رۆمانی 1984ی جۆرج ئوریۆل

ژیان بەرتەسك كراوەتەوە و دەرگا و پەنجەرەكان هەڵچنراون

حكوومەتی توتلیاری، ئەو حكوومەتەیە بەردەوام هەوڵ ئەدا جڵەوی سەرجەم جومگەكانی ژیان بگرێتە دەست و تەواوی هەڵسوكەوتی خەڵكەكە بخاتە ژێر ركێفی خۆی، لە قسە و كارەوە بگرە تا دەگاتە بیركردنەوەشیان، هەروەها دەیەوێ سنوور بۆ گوتە و جۆری ئەو قسانەش دیاری بكات، كە دەكرێ و ئاراستەی رێگەی بیركردنەوەشیان پەی پێ بەرێ.


جۆرج ئوریۆڵ، رۆمانى 1984ى لە چلەكانى سەدەى بیستەما نووسیوە، كەواتە هەڵگرى تانوپۆى جەنگى دووەمی جیهانییە و بەتایبەت هەردوو دەسەڵاتى توتیلیاریى یەكێتیى سۆڤیەتى ئەوسا و ئەڵمانیا، ئەو دوو دەسەڵاتە هێشتا بەتەواوى بەو شێوەیە خەڵكی لێیان حاڵى نەبوون، ئەو رێڕەوەیان نەبڕیبوو، ئەو دەمامكەیان هەڵنەدرابووەوە و رووى راستەقینەیان لاى خەڵكى هەر گوماناوى بوو.


ئەوەى جۆرج ئوریۆڵ ویستوویەتى لە رۆمانى 1984دا پێشكەشى خوێنەرانى بكا و وێناى ئەو ژیانە بكێشێ، ئەو رووداوانەن كە لە لەندەن روو دەدەن، لەم رۆمانەدا ئەو شارە شارى رۆشنبیرى و كتێبە، بەڵام تووش بووە بە قەیران و سەرى تێ ژەنیوە، لە قەیرانى خواردنەوەوە بگرە تا دەگاتە جلوبەرگ و پێڵاو، ئەو لێكەوتانەى وەك تووشبوون بە بەدخۆراكى و تا دوایى وێنا دەكا.


جگە لە كۆشكى دەوڵەت، كە بەرز راگیراوە و پارێزراوە، كەس لەو شەڕ و كەین و بەینە تێناگا كە هەڵایساوە. تەقینەوەى رۆكێتەكان بە شێوەیەكى چڕ و تووشبوونى خەڵكى لە ئەنجامى ئەو تەقینەوانە،  لێكەوتەكانى كە بۆ خەڵكەكەیە، خراپترین شتیش ئەوەیە كە دەوڵەت بە بەردەوامى چاودێریى  هەڵسوكەوتى خەڵك دەكات و هەموو هەڵسوكەوتێكى خەڵكەكەى خستووەتە ژێر چاودێرییەوە، جگە لەوەی سەردیوارەكان و وێنەى برا گەورە واتە سەرۆك، كە لەسەرى نووسراوە برا گەورە چاودێریتان دەكات.


سەرەڕاى ئەوەش پۆلیس كە خاوەنى كامێرا و مایكرۆفۆنى شاراوەن و جڵەوى چاودێریى توند بۆ حكوومەت و سەرۆك دەكەن. تەنانەت لە رێگەى ئامێرى چاودێریى تەلەفزیۆنەكانى ماڵانەوە، كە ناكرێت تەلەفزیۆنەكانیش بكوژێننەوە.


هەڵبەتە لە بەریتانیاش ئامێرەكانی چاودێریی زووتر بەدەگمەن بەكار هێنرابوو، بەڵام پێشبینیكردنی جۆرج ئوریۆل، ئەوەندە راستە كە تەكنەلۆجیای چاودێری لەدوای ئەو مێژووە ئەبێتە واقیعێكی ویستراو و سەرجەم بوارەكانی ژیان داگیر دەكات.


لەو رۆمانەدا ژیان زۆر بەرتەسك كراوەتەوە و دەرگا و پەنجەرەكانى بەسەر خەڵكیدا  هەڵچنراون، زۆر شت لە خەڵكى قەدەغە كراوە و هەر كەسیش سەرپێچى لەو قەدەغەكراوانە بكا كە دەوڵەت سەپاندوویەتى، ئەوە سزاكەى بەند و توندكردنێتى لەو خانە و دەخرێتە ژێر ئیشى قورسەوە، رێگە نادرێ كەس هاوڕێیەتیى بكا و هاوڕێى نزیكى هەبێ، یاخود بكەوێتە داوى ئەوینەوە، بەپێچەوانەوە، دەبێ هەموو كات و خۆشەویستیت بۆ حزب تەرخان بكەى، حزبى دەسەڵاتدار، زۆر شت دەبێ بەناچارى بیكەى، وەكوو سەیركردنى پەیڕەو و پرۆگرامى حكوومەت لە تەلەڤزیۆن، كە زۆربەى هەرە زۆریشیان هەواڵن، تەنیا بەشێكى بچووكیان نەبێ كە وەرزشە.


بۆیە زۆر ئەستەمە لەژێر ركێفی دەسەڵاتێكى تۆتیلیارى وەهادا كات تەرخان بكەى بۆ بیركردنەوەى تایبەت بە خۆت، چونكە بەردەوام مێشكت بە پڕۆپاگەندەى بێماناوە داگیر دەكرێ.

 

تیمەكانی رۆمانەكە
تیمی سەرەكیی رۆمانەكە ئازادی و كۆیلەیی، ئیرادەی ئازاد، ئامانجی سەرەكیی ئۆریول وریاكردنەوەی كۆمەڵگەیە لەو مەترسییە گەورەیەی كە رژێمی تۆتلیاری ئەیسەپێنێ بەسەر كۆمەڵگەدا.


تیمێكی تری ئەم رۆمانە پرۆپاگەندەیە، ئەوەش بەئاشكرا لە ئەدای ئەو حزبە دەردەكەوێ، بە ئاوەژووكردنەوەی راستیبەكان لەڕێی وەزارەتی حەقیقەت و گەیاندنی ئەو زانیارییە ناڕاستانە بە خەڵكی:


- كوشتنی ئارەزووی خۆشەویستی و سێكس لە مرۆڤدا.


- سەربەخۆیی/ ناسنامەی تیمێكی ترە كە حزب لەڕێگەی ئەو تەكتیكە سایكۆلۆجیانەی مومارەسەی دەكات لەناوی دەبات.


- تەكنەلۆجیا تیمێكی ترە لەم رۆمانەدا، كە رۆڵێكی كاریگەری هەیە، كە حزب بەكاری ئەهێنێ بۆ كۆنترۆڵكردنی میللەت.

 

كاراكتەرەكانی رۆمانەكە

كاراكتەرى سەرەكیى رۆمانى 1984 ونستۆن سمیس، تەمەنى 39 ساڵە و فەرمانبەرى  دەوڵەتە و لە وەزارەتی حەقیقەت كار دەكات، كارەكەشی گۆڕینی تۆماركراوە مێژووییەكانە، بە شێوەیەك كە لەگەڵ بەرژەوەندیی حزبدا یەك بگرێتەوە، ئەو فەرمانبەرە لەو كەشە ترسناكە ژیان دەگوزەرێنێ، بێ هاوڕێ و هاودەم، لە سەرەتاى رۆمانەكەدا ونستۆن دەست دەكا بە نووسینى بیرەوەرییەكانى، تا لە رێییەوە باسى هەموو ئەو رقە بكا كە لە ژیان و لەو كۆمەڵگەیە هەڵیگرتووە. هەرچەندە ئەم کارە کوشتنی لەسەرە، بەڵام نووسینى بیرەوەرى بۆ كەسێكى وەها ئەو ئارامگەیە بوو كە لێیەوە هەوڵى ئەدا خەیاڵى ئەوە بكا كە بزانێ و بپرسێ، ئایا ژیان بە شێوەیەكى تر دەكرێ؟


هیچ رێگەیەك بۆ دڵنیابوون و زانینى جیاوازیى نێوان ژیان لە رابردوو و ئێستای رۆمانەكەدا نییە، چونكە حكوومەت سەرجەم تۆمارەكانى رابردووى گۆڕیون، هەرچى  كتێبەكانى مێژووشە سەرلەنوێ نووسیویەتییەوە.

 

لە رۆمانەكەدا ونستۆن تەنیا بایەخ بە دوو كەسایەتى دەدات، هەرچەندە كەسیشیانى  نەدەناسى، یەكەم كەسایەتیى جولیایە، جولیا ئافرەتێكى سەرنجڕاكێشە و لە هەمان شوێن لەگەڵیدا كار دەكا. ئەو میكانیكى بوو، لەسەرەتادا رقى لێ دەبووەوە، لەوانەشە رقەكەى لەبەر ئەوە بووبێ كە جولیا زۆر جوانە و ئەمیش ناتوانێ لێى نزیك بێتەوە و گومانى دووەمیشى لەژێر دەسەڵاتى تۆتیالیریا دەبێ، گومانى سیخوڕى لە هەموو كەس بكەى، رەنگە زەینى بۆ ئەوەش چووبێ كە كار بۆ پۆلیس بكا، بۆیە لێى دەترسا.


كەسایەتیی دووەم، گەنجێك بوو بە ناوى ئۆبراین، كە لە ئەنجامدا لایەنگریى نهێنیى حزب بوو، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێ كە پلەى زۆر بەرزترە لە ونستۆن، هەر بۆیەشە ونستۆن زۆر لێى دەترسا. كەسایەتییەكی تری ناو رۆمانەكە، برا گەورەیە، هەرچەندە كەسێكی نادیار و تەمومژاوییە و وێنەی ئەو هەموو شوێنێكی تەنیوە، لەسەر فلێكسەكان و لە شاشەی تەلەفۆنەكانەوە تەماشا  دەكا و لەژێر وێنەكەشیەوە نووسراوە (برا گەورە چاودێریت ئەكا).

 

رووداوەكان
روداوەیلی ناو رۆمانەكە گۆڕانیان بەسەردا دێت، كاتێك ونستۆن پەی دەبات بە نهێنى و قەدەغەكراوەكان، بە تایبەت لەو ساتەوەى جولیا پارچە كاغەزێكى بچووك دەداتە دەستى ونستۆن، كە تێیدا نووسراوە (خۆشم دەوێى) ئەم وشەیە بە تەواوەتى قڵپى دەكاتەوە و دنیاى وى دهەژێنێ و باوەڕ بەوە ناكا كەى كاتى ئەوە بێ پێوەندیى پێوە بكا، بەڵام ئەو كارە زۆر قورس و ترسناكە، بە ڕادەیەك كە ناتوانن دوو وشەى تەواو بە یەكتر بڵێن، لەبەر سیخوڕیی ئەو هەموو کامێرا شاراوەیەى كە لەئارادایە، تا دەتوانن لەكۆتاییدا هەر چۆنێ بێ ژوانێك لە گوند رێك دەخەن، لێرەوە چیرۆكى ئەو عەشقە شێتانەیە دەست پێ دەكا، ئەو ئەوینە زۆر بەختەوەریان ئەكات، بەڵام لەسەر حسابى ژیانیان دەبێ، چونكە لەوانەیە لەسەرى زیندانی بکرێن یان بكوژرێن. دواتر ونستۆن كەسێك ئەدۆزێتەوە كەوا خۆی پیشان ئەدا لێى تێ دەگا و رقى لە حزب دەبێتەوە، لەدواییەوە ونستۆن هەوڵ دەدا هێواش هێواش هەنگاو بنێ، ونستۆن بەشێوەیەكى نهێنى لە حزب هەڵگەڕابووەوە، بەڵام دەیەوێ بچێتە قۆناغێكى ترەوە، تا هەڵگەڕاویەتییەكەى و دژایەتییەكەى بەرامبەر حكوومەت كاریگەر بێ.


رۆژێك ئەو فرسەتەى بۆ ئەڕەخسێ، كاتێك ئۆبراین بانگى دەكا بۆ شوقەكەى خۆى تا سەیرى شتێك بكا، كە پەیوەندیى بە كارەوە هەیە، ونستۆن وای بۆ دەچێ كە ئۆبراین ئەندامێك بێ لە ئەندامە هەڵگەڕاوەكان، چونكە كەس دەعوەتى كەس ناكا بۆ ماڵى خۆى، بۆیە خۆى و جولیا ئەڕۆن بۆ ماڵى ئۆبراین، داواى ئەوە دەكەن ئەمانیش بچنە ریزەوە، واتە ریزى ئەوانەى لە دەوڵەت هەڵگەڕاونەتەوە و یاخی بوونە.


ئۆبراین وا خۆی پیشان ئەدا كە هەڵگەڕاوەیە و كتێبێكیان پیشان دەدا و دەڵێ: هەمووان ئەم كتێبەمان خوێندووەتەوە، كە باسى ئەوە دەكا كە ئەم شتانە بۆ ئاوها دەڕۆن، ونستۆنیش كتێبەكە دەخوێنێتەوە و مێشكى داگیر دەكا، بۆ بەدبەختیش وەختێ لە خوێندنەوەى كتێبەكە تەواو دەبێ، سیخوڕى پۆلیس ونستۆن و جولیا دەگرن و دەیانبەن بۆ وەزارەتى خۆشەویستى، تا لەوێ لەبەرامبەریدا ئەشكەنجەیان بدەن، لێرەوە دەردەكەوێ كە ئۆبراین هەڵگەڕاوە نەبووە و داوی بۆ ناونەتەوە.


لە وەزارەتى خۆشەویستى، ئەشکەنجەی زۆری ونستۆن دەدەن، ئێسك و ددانەكانى دەشكێنن، تەزووى كارەبایى دەخەنە سەر و بە بەردەوامیش برسیى دەكەن، بۆیە ناچارى دەكەن دان بە هەموو شتێكدا بنێ.


بوونی وەزارەتێك بەناوی وەزارەتی خۆشەویستییەوە مرۆڤی تووڕە و گۆشەگیر و خۆپەرست بەرهەم دەهێنێ. ئەوەش بە ڕوونی لە دانپیانانەكانی ونستۆن ئاشكرایە، كە دژی جولیا ئیعتراف ئەكات. هەروەها دوو وەزارەتی تریش هەن وەزارەتی ئاشتی، سەروكاری كاروباری شەڕ دەكا و پێچەوانەی ناوەكەیەتی، لەكاتێكدا وەزارەتی دارایی، كاروباری دارایی و مەسروفاتی  گرتووەتەوە. لەدواى چەشتنى ئەو هەموو ئازار و ئەشكەنجەیە و چەندین جار دووپاتبوونەوەى، ئۆبراین بە ونستۆن دەڵێ، كە حكوومەت چى دەوێ لێى، حكوومەت دەیەوێ كۆنترۆڵى بیرى ئەو خەڵكانە بكا، كە وەكو ونستۆن بیر دەكەنەوە و دەیانەوێ بە خەڵكانى وەكو ونستۆن بڵێن 2+2=5.


لەكۆتاییدا ونستۆن بەتەواوى وێران دەكەن، لە ژوورى 101 بە خراپترین و سەیرترین شێوە ئەشكەنجەى دەدەن و سەرى دەخەنە ناو قەفەزێكەوە و مشكى تێ بەر دەدەن، ونستۆن ئەوەندە دەترسێ هاوارى دەكرد، ئەمە بە جولیا بكەن بە من نا، هەرچەندە ئەم كردارە بەلاى وییەوە  گەورەترین خیانەت و ناپاكی بوو بەرامبەر بە گرنگترین كەسى ئەنجامی دەدا، ئیدى دواى  ئەو فشارانە حكوومەت دڵنیا بوو لەوەى، كە دوایین زەرە كەرامەت و پاكى لێ داماڵى، بۆیە خۆى و جولیا ئازاد دەكەن و وەك دوو كەسى تێكشكاوى ناو كۆمەڵگە و پۆلیس و سیخوڕى  دەوڵەتیش لەوە بەدواوە هیچ بایەخیان پێ نادەن.


دواى ئەو كارەساتە، ونستۆن لە روویەكەوە زۆر گۆڕانى بەخۆیەوە دیت، ئەوەش رەنگدانەوەى ئەو بارە ناهەموارە بوو كە بەسەریدا تێپەڕى، ئەو نەیدەویست تەنانەت بیریش لە یاخیبوون بكاتەوە، ئیتر تا دوایین ساتەكانى ژیانى بەدەم زەردەخەنەوە قاوەخانەكانى كرد بە مەنزڵگاى خۆ و گوێى لە هەواڵەكان رادەگرت، دوا شاڕستەى سەرنجڕاكێش لە رۆمانەكەدا ئەوەیە: (ونستۆن براگەورەى خۆش دەوێ).


یەك لەو مەسجانەى لەو رۆمانەدا هەیە ئەوەیە، كە دەوڵەت بەهۆى ئامرازەكانییەوە دەتوانێ باوەڕ بە هەر كەسێك بێنێ، كە باوەڕیشى بە هەر شتێك نەبێ، تەنانەت ئەگەر 2+2=5یش بێ.


- بەكارهێنانی ناوی وەزارەتی خۆشەویستی بۆ قەدەغەكردنی خۆشەویستی و ئازاردانی


مەرگهێنەر بۆ عاشقان و چاندنی تۆوی رق تا لەبەرچاوكەوتنی هەرچیی پیرۆزییەكان هەیە.


- ئازاردانی مرۆڤ سنووری هەیە، كە لە سنوور دەرچوو، تاكێكی خۆپەرست دروست ئەبێ، كە جگە لە پاراستنی خودی خۆی، كەسی تری لا مەبەست و گرنگ نییە.


- دەسەڵات كاریگەریی ئەرێنی و نەرێنی هەیە لەسەر رەوتی كۆمەڵگە و دروستكردنی تاكی لادەر.


- ئوریۆل بەو رۆمانەى توانى زەمەنێكى بۆگەن وێنا بكا، كە ئەو سەردەمە لاى زۆر كەس و رەوتەكان زۆر پیرۆز بوون، دواى جەنگى جیهانى نووسیویەتى، واتە ساڵى 1948، بۆیە ئەو مێژووەی هەڵگەڕاندووەتەوە بۆ 1984، ئەكرێت بڵێین تواناى بیر و زەینى نووسەر هێندە وەپێش خەڵكە عەوامەكە كەوتووە، جگە لە هونەركارى و تواناى بەرزى هونەرى رۆمانەكە.