له‌ شارم و گوندیم و پێچه‌وانه‌كه‌یشى

لە دیوەخانەکان پیلانی دووبەرەکینانەوە لەنێو بەرەی کرمانجەکان دادەنرا

له‌ ساڵانى په‌نجاكان و تا ساڵى 1963 كه‌ تاوانه‌كانى به‌ ناو (حه‌ره‌س قه‌ومى) و هێرش و داگیركردنى گونده‌كانى ده‌شتى هه‌ولێر و به‌عه‌ره‌بكردن و هێرشه‌كانى عه‌ره‌بى به‌دو (احنا بدو وین العدو) و به‌ناو (فرسان الولید) و تێكچوونى زۆربه‌ى گونده‌كان و ئاواره‌بوونى نیشته‌جێبووانى، به‌ر له‌و به‌رواره‌، به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ دایك و باوكم ده‌چوومه‌ گونده‌كان، چ بۆ سه‌ردانى خزمه‌كانیان یان هه‌ر بۆنه‌یه‌ك بووایه‌، جا ئێستاش كه‌ له‌ شارم بیره‌وه‌رییه‌كانى گوند و لادێكان، به‌ تایبه‌تى ده‌شتى هه‌ولێر و دواتر ئه‌و گوندانه‌ى له‌ كاتى پێشمه‌رگایه‌تیم دیومه‌، یان لێى بوومه‌ و له‌ مێشكمدا ناڕەوێته‌وه‌، له‌ ئه‌لقه‌ى پێشوودا كه‌ باسى دیوه‌خان و ئاغا و ره‌عیه‌ و مسكێن و گزیر و مه‌لا و موختار چى تیا ده‌گوزرا، ده‌مه‌وێ ئه‌وه‌ش بڵێم له‌ دیوه‌خانه‌كاندا، زۆربه‌ى ئاغا له‌گه‌ڵ دار و ده‌سته‌كانیان به‌رده‌وام پیلانى ئه‌وه‌یان داده‌ڕشت كه‌ چۆن ناته‌بایى و دووبه‌ره‌كى و ململانێ و ناكۆكى و ڕكابه‌رى و ئیره‌یى بخه‌نه‌ نێوان به‌ره‌ى كرمانجه‌كان، به‌ تایبه‌تى ئه‌وانه‌ى بۆنى پیاوه‌تى و غیره‌ت و جوامێرى و كه‌سایه‌تییان لێ ده‌هات، بۆ ئه‌وه‌ى یه‌ك نه‌گرن و ڕۆژێ له‌ ڕۆژان دژ یان ڕووبه‌ڕووى ئاغاكان نه‌بنه‌وه‌، زۆر جاریش له‌ دیوه‌خاندا یه‌كێكیان ده‌كرده‌ ئامانج به‌ ناوى سوعبه‌ت و گاڵته‌ و گه‌پ و مه‌زاق پێكردن، له‌سه‌ر حیسابى به‌ پێكه‌نین خستنى ئه‌وانى دى، ئیتر حاڵه‌تى شێوه‌كانى تێكشكاندن و ته‌س و تیز و قسه‌ى به‌ تێكوڵ و پلار و توانج و جه‌فه‌نگ و ساتیرى وه‌رده‌گرت و دواتر مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌كه‌وته‌ ده‌ره‌وه‌ى دیوه‌خان و له‌ئه‌نجامدا كێشه‌ و هه‌تا شه‌ڕیشى لێ ده‌كه‌وته‌وه‌، له‌نێوان كرمانجه‌كان و ناته‌بابوونی لێ ده‌كه‌وته‌وه‌، له‌ گوندێكى ده‌شتى هه‌ولێر له‌ باشته‌په‌ به‌تایبه‌تى له‌ په‌نجاكان و هه‌تا ساڵانى شه‌ست و دوو له‌و خزمانه‌ى ئێمه‌ كه‌ زوو زوو ده‌گیران، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ناحه‌قییان قه‌بووڵ نه‌ده‌كرد و ده‌ستیان ده‌وه‌شاند، جا كه‌ ماڵى ئێمه‌ له‌و گه‌ڕه‌كه‌ى عاره‌بان له‌نزیك به‌ندیخانه‌ى بنكه‌ى پۆلیسى هه‌ولێر بوو به‌رامبه‌ر به‌ پارێزگاى ئێستاى هه‌ولێر، بۆ نموونه‌ هه‌ر جاره‌ى ئه‌و دوو كه‌سه‌ (سادق و فەیسه‌ڵ) كه‌ خزمى نزیكمان بوون، زوو زوو ده‌گیران، ده‌بووایه‌ من نوێنیان بۆ ببه‌م بۆ به‌ندیخانه‌، دواتر باوكم واسیته‌ى بۆ ده‌كردن، كه‌ رۆژى ئازادبوونیان ده‌بوایه‌ بچم و نوێنه‌كه‌ بهێنمه‌وه‌ بۆ ماڵ، قسه‌ خۆشه‌كه‌ لێره‌یه‌، جارێكیان كه‌ دواى به‌ندبوونیان و بڕیارى ئازادكردنیان درا، دیسان چوومه‌وه‌ بۆ هێنانه‌وه‌ى نوێن و یاتاخه‌كان، كه‌ ئه‌وكات تازه‌ كوڕیژگه‌ و هه‌راش بووم، هه‌ندێك له‌ پاسه‌وانه‌كانى به‌ندیخانه‌كه‌ش دراوسێ و خزم و ناسیاومان بوون، دواى ئه‌وه‌ى مام سادق و مام فه‌یسه‌ڵ منیان ماچ كرد و ویستم باوه‌ش به‌ یه‌تاخه‌كاندا بكه‌م، پێم گوتن مامه‌ (بـۆ یه‌تاخه‌كان لێره‌ جێ نه‌هێڵم خۆ به‌ینێكى دى هه‌ر دێنه‌وه‌ ئێره‌؟) زۆر لێم تووڕە بوون و گوتیان ئه‌مه‌ قسه‌ى تۆ نییه‌ و قسه‌ى گه‌ورانه‌، نوێنه‌كه‌ هه‌ڵـگره‌ و جارێكى دى چاوتان پێمان ناكه‌وێته‌وه‌، گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵ قسه‌كانم بۆ باوكم گێڕایه‌وه‌، یه‌كه‌م جار بوو شه‌پازلله‌یه‌كى توندى لێ دام، هه‌ر به‌په‌له‌ خۆى گه‌یانده‌ خزمه‌كانى و ساردى كردنه‌وه‌ و گوتى ئه‌و كوڕه‌م به‌ ته‌مه‌ن بچووكه‌، نازانم چى له‌گه‌ڵ بكه‌م كه‌ قسه‌ى گه‌وره‌ ده‌كا و له‌ خۆى گه‌وره‌تر، جا له‌ ساڵانى هه‌فتاكان دواى ئه‌وه‌ى چه‌ند وته‌یه‌كى (ڕه‌سوڵ هه‌مزاتۆڤــ)م به‌رچاو كه‌وت كه‌ ده‌ڵێت (دایكم ده‌یگوت: ده‌شێ ده‌مى بچووك قسه‌ى گه‌وره‌ بكات) یان ده‌ڵێت (باوكم ده‌یگوت: ده‌شێ دره‌ختى بچووك بچووكیش باخچه‌ى گه‌وره‌ى پێى بڕازێته‌وه‌) یان (گوللەیه‌كى بچووك كه‌شتییەكى گه‌وره‌ كون ده‌كات) ئه‌م وتانه‌ى هه‌مزاتۆڤــ ئه‌و ڕۆژانه‌ى خۆم و قسه‌ گه‌وره‌كه‌ى خۆم و یه‌كه‌م شه‌پازلله‌كه‌ى باوكمى بیـر هێنامه‌وه‌، ئێستایش به‌ ته‌مه‌نم و جار جار قسه‌ى گه‌وره‌ ده‌كه‌م، یان ده‌نووسم و بڵاو ده‌كه‌مه‌وه‌، كه‌ باجی زۆرم داوه‌، یان پاداشت كراوم.


ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ بیره‌وه‌ریم له‌گه‌ڵ گوند، كه‌ جوانترین دیمه‌ن له‌ لاى من بیرى ئاو بوو كه‌ كچان و ژنان ده‌ستیان له‌ گوریس شل ده‌كرد و دەولکیان شۆڕ ده‌كرده‌وه‌ بۆ ناو بیرێ و ئاویان ده‌رده‌هێنا و گۆزه‌كانیان لـێ پڕ ده‌كرد و به‌ له‌نجه‌ و لاره‌وه‌ به‌ره‌ و ماڵ ده‌بوونه‌وه‌، جا چ كوڕگه‌لێك له‌ بۆسه‌دا بوونه‌ و ئاڕاسته‌یان بۆ كام كچ بووه‌، ئه‌مه‌یان خۆیان و خوایان ده‌یزانى، ئه‌وه‌ بوو له‌ به‌روارى 1980 شیعرێكم نووسى، هه‌ستم كرد بۆ هه‌مان ڕۆژانى ئه‌و گوندانه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ كه‌ بیرى ئاوێ و سیحرى جوانییه‌كه‌ى ئه‌م شیعره‌ى پێ داڕشتوومه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ دواى وێرانبوونى گونده‌كان وه‌ك چۆن له‌ ناوچه‌ شاخاوییه‌كان و زورگ و ته‌ڵانه‌كان ڕژێمى به‌عس كانییه‌كانیان چیمه‌نتۆڕێژ ده‌كرد و دایانده‌پۆشت، له‌ گونده‌كانى ده‌شتایش بیره‌ ئاوه‌كان پڕ خۆڵ و به‌رد ده‌كران، جا ئه‌م پارچه‌ شیعره‌م له‌گه‌ڵ چه‌ند كۆپله‌یه‌كى تر له‌ میهره‌جانى دووه‌مى شیعرى یه‌كێتیى نووسه‌رانى كورد/ مه‌ڵبه‌ندى گشتى كه‌ له‌ سلێمانى ئه‌نجام درا خوێندمه‌وه‌، هه‌ندێ له‌ برا نووسه‌ره‌كان گوتیان هه‌موو كۆپله‌ شیعره‌كانت سیاسى و كوردانه‌ بوو، ته‌نیا ئه‌و كۆپله‌یه‌ نه‌بێ تا ئاستێك جنسی بوو، گوتم نه‌خێر بۆیه‌ ئه‌م كۆپله‌یه‌م هه‌ڵبژارد بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌م وێنه‌یه‌ بخه‌مه‌وه‌ به‌ر چاوى گوندنشینان كه‌ بیره‌ ئاوه‌كه‌یان و بیره‌وه‌رییه‌كانیان ڕه‌ش كراوه‌ته‌وه‌، تا له‌سه‌ر ڕژێم و تاوانه‌كانیان بیانوڕژێنم و له‌سه‌ر مافه‌ ڕەواكانیان له‌ ڕژێم هه‌ڵگه‌ڕێنه‌وه‌، به‌ڵێ شیعره‌كه‌ وا كه‌وتووەته‌وه‌، كچانى گوند، سینگ و باخه‌ڵیان ده‌خه‌نه‌ سه‌ر زارى بیرى ئاو و دەولک شۆڕ ده‌كه‌نه‌وه‌ و ئاو هه‌ڵده‌هێنجنن، دواى ئه‌وه‌ى گۆزه‌كانیان پڕ ده‌كه‌ن و بیره‌كه‌ جێ ده‌هێڵن، بیره‌كه‌ به‌ حه‌سره‌ته‌وه‌ ئاه هه‌ڵده‌كیشێ، كه‌ به‌ ته‌نیایى له‌و ئاقاره‌ ماوه‌ته‌وه‌ جێیان هێشتووه‌، ئه‌م شیعره‌ش له‌ گۆڤارى (نووسه‌رى كورد) ژماره 5 له‌ ت 2 ى 1980 بڵاو كراوه‌ته‌وه‌، به‌م شێوه‌یه‌.


بیر و گۆزه‌

هانكه‌ هانكى، كه‌ف و كوڵى بیرێكى قووڵ
کڵپه‌ و حه‌سره‌ت و ئاهى ده‌پڕژاند
تكه‌ى گه‌رمى، دڵۆپ دڵۆپ ده‌تكایه‌وه‌
پرسیم: چى بوو، ناڵه‌ى تۆ هه‌ر نه‌بڕایه‌وه‌
گوتى: رۆژ بێدارم له‌ ده‌ست جوانه‌كانى عیشق و ئه‌وین
لێم دێنه‌ پێش و ده‌مكــوژن
هێنده‌ى سینگ و باخه‌ڵ بخه‌نه‌ سه‌ر زارم و
هه‌ناسه‌ى ساردم هه‌ڵمژن
(ده‌ولك)یش شۆڕ ده‌كه‌نه‌وه‌ ده‌مهه‌ژێنن
له‌دواى گۆزه‌ پڕكردندا
ده‌ڕۆنه‌وه‌ و جێم ده‌هێڵن