه، به‌م شێوه‌یه هیچ شتێک ناتوانێت نکۆڵی له خڕیی بازنه بکات."


له‌و ماوه‌یه‌دا له شاری فلێنسبورگ یارمه‌تیی هه‌ڵهاتووانم ده‌دا، کورده‌کان به‌تایبه‌ت. له‌وێدا له‌گه‌ڵ هه‌ڵهاتوواندا کێشه‌یه‌کی گه‌وره له گفتوگۆماندا هه‌بوو، کێشه‌ی هه‌ست و کێشه‌ی لۆگیک، ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی، که به‌شێکی گه‌وره‌ی ئه‌و هه‌ڵهاتووانه مرۆڤی لۆگیک نه‌بوون، به‌ڵام جۆرێک بوون له ماشین، که به ‌هیچ شێوه‌یه‌ک ڕێگایان به هه‌ست نه‌ده‌دا بچێته ناویانه‌وه، وه‌ک ئه‌وه‌ی هه‌رچی هه‌ست بێت نه‌یانبێت. له‌سه‌ر ئه‌م باسه زنجیره وتارێکم به‌ناوی (مرۆڤ یان ماشین)ه‌وه نووسیوه، که له ئه‌رشیفی 2015دا هه‌ن.


له ساڵی 2010دا له خوێندنی فه‌لسه‌فه‌دا، پرۆفیسۆرێکی فه‌لسه‌فه، گرنگییه‌کی گه‌وره‌ی به تیۆرییه‌کانی لودڤیگ ڤیتگنشتاین ده‌دا، به‌شێوه‌یه‌ک که تێزه‌کانی هه‌ردوو کتێبی تراکتاتۆس لۆگیکۆ و شیکردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فه، بناغه‌ی زمانی فه‌لسه‌فی بێت. لێره‌دا خوێندکار فێر ده‌کرا، که ببێته که‌سێکی لۆگیککار، ئه‌وه‌ی له ده‌ره‌وه‌ی لۆگیکدا بێت، هی ئه‌وه نه‌بێت نه‌ قسه‌ی پێ بکه‌یت و نه بیریشی پێ بکه‌یته‌وه. کورت و پووخت، خوێندکار ده‌کرا به ماشینێک، ماشینێک که نه‌توانێت له‌گه‌ڵ هه‌ستدا مامه‌ڵه بکات. له دونیای ئه‌کادێمیسته‌ ماشینه‌کانی جیهاندا تێزێکی ڤیتگنشتاین هه‌ڵسوڕێنه‌ری بیرکردنه‌وه‌ و ژیانیانه، که ده‌ڵێ: هه‌رچ شتێک ڕێگە بدات یاخود هی ئه‌وه بێت قسه‌ی له‌سه‌ر بکه‌یت، ڕوون و ڕەوان قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌کرێت، له‌سه‌ر هه‌رچ شتێکیش مرۆڤ نه‌یتوانی قسه‌ بکات، ئه‌وا پێویسته بێده‌نگی هه‌ڵبژێرێت". ئه‌م تێزه به چه‌ندین جۆر ئینته‌رپریتیره ده‌کرێت، شی ده‌کرێته‌وه، به‌ڵام تاکه مه‌به‌ستی سه‌ره‌کیی ڤیگنشتاین لێره‌دا ته‌نیا و ته‌نیا لۆگیکه و هیچی تر.


کاتێک من ده‌ڵێم سکم دێشێت، ئه‌وا ئه‌وه‌ی ڤیتگنشتاینییه‌کان درکی پێ نه‌که‌ن، بریتییه له‌و هه‌سته‌ی، که سکئێشه دروستی ده‌کات، بۆ ئه‌وان سکئێشه فێنۆمێنێکی سۆماتییه، که به‌هۆی چه‌ند فاکتۆرێکی کیمیکیی و سۆماتییه‌وه به‌رهه‌م دێت، به‌ڵام وه‌ک هه‌ست، هه‌ست به ئازاره‌که ناکه‌ن، واته ئیمپاتییان نییه بۆ که‌سێک، که ئازاری سکی هه‌یه، هه‌ر بۆیه ساردوسڕ ده‌رده‌که‌ون. وه‌کئه‌وه‌ی له کۆمپیوته‌رێکدا فۆرمولارێک بۆ سکئێشه پڕ بکه‌یته‌وه، پاشان ڕێسولتاتێکت بداتێ، ئه‌نجامێکت بداتێ.


سه‌ره‌تا له ڤێننا به‌هۆی کۆمیسیۆنێکی زانایانی نه‌مساوه هه‌وڵێکی گه‌وره درا، که تێزه‌کانی ڤیتگنشتاین بکرێته سه‌رچاوه‌ی خوێندن، هه‌ر له سه‌ره‌تای قوتابخانه سه‌ره‌تاییه‌کانه‌وه هه‌تا قۆناغی زانکۆ. بیهێنه به‌رچاوی خۆت، ئه‌گه‌ر ئه‌و کاره بکرایه، ئێستا چیی ڕووی ده‌دا؟ وه‌ڵام جیهان پڕ ده‌بوو له ماشین، جیهان ده‌بوو به جیهانی ماتریکس، هه‌ر بۆیه له هه‌رسێ به‌شی فیلمی ماتریکسدا ده‌توانرێت درک به ڤیتگنشتاین بکرێت، ده‌توانرێت ببینرێت، که جیهان چیی لێ دێت، ئه‌گه‌ر بێتوو ماشیین فه‌رمانڕه‌وایی بکات؟


من بینه‌رێکی چ ڕاسیۆناڵ و چ ئێمۆسیۆناڵی فیلم و سێرییه‌م، ته‌نانه‌ت له فیلمێکی کارتۆنییشدا ده‌گه‌ڕێم بۆ ڕاستی. ئه‌مه‌ش به‌پێچه‌وانه‌ی کولتووری کوردییه‌وه، که ته‌ماشاکردنی فیلم و سێرییه بێنرخه و بۆ بێئه‌قڵانه. ئه‌وه‌ی کولتووری کوردیی ده‌یه‌وێت کۆمیدییه‌کانه، وه‌ک ته‌مسیله‌کانی که‌شکۆڵ و هاوشێوه‌کانی. له‌کاتێکدا ئه‌م کۆمیدییانه ده‌کرا به‌شێوه‌یه‌کی تر بوونایه، دوور له‌و هه‌موو کولتووری ده‌نگه‌ده‌نگ و غه‌ڵبه‌غه‌ڵبه، دوور له‌و هه‌موو جنێوه، که ڕه‌گیان زیاتر له‌و کولتووره‌دا داده‌کووتێت. ده‌کرا که‌مێک زیاتر کار له لۆگیکدا بکرایه، که له ڕێگایه‌وه شیکردنه‌وه‌ی بۆ بینه‌ر بکردایه، که بۆچی له دۆخێکی وه‌هادا ده‌بینه خاوه‌نی هه‌ستێک بۆ پێکه‌نین، یاخود بۆچی گرنگه پێبکه‌نین، وێڕای ئه‌وه‌ی، که له دۆخێکی کۆمپلێکسدا ده‌ژین؟


مسته‌ر سپۆک نه‌وه‌ی ڤولکانییه‌کانه، له پلانێته‌که‌ی ئه‌واندا کار له‌سه‌ر لۆگیک ده‌کرێت نه‌ک هه‌ست، هه‌ بۆیه ئه‌وان هیچ هه‌ستێک ده‌رنابڕن و هه‌مان کاتیش ناتوانن به‌سه‌ر هه‌ستێکدا زاڵ بن. زاڵنه‌بوون به‌سه‌ر هه‌ستدا بۆ ڤولکانییه‌کان خاڵی لاوازییه، هه‌ربۆیه نیشاندانی هه‌ر جۆره زاڵنه‌بوونێک به‌سه‌ر هه‌ستدا، ده‌‌بێته هۆی دوورخستنه‌وه‌یان له به‌رپرسیارێتیی. سپۆک چه‌ندین جار به‌هۆی تووڕه‌بوونیه‌وه، که هێرش ده‌کاته سه‌ر خه‌ڵکانی تر، له‌پێش هه‌موو که‌سێکه‌وه، خۆی سزای خۆی ده‌دات و ده‌ڵێ، من پێویسته له‌م پۆسته دوور بخرێمه‌وه، چونکه نه‌متوانیوه زاڵ بم به‌سه‌ر هه‌سته‌کانمدا، به‌سه‌ر تووڕه‌ییمدا. ئه‌مه بڕیارێکی لۆگیکانه‌یه.


بینهێنه به‌رچاوی خۆت چه‌ند تاکی کورد تووڕه‌یه و ناتوانێت زاڵ بێت به‌سه‌ر هه‌سته‌کانیدا و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه هه‌ڵیده‌سووڕێنێت، چه‌ند سیاسیی کورد بوونه‌ته هۆی خستنه‌وه‌ی جه‌نگ و ڕشتنی خوێنی هه‌زاران هاووڵاتی.


مسته‌ر سپۆک هه‌میشه په‌نجه‌یه‌کی ده‌خسته نزیک لووتی که‌سێکه‌وه و په‌نجه‌یه‌کی تری به نێوچه‌وانی که‌سه‌که‌وه، ئه‌م کاره‌ی هه‌میشه له‌لای چه‌پی ئه‌و خه‌ڵکانه‌دا ده‌کرد، که ده‌یویست بیرکردنه‌وه‌یان بخوێنێته‌وه. چه‌ند ئینته‌رێستانته، چونکه سیستێمی هه‌سته‌کان و سه‌نتراڵه‌که‌ی وا له ‌لای چه‌پی مێشکدا، ڕێک لەنێوانی گوێچکه و لووتدا، په‌نجه‌که‌ی تری سپۆک، که به نێوچه‌وانه‌وه‌یه، له‌وێدا فرۆنتاڵ لاپن هه‌یه، لێره‌دا سیستێمی لۆگیک هه‌یه، سه‌نته‌ره‌که‌شی لێره‌دایه. واته سیستێمی هه‌ست و لۆگیک پێکه‌وه ده‌ست له‌ناو ده‌ست کار ده‌که‌ن. سه‌ره‌تا ئه‌و هه‌سته‌ی تاک هه‌یه‌تی، چ هه‌ستێکه، بۆ نموونه تووڕه‌بوون، ئه‌م تووڕه‌بوونه‌ش بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌ی که کار له‌سه‌ر بیرکردنه‌وه بکات و دواجار یان ئه‌وه‌تا هه‌ست زاڵه به‌سه‌ر لۆگیکدا یان به‌پێچه‌وانه‌وه. ده‌رئه‌نجام یان ئه‌وه‌تا تاک پلانی تۆڵه داده‌نێت یان ئه‌وه‌تا پلانێکی ئه‌قڵانیی، که زیان نه‌خاته‌وه.


گوێزانه‌وه‌ی هه‌سته‌کان به‌بێ ده‌ستلێدانیش ده‌بێت، به‌ڵام هه‌موو مرۆڤێک توانای ئه‌مه‌ی نییه، هه‌موو مرۆڤێک سپۆک نییه. بۆ نموونه له ڕێگای ته‌کنیکی هیپنۆتێڕاپییه‌وه، ده‌توانرێت ئه‌م کاره بکرێت، ئه‌ویش بۆ ئه‌وه‌ی تاکی تێراپییکراو فێر بکرێت، که کۆنترۆڵی هه‌سته‌کانی بکات. ئه‌مه‌ش توانای مرۆڤه به‌پێچه‌وانه‌ی ڤولکانییه‌کانه‌وه، که ناتوانن کۆنترۆڵی هه‌سته‌کانیان بکه‌ن. به‌ڵام دیسانه‌وه هه‌موو مرۆڤێکیش ناتوانێت کۆنترۆڵی هه‌سته‌کانی بکات. کۆنترۆڵکردنی هه‌سته‌کان پێویستی به مه‌شق و ڕاهێنانێکی میدیتاتسیۆنانه هه‌یه، که له ڕێگای ئاگاییه‌وه، مرۆڤ فێر ده‌بێت، که هه‌ستێکی وه‌ها، چیی له‌ بیرکردنه‌وه‌یدا به‌رهه‌م دێنێت. به‌مه‌ش ده‌گوترێت ناسینه‌وه‌ی هه‌سته‌کان له ڕێگای ئاگاییه‌وه.


ئه‌مه ئه‌و ڕاستییه‌یه، که به‌شێک له سیاسیی کورد، نووسه‌ری کورد تێی ناگه‌ن، چونکه خۆیان ماشینێکن، ئینجا ماشینی لۆگیک یاخود ماشینێک، که له ڕێگای فێربوونه‌وه "به‌بێ هه‌بوونی ڕۆشنبیری"، فێری بوون، که چ هه‌ست به هیچ نه‌که‌ن و چ هه‌ستیش یه‌کپارچه کۆنترۆڵ بکه‌ن، واته ئه‌وه‌ی بیری لێ ده‌که‌نه‌وه، که ئه‌وان به زمانی بازاڕ پێیانوایه، فێڵ لێکردنه، یاخود هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنه، پراکتیزه‌ی ده‌که‌ن بۆ سه‌رکه‌وتن له کارێکدا. بۆ نموونه تاکێک یاری به هه‌سته‌کانت ده‌کات، به‌بێ ئه‌وه‌ی خۆی هه‌ستی هه‌بێت و له‌م ڕێگایه‌وه ده‌گات به‌وه‌ی، که ده‌یه‌وێت و له کۆتاییشدا پێیوایه سه‌رکه‌وتووه، چونکه توانیویه‌تی تۆ بخه‌ڵه‌تێنێت.


سیاسی و نووسه‌ره‌کان ده‌ڵێن، شیعر و میعر، ڕۆمان و مۆمان، فیلم و ملم، به‌‌م شێوه‌یه خه‌ڵکی سه‌رقاڵ ده‌که‌ین هه‌تا بیر له سیاسه‌ت نه‌که‌نه‌وه، بیر له نه‌وت و سه‌رمایه‌ی نیشتمان نه‌که‌نه‌وه. بیر له ناپاکیی به‌رانبه‌ر به نیشتیمان نه‌که‌وه، بیر له شانزده‌ی ئۆکتۆبه‌ر نه‌که‌نه‌وه، بیر له ساخته‌کارییه‌کانی دوازده‌ی مای نه‌که‌نه‌وه. ماوه‌ته‌وه بڵێم ئه‌و نیشتیمانه پڕیه‌تی له ماشین.