خوێندنه‌وه‌ی حیكمه‌تی ئیشراق - 14

گەڕانەوەی سوهرەوەردی بۆ ماڵە کوردییەکەی

 

پێش مانی كه‌سێك به‌ ناوی (مونتنس له‌دایكبووی ١٦٠ زایین) له‌ توركیا بانگه‌وازی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ (رۆحی هه‌ق، فاراقلیت) له‌و به‌رجه‌سته‌ بووه‌. كه‌ ده‌بێته‌ دامەزرێنه‌ری مه‌زهه‌بی (مونتانیی) كه‌ له‌ سه‌ده‌ی دووه‌می زایین له‌ ئه‌مپراتۆریی رۆمانی بڵاو ده‌بێته‌وه‌. ئینجا مانی ده‌ڵێت (فاراقلیت) له‌ من به‌رجه‌سته‌ بووه‌. له‌ لای ئیسلامه‌كاندا جگه‌ له‌ (الشفیع و المعزًی) هه‌روه‌ها ده‌بێته‌ مژده‌ده‌ری هاتنی پێغه‌مبه‌رێك له‌ دوای یه‌سووع به‌ ناوی ئه‌حمه‌د. وه‌ك له‌ قورئاندا له‌ ئایه‌تی شه‌شه‌می سوره‌تی سه‌فدا هاتووه‌: (ۆإِژْ قَاڵ عِیسَی ابْنُ مَرْێمَ ێا بَنِی إِسْرَائِیڵ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِڵیْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَیْنَ ێدَیَّ مِنَ التَّوْرَاه‌ِ ۆمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ ێأْتِی مِن بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ ۖ فَڵمَّا جَا‌ۆهُم بِالْبَیِّنَاتِ قَالُوا هَٰژَا سِحْرٌ مُّبِینٌ.) هاتنی ئه‌و مژده‌ده‌ره‌ كه‌ له‌ سریانیدا فاراقلیته‌. له‌ لای مانییه‌كان ده‌بێته‌ مانی و له‌ لای ئیسلامه‌كانیش ده‌بێته‌ ئه‌حمه‌د. هاتنی ئه‌و مژده‌ده‌ره‌ و هه‌وڵی به‌ستنه‌وه‌ی به‌ پێغه‌مبه‌ر محه‌مه‌د له‌ لای عه‌باسییه‌كان و سه‌رده‌می مه‌ئموون به‌ تایبه‌تی له‌و كاته‌ی ئیمام عه‌لی ره‌زا له‌ لای ئه‌وه‌، ئه‌و وتووێژانه‌ی له‌گه‌ڵ مه‌سیحییه‌كان له‌وباره‌یه‌وه‌ ده‌كرێن زۆر سه‌رنجڕاكێش و جێگه‌ی پرسیاركردن و گومانكردنن له‌سه‌ر ده‌ستكاریی قورئان و دانانی ناوی ئه‌حمه‌د له‌و ئایه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌ و دوای وه‌رگێڕانی (ئینجیلی یوحه‌ننای ده‌یله‌می) له‌ لایه‌ن په‌تریارك یوحه‌ننا، كه‌ له‌ ساڵی ٦٤٨ زایینی مردووه‌. (عومه‌ر كوڕی سه‌عد) داوای لێ ده‌كات ئینجیلی بۆ وه‌رگێڕێته‌ سه‌ر زمانی عاره‌بی و له‌ وه‌رگێرانه‌كه‌دا باسی ئلوهییه‌تی مه‌سیح و ته‌عمید و له‌خاچدانی نه‌كات، به‌ڵام ئه‌و ره‌تی ده‌كاته‌وه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ئه‌و چاپه‌ی ئینجیله‌ وه‌ربگێڕێته‌ سه‌ر زمانی عاره‌بی و میریش رازی ده‌بێت وه‌ك خۆی وه‌رگێڕدرێت و دواتر خۆی كه‌ چاپه‌ عاره‌بییه‌كه‌ی به‌رده‌ست كه‌وت به‌ ئاره‌زووی خۆی ده‌ستكاریی بكات! ئه‌وه‌ی لێره‌دا تێبینی ده‌كرێت بیرۆكه‌ی فاراقلیتی مانی و به‌رجه‌سته‌بوونی رۆحی قدووس یان ئه‌حمه‌دی ئیسلام دواتر، یه‌كێكه‌ له‌و خاڵانه‌ی كه‌ وای كردووه‌ مانی و مانییه‌كان له‌ لایه‌ن ئیسلامه‌كان به‌ گشتی و له‌ سه‌رده‌می یه‌كه‌می عه‌باسییه‌كان به‌ره‌و رووی توندوتیژییه‌كی گه‌وره‌ ببنه‌وه‌. بۆیه‌شه‌ سوهره‌وه‌ردی كه‌ روحی قدووس و حیكمه‌تی مانی نه‌ك ئیلحاده‌كه‌ی و فاراقلیتییه‌كه‌ی وه‌رده‌گرێت، ئاگاداری ئه‌و كێشه‌ گه‌ورانه‌یه‌ كه‌ بۆی هه‌یه‌ رووبه‌ڕووی ئه‌ویش بكرێنه‌وه‌ و ئه‌ویش به‌ فاراقلیتێكی نوێی دوای ئه‌حمه‌د تاوانبار بكرێت، یان هه‌تا به‌ خۆناساندنی به‌ ئه‌حمه‌دێكی نوێ تاوانبار بكرێت. به‌ واتای ئه‌وه‌ی خۆی به‌ فاراقلیت و محه‌مه‌د و روحی قدووس و شه‌فیع و پێغه‌مبه‌رێكی نوێ ده‌ربخات. بۆیه‌ لێره‌دا سوهره‌وه‌ردی به‌وریایی و ترسه‌وه‌ ئه‌و باسه‌ ده‌كاته‌وه‌ و ئاگاداری ئه‌و چاره‌نووسه‌یه‌ كه‌ ده‌كرێت رووبه‌ڕووی بكرێته‌وه‌ و تاوانی ئه‌وه‌ی بدرێته‌ پاڵ دوای محه‌مه‌د خۆی بكاته‌ په‌یامبه‌ر و فاراقلیت. كه‌ هه‌رواش بوو!


نووسینی حیكمه‌تی ئیشراق به‌ یه‌ك جار و به‌ سرووشی روحی قدووس و له‌ رۆژێكی عه‌جیبدا. ئه‌وه‌ی به‌دوادا هات كه‌ له‌ لایه‌ن ئیسلامییه‌ توندڕه‌وه‌كان بیكوژن و كۆتایی به‌و سرووشه‌ بهێنن و نه‌هێڵن ته‌واو ببێت و ببێته‌ پڕۆژه‌یه‌كی ته‌واوتر و كامڵتر له‌ حیكمه‌تی ئیشراق.

 

هنری كۆربان ده‌ڵێت، دوای مردنی شێخ ده‌بێت له‌لای ئیشراقییه‌كانه‌وه‌ به‌ دووی وێنای ئه‌و كێشانه‌دا بچین كه‌ شێخه‌كه‌یان پێشبه‌ری كردن. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ راڤه‌كار ده‌بێت دووباره‌ به‌ ته‌واوی بیریان تێدا بكاته‌وه‌. چونكه‌ نه‌خشه‌ی مه‌له‌كوت له‌ لای سوهره‌وه‌ردی سیسته‌می نه‌خشه‌ باوه‌كان ده‌هه‌ژێنێت. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ راڤه‌كاران به‌ هۆی بیرۆكه‌ وه‌رگیراوه‌كان له‌ ئیبن سینا و فارابی و یان ئه‌و لاهووته‌ی ده‌درێته‌ پاڵ ئه‌ریستۆ بیریان ئاڵۆزتر ده‌بێت و له‌گه‌ڵ تێبینیكردنی چیرۆكه‌كانی سوهره‌وه‌ردی ده‌هه‌ژێن و راڕا ده‌بن. بۆ نموونه‌ راڤه‌كارانی چیرۆكی غوربه‌تی غه‌ربی نازانن مه‌به‌ستی سوهره‌وه‌ردی له‌ چییه‌ كاتێك رێبوار به‌سه‌ر چیای سینای سۆفیدا ده‌كه‌وێت. ئایا مه‌به‌ستی گه‌یشتنه‌ به‌ ئه‌قڵی یه‌كه‌م یان ئه‌قڵی فه‌عال؟


به‌ هۆی پێوه‌ندیی راسته‌وخۆی نێوان ره‌وان و ئه‌قڵی فه‌عال، به‌وه‌ی ره‌وان له‌ ئه‌قڵی فه‌عاله‌وه‌ ده‌رده‌چێت. هه‌موو ئه‌و مه‌عریفه‌یه‌ی پێوه‌ستن به‌ ئیشراقی نوورانییه‌وه‌ له‌ ره‌وانه‌وه‌ ده‌رده‌چن و ئه‌قڵیش به‌سه‌ریدا ده‌سته‌ڵاتداره‌. ئه‌قڵی فه‌عالیش به‌ چه‌ند ناوێك ده‌ناسرێت به‌ تایبه‌تی به‌ (روحی قدووس، جبرائیل) هه‌روه‌ها سوهره‌وه‌ردی له‌ كتێبی هه‌یكه‌لی نووردا ئه‌قڵی فه‌عال به‌ (فاراقلیت) ده‌ناسێنێت. ئه‌قڵی فه‌عال به‌وه‌دا كه‌ پرده‌ له‌ نێوان جیهانی باڵا و ره‌واندا. بۆیه‌ به‌خته‌وه‌ری ره‌وان به‌و ئه‌قڵه‌وه‌ به‌نده‌. له‌ چیرۆكی (حه‌ی بن یه‌قزان)ی سوهره‌وه‌ردی، فاراقلیت به‌ رووخسارێكی مرۆڤانه‌وه‌ ره‌سم ده‌كرێت. كه‌ فریشته‌ی جۆری ره‌سه‌نی مرۆڤایه‌تییه‌. خودانی ته‌لیسمی جۆری ئاخاوتنداره‌. بۆیه‌ له‌ ریزی ئه‌و فریشتانه‌ داده‌نرێت كه‌ له‌ ئه‌ربابی جۆره‌كانه‌ له‌ سسته‌می پانی فریشته‌كاندا. ده‌رباره‌ی روحی قدووس كه‌ مرۆڤایه‌تیی ئێمه‌ وێنه‌یه‌كه‌ بۆ ئه‌و تیشكانه‌ی له‌ رۆژهه‌ڵاتی ئه‌نواره‌وه‌ ده‌رده‌چن، ئه‌و نووره‌ له‌ سنووری رووناكییه‌ دایكه‌كانه‌. دوایین نووری دایكه‌كانه‌، یه‌كه‌میشه‌ له‌ نێوان ئه‌و رووناكییانه‌ی گه‌ردوون نموونه‌ییان ده‌گرێت.


هنری كۆربان به‌ دووی ناوه‌ ئێرانییه‌كاندا ده‌گه‌ڕێت كه‌ تایبه‌تن به‌ فریشته‌ی روحی قدووس. وشه‌ی (كۆلكودیا) به‌ واتای ئه‌قڵی فه‌عال ده‌به‌ستێته‌وه‌ له‌ رێڕه‌وه‌ سیناییه‌كه‌ی، ئه‌و ناوی ئه‌قڵی فه‌عال به‌ واتای وێنه‌به‌خش به‌كار ده‌بات. له‌ زانستی فه‌له‌كیشدا ئه‌ستێره‌یه‌ك هه‌یه‌ ناوی (Dator Vitae) یه‌ و واتای ژیانبه‌خش ده‌گه‌یه‌نێت، كه‌ تایبه‌تمه‌ندیی ئه‌وه‌یه‌ خوداوه‌ندێكی ده‌سته‌ڵاتدار بێت. (dominus geniturae) ئه‌و زاراوه‌یه‌ له‌ یۆنانیدا وشه‌ی (oikodespotes)ی له‌ به‌رابه‌ردا هه‌یه‌. له‌ عاره‌بیدا وشه‌یه‌ك هه‌یه‌ كه‌ ره‌گێكی فارسی هه‌یه‌ به‌ ناوی (كدخودا) به‌ واتای (رب البیت)، له‌ حیكمه‌تی ئیشراقدا ئه‌و (كدخودا) یه‌ له‌ شێوه‌ی مێینه‌دا ده‌بینینه‌وه‌ به‌ ناوی (كدبانو) هه‌روه‌ها له‌ به‌رابه‌ر (ئه‌مهه‌رسپندان) مێینه‌یه‌كه‌ی (ئه‌سفه‌نده‌رمه‌ز) یان (سپه‌نتا ئه‌رماتی) ده‌بینینه‌وه‌، وه‌ك فریشته‌ی زه‌وی.


هه‌روه‌ها ئه‌قڵی فه‌عال ناوێكی تریشی پێ ده‌گوترێت كه‌ ره‌گێكی ئێرانی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌ویش (ره‌وان به‌خشه‌) كه‌ له‌ عاره‌بییه‌كه‌یدا ده‌بێته‌ (واهب الصور- وێنه‌ به‌خش) یان (واهب العلم- زانست به‌خش) و (واهب الحیاه‌ - ژیان به‌خش). ره‌وان به‌خش رێك وه‌زیفه‌ی ئه‌قڵی فه‌عاله‌ كه‌ ره‌وانی ئێمه‌ی لێ ده‌رده‌چێ. له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌ وشه‌ی (وه‌خش) له‌ په‌هله‌ویدا واتای (روح) ده‌دات. وه‌ك ناوی (وه‌خش ئی یاخود) كه‌ له‌ عیبریدا ده‌بێته‌ (رواح اِلوحیم) واتا روحی خودا. كه‌ له‌ فه‌رهه‌نگی زه‌رده‌شت و مانیدا ده‌بێته‌ (زه‌روان) كه‌ ناوی خوای بێ سنووره‌. خودای به‌ش و به‌هر و چاره‌نووس و به‌خت و ناوچاوان، پاشای جیهان و گه‌ردوون. له‌ زه‌روانیسمدا بڕوا وایه‌ كه‌ هه‌موو شتێك له‌ سه‌ر خواست و ویستی زه‌روان ئه‌نجام ده‌درێت. هیچ شتێك ناگۆڕدرێت مه‌گه‌ر له‌سه‌ر ویستی زه‌روان نه‌بێت، زه‌روان نه‌مر و هه‌میشه‌ییه، ویستی له‌ هه‌مووشتێك به‌رزتر به‌ده‌سته‌ڵاتدارتره‌ و به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا زاڵه‌. زه‌روان چاره‌نووسه‌كان ده‌نووسێت و یه‌كیشیان ده‌خات، زه‌روان به‌دیهێنه‌ری ژیان و بوونه‌كانه‌.


زه‌روان له‌ لای مانییه‌كانیش ده‌به‌سترێته‌وه‌ به‌ خواوه‌ندی مێینه‌ كه‌ ئاهورامه‌زدا و ئه‌هریمه‌نی جمك خه‌لق ده‌كات. لێره‌دا ئه‌قڵی فه‌عال له‌ رێی ئه‌و ناوانه‌ی كه‌ باس كران و شۆڕ بوونه‌وه‌ به‌ ره‌گی ئه‌و ناوانه‌، هه‌روه‌ها دانانی ئه‌قڵی فه‌عال به‌ روحی قدووس و جبرائیل و فاراقلیت و زه‌روان. ده‌مانباته‌ نێو عیرفانی زه‌رده‌شتی و مه‌سیحی و مانی و دواتریش نێو ئیسلام. بۆیه‌ لێره‌دا له‌ رێی ئه‌قڵی فه‌عال و ناوه‌كانی، پێوه‌ندیی ئیشراق و مانی ده‌بینینه‌وه‌. له‌باره‌ی چاره‌نووسی ره‌وان دوای مردن و به‌ستنه‌وه‌ی به‌ خودای مێینه‌ (دایكی پیرۆز). یان وه‌ك هنری كۆربان به‌ (پاكیزه‌ی رووناكی) ناوی ده‌بات.


سوهره‌وه‌ردی له‌ چیرۆكی غوربه‌تی غه‌ربیدا، باسی كه‌سێك ده‌كات كه‌ له‌ غوربه‌تدایه‌ و له‌ جیهانی باڵا دووره‌. ئه‌و جیهانه‌ باڵایه‌ی بانگی ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی بۆی بگه‌ڕێته‌وه‌ چونكه‌ ئه‌وێ بنه‌ڕه‌تی خۆیه‌تی. بوونه‌وه‌ره‌ نازك و نوورانییه‌كان له‌و جیهانه‌ باڵایه‌دان كه‌ له‌ توخمی ئه‌ون، ئه‌و بابه‌ته‌ له‌ دینی مانییشدا شتێكی زۆر ئاشنایه‌ و له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی كۆنه‌ مرۆڤی یه‌كه‌م ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌ دینی مانیدا هاتووه‌: (ره‌وانی زیندوو له‌گه‌ڵ دایكی ژیاندا بوو، كه‌ ده‌سته‌ راستی مرۆڤی یه‌كه‌می گرت، له‌ قووڵایی جیهانی تاریكیدا ده‌ریكێشا، بڵند بڵند به‌رز بووه‌وه‌ له‌گه‌ڵ دایكی ژیان و ره‌وانی زیندوو، وه‌ك رووناكی سه‌ركه‌وتوو له‌ تاریكی له‌ باڵی دا و گه‌ڕێندرایه‌وه‌ بۆ به‌هه‌شتی به‌رین و ماڵه‌ ئاسمانییه‌كه‌ی، كه‌ له‌وێ خزمه‌كانی چاو له‌ ڕێی بوون) گه‌ڕانه‌وه‌ی ره‌وانی زیندوو بۆ لای دایك و به‌هه‌شتی به‌رین و ماڵه‌ ئاسمانییه‌كه‌ی، به‌ ته‌ئویله‌وه‌ ده‌به‌سترێته‌وه‌. به‌ واتای ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر سرووش دابه‌زینی وشه‌ی خودا بێت له‌ رێی جبرائیل یان روحی پیرۆزه‌وه‌، ئه‌وه‌ به‌ ته‌ئویلی ئه‌و وشانه‌، په‌یام و نامه‌ی خوا له‌سه‌ر زه‌وی. گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی ته‌حریری بۆ جیهانی پیرۆز دروست ده‌بێت، واتا كۆچكردن به‌ره‌و واتا روحانییه‌كان. ئه‌و گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ رێی ته‌ئویله‌وه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی پێغه‌مبه‌ر و حه‌كیمه‌كانه‌وه‌ ده‌كرێت، له‌ فه‌رهه‌نگی عیرفان و سۆفیگه‌ریدا به‌ بازنه‌یه‌ك ده‌به‌سترێته‌وه‌، هه‌رله‌ هرمس و پلاتۆ و زه‌رده‌شت و مانییه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ محه‌مه‌د. دواتریش سوهره‌وه‌ردی.


لێره‌دا تێگه‌ی ناوی فاراقلیت، به‌ واتای هاتنه‌وه‌ی په‌یامبه‌ری خودا یان عیسای دووه‌م له‌ مه‌سیحدا، مه‌هدی نادیار و چاوڕێكراو له‌ لای شیعه‌كاندا، ئه‌و ریزه‌ هاتنه‌وانه‌ هه‌موویان له‌و فه‌له‌كه‌ پێكه‌وه‌ تێكڕاییه‌ك له‌ بیرۆكه‌ی هاتنه‌وه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ دروست ده‌كه‌ن. كه‌ ریزێك په‌یامبه‌ر له‌ سه‌رده‌می جیاوازدا دێنه‌وه‌ و په‌یامی خوا له‌ رێی وشه‌ و سرووشه‌وه‌، له‌ رێی جبرائیل و روحی قدووس و فاراقلیته‌وه‌ جارێكی دی دێننه‌وه‌ سه‌ر زه‌وی و به‌ ته‌ئویلكردنیشی ده‌یگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ جیهانی پیرۆز و باوشی ره‌وانی قدووس، كه‌ سوهره‌وه‌ردیش له‌ رۆژێكی عه‌جیبدا ده‌كه‌وێته‌ نێو ئه‌و بازنه‌یه‌. ئه‌وه‌ سرووشی حیكمه‌تی ئیشراق ده‌یكاته‌وه‌ به‌ فاراقلیتی سه‌رده‌می خۆی، كه‌ دوای عیسا و مانی و ئه‌حمه‌ده‌وه‌ دێت، بۆیه‌ لێره‌دا له‌ ترس و شاردنه‌وه‌ی حیكمه‌تی مانی ده‌گه‌ین له‌ لای سوهره‌وه‌ردی. هه‌روه‌ها له‌ نهێنیی ئیشراقه‌كه‌ی ده‌گه‌ین كه‌ چه‌ند و چۆن پاته‌ی نهێنی حیكمه‌ت و په‌یامه‌كه‌ی ده‌كاته‌وه‌. ئه‌و وای دەبینێت مانی وه‌ك په‌یامبه‌رێك و حه‌كیمێكی خوداییبوو ئه‌و مانییه‌ نییه‌ كه‌ مولحید بێت و فاراقلیتییه‌كه‌ی ئیلحاد بێت. به‌ڵكوو مانی ئه‌و حه‌كیمه‌ خوداییبووه‌یه‌ وه‌ك پلاتۆ و هرمس و زه‌رده‌شت و.... خۆی داوه‌ته‌ به‌ر سرووشی روحی قدووس. دوای ئه‌وانیش نۆره‌ گه‌یشتووه‌ته‌ سه‌ر سوهره‌وه‌ردی خۆی و نایه‌وێت چاره‌نووسی حیكمه‌تی ئیشراقیش به‌ چاره‌نووسی مانی بگات و تاوانبار بكرێت به‌ ئیلحاد و زه‌ندقه‌ و وه‌ك مانی تفباران بكرێت و بسووتێنرێت.


چاره‌نووسی مانییه‌كان به‌ تایبه‌تی له‌ سه‌رده‌می عه‌باسییه‌كان به‌و شێوه‌ ترسناكه‌ ده‌بێت، پێوه‌ندیی به‌و هه‌وڵانه‌ی عه‌باسییه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ده‌ستكاریی قورئان بكه‌ن و بابه‌تی موژده‌دانی ئینجیل به‌ هاتنی ئه‌حمه‌د ده‌بێت پێوه‌ست بكرێت به‌ سڕینه‌وه‌ی فاراقلیتی مانییه‌وه‌، داخستنی بازنه‌ی په‌یامبه‌رێیه‌تیش دیسانه‌وه‌ سڕینه‌وه‌ی حیكمه‌تی ئیشراق و كوشتنی سوهره‌وه‌ردیی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.


ترسی سوهره‌وه‌ردی ده‌رباره‌ی مانی، له‌ راستیدا ترسه‌ له‌ چاره‌نووسی سرووش و حیكمه‌تی ئیشراق و خۆی. بۆیه‌ ده‌یه‌وێت له‌و كه‌شه‌ ئیسلامییه‌دا، له‌ سه‌رده‌می خۆیدا به‌و ره‌گه‌ درێژه‌ دینی و سیاسییه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی، به‌ وریاییه‌وه‌ سه‌ودا له‌گه‌ڵ ئه‌و بابه‌ته‌ بكات و دوای حیكمه‌تی ئیشراقیش پڕۆژه‌كه‌ زۆرتر بباته‌ پێشه‌وه‌، به‌ڵام كوشتنه‌كه‌ی بواری ئه‌و پێشكه‌وتنه‌ نادات. بۆیه‌ كوشتنی سوهره‌وه‌ردی رێگره‌ له‌ به‌رابه‌ر مه‌زهه‌ب و ته‌ریقه‌ت و په‌یامێكی نوێ، یان به‌ لایه‌نی كه‌مییه‌وه‌ رێگره‌ له‌ ته‌واوكردنی ئیشراق كه‌ گومانی تێدا نییه‌ ده‌بووه‌ پڕۆژه‌یه‌كی گه‌وره‌تر له‌وه‌ی كه‌ هه‌یه‌.