بۆچی ئه‌مریكا له‌ سووچی و ژنێڤ بێ باكه‌؟

 

له‌ ساڵی رابردووه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ ئێستا، وا دێته‌ پێش چاو كه‌ ئه‌مریكا وه‌ك پێویست بایه‌خ به‌ رێڕه‌وی ژنێڤ نادات، ئه‌و وڵاته‌ ته‌نانه‌ت تا راده‌یه‌كی زۆر دیداری ئه‌ستانه‌شی فه‌رامۆش كردووه‌، كه‌ له‌ ئه‌ستانه‌ی پایته‌ختی كازاخستاندا، له‌نێوانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا و رژێم به‌ چاودێریی رووسیا، توركیا و ئێران دانوستان له‌ باری ئه‌منی و سه‌ربازی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. دیداره‌كانی ئه‌ستانه‌ له‌ رووی ئاسایشه‌وه‌ پێشكه‌وتنی گه‌وره‌یان به‌خۆوه‌ دیت، كه‌ ده‌بینین رووبه‌ری شه‌ڕی نێوانی رژێم و هاوپه‌یمانانی و ئۆپۆزسیۆنی سه‌ر به‌ توركیا، زۆر ته‌سك بووه‌ته‌وه‌، پێشمان سه‌یر نییه‌ كه‌ ئه‌مریكا به‌ هه‌مان شێوه‌ی ئه‌ستانه‌، دیداری سووچیشی فه‌رامۆش كردووه‌.


سووچی ئه‌و شوێنه‌یه‌ كه‌ له‌ كۆتایی ئه‌م مانگه‌دا سووریاییه‌كان دیالۆگه‌ كۆنگره‌یه‌كی تێدا ده‌به‌ستن. پێشتر هه‌مان هه‌وارگه‌ دیداری نێوان سێ لایه‌نی سه‌ره‌كیی سه‌رپه‌رشتیاری ئه‌ستانه‌، توركیا، ئێران و رووسیای تێدا گرێ درا. ده‌شگوترێ كه‌ ئه‌و سێ لایه‌نه‌ رێككه‌وتن كه‌ ئه‌م دیداره‌ گه‌وره‌یه‌ی سووریاییان ببه‌سترێ، كه‌ پتر له‌ 1700 كه‌سایه‌تیی سه‌ر به‌ ئۆپۆزسیۆن و رژێم و ته‌نانه‌ت كوردیش، تێیدا ئاماده‌ ده‌بن.


به‌رله‌وه‌ی بچینه‌ سه‌ر ورده‌كاریی ئه‌و گوته‌ گوته‌ی له‌باره‌ی سووچییه‌وه‌ گوتراون، كه‌ چۆن ئه‌و كۆنگره‌یه‌ ده‌بێته‌ سه‌كۆیه‌ك بۆ شه‌رعاندنی رژێمی سووریا و سه‌رله‌نوێ زیندووكردنه‌وه‌ی، هه‌روه‌ها چۆن ئه‌و كۆنگره‌یه‌ له‌ كۆنگره‌یه‌ك بۆ گه‌لانی سووریاوه‌ گۆڕا به‌ كۆنگره‌ی: "دیالۆگی نیشتیمانیی سووریا". رۆڵی وڵاتانی هه‌رێم له‌ رێڕه‌وی سووچیدا دیار و ئاشكرایه‌. سه‌یره‌ كه‌ رووسیا به‌ پێشنیاری توركیا و ئێران رازی بێت، بۆ بازادان به‌ سه‌ر واقیعی هه‌بوونی زیاتر له‌ گه‌لێك له‌ سووریا، به‌وه‌ش رازی بوو كه‌ به‌ رواڵه‌ت هه‌مووان هاووڵاتیی سووریان و له‌ ناوه‌ڕۆكیشدا عه‌ره‌بی سووریان، سه‌رباری ئه‌وه‌ی ئه‌و دوو ده‌وڵه‌ته‌ (توركیا و ئێران)، مافی ئه‌وه‌شیان به‌ خۆیان داوه‌، كێ ئاماده‌ بێت و كێش نا!


هه‌ڵبه‌ت، ساردوسڕیی ئه‌مریكا هه‌مبه‌ر به‌ سووچی له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌گرتووه‌، ته‌نانه‌ت دیداره‌كانی ژنێڤ وێڕای رۆڵی گرنگی و رۆڵی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ سه‌رپه‌رشتیكردنی دیالۆگه‌كه‌، كه‌ وا دیاره‌ هۆی راسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆی هه‌ن سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تی ساردوسڕیی ئه‌مریكا هه‌مبه‌ر به‌و دیداره‌.


راسته‌وخۆكه‌: ده‌گوترێ كه‌ ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی سه‌رپه‌رشتیی ئه‌ستانه‌ و پاشان سووچی ده‌كه‌ن، ناته‌بایه‌. به‌ واتای ئه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ هیچ لایه‌نێكی هه‌رێمی سه‌باره‌ت به‌ ئایینده‌ی سووریا، رێك نه‌كه‌وتووه‌. ئیدی به‌گوێره‌ی ئه‌وه‌، ده‌گوترێ كه‌ پێشینه‌ی ئه‌مریكا دۆسێی تیرۆره‌ به‌ تایبه‌تی پرسی داعش، ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌ كه‌ بابه‌تی ئاشته‌وایی نێوان ئۆپۆزسیۆن و رژێم بابه‌تێكی لاوه‌كییه‌ له‌چاو نه‌هێشتنی داعش له‌نێو سووریا، به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌ره‌ی نوسره‌ و جوندی ئه‌قسا و كه‌تیبه‌ی خۆراسان.


ئه‌مریكا پێی وایه‌، ئه‌وه‌ی مه‌رگه‌ساتی بۆ سووریا و جیهان هێناوه‌، ناكۆكی و شه‌ڕی چه‌كداریی نێوان رژێم و ئۆپۆزسیۆن نییه‌، هێنده‌ی كه‌ مه‌ترسییه‌ گه‌وره‌كه‌ زاده‌ی توندڕه‌وانی داعش و نوسره‌ و ئه‌قسا و هی دیكه‌یه‌. ئه‌م رێكخستنانه‌ خاكی سووریایان كرده‌ گۆڕه‌پانی ململانێی خۆیان و خه‌ڵكی سووریا و جیهانیشیان تۆقاند، ئه‌مه‌ش هه‌مووان ده‌خاته‌ به‌ر كۆمه‌ڵێك ئه‌ركه‌وه‌، كه‌ بریتین له‌ چۆنیه‌تیی له‌ناوبردنی تیرۆر و چاوگه‌كه‌ی و ته‌سككردنه‌وه‌ی رووبه‌ری سه‌رله‌نوێ گه‌را دانانه‌وه‌ی ناڕاسته‌وخۆش: هه‌ندێ چاودێر ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ كێشه‌ له‌نێو ئیداره‌ی ئه‌مریكادا هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی له‌نێوان ده‌زگاكانی ئه‌منی و سه‌ربازی و نێوان سه‌رۆكایه‌تی، ئه‌مه‌ش ئه‌وان له‌ په‌ره‌سه‌ندنی پرسی دیالۆگی گه‌رمی سووریا دوور ده‌خاته‌وه‌، سه‌رباری فاكته‌رێكی دی، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا پێی وانییه‌، وه‌ك ئێمه‌ پێمانوایه‌، ئه‌گه‌ر رووسیا بێته‌ پێش و ده‌ستپێشخه‌ریی پرسه‌كه‌شی له‌ده‌ست بوو، ئه‌وه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ رووسیا ده‌ستی به‌سه‌ر سووریادا گرتووه‌. ئه‌مریكا به‌ جۆرێكی دی له‌ پرسه‌كه‌ ده‌ڕوانێت، ئاماده‌بوونی رووسیا له‌ سووریا هه‌رگیز ناگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ چڕه‌ی ئاماده‌بوونی له‌ سه‌رده‌می حافز ئه‌سه‌د. ئه‌سه‌دی باوك و رووسیا هاوپه‌یمانی یه‌ك بوون، هیچ لایه‌نێكی هه‌رێمی له‌م رووه‌وه‌ شانی له‌ شانی ئه‌و دۆستایه‌تییه‌ نه‌ده‌دا، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئێستا كه‌ ئێران له‌ ناوه‌رۆكی پرسه‌كه‌دایه‌، كه‌ كێبڕكێ له‌گه‌ڵ رووسیا و هه‌موو لایه‌نانی دیكه‌ش ده‌كات.


وێڕای ئاماده‌بوونی به‌هێزی رووسیا له‌و سه‌رده‌مه‌دا، به‌ڵام ئه‌مریكا توانیی هه‌م له‌گه‌ڵ حافز ئه‌سه‌د و دواتریش له‌گه‌ڵ به‌شار ئه‌سه‌ددا، رێككه‌وتننامه‌ی ئه‌منی واژۆ بكات، كه‌ له‌ڕووی ئاسایشه‌وه‌ بایه‌خێكی زۆر گه‌وره‌ی هه‌یه‌. ئیدی له‌باره‌ی ئێرانه‌وه‌ چی، كه‌ تا ئاستی كۆشكی سه‌رۆكایه‌تی و بڕیاره‌كانی، هاوهه‌ژموونی رووسیایه‌، جا بۆیه‌ ئه‌مریكا ترسی نییه‌، رووسیا له‌و وڵاته‌دا به‌هێز بێت.


له‌نێوانی هه‌ردوو هۆیه‌كه‌ش تیۆرییه‌ك هه‌یه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مریكا پێی وانییه‌ كه‌ سووچی به‌لایه‌وه‌ گرنگ بێت، چونكه‌ راسته‌ سووچی دیالۆگێكی گشتیی نێوان ئۆپۆزسیۆن و رژێمه‌، به‌ڵام ئه‌و هه‌ژموونی خۆی به‌سه‌ر 30%ی خاكی سووریا سه‌پاندووه‌، له‌ چوار ده‌وڵه‌تیشدا هه‌یه‌ كوردستان، عیراق، ئوردن و ئیسرائیل، پاشان له‌ توركیاش هه‌یه‌. ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا چاره‌نووسی سووریا دیاری ده‌كات نه‌ك لایه‌نی دیكه‌، رووسیا چاره‌نووسی به‌شار ئه‌سه‌د نه‌ك سووریا، دیاری ده‌كات.


ماوه‌ بڵێین: ئه‌مریكا هه‌بوون و ئاماده‌بوونی خۆی به‌ گوڕ و تینێكی دی چڕ ده‌كاته‌وه‌، ئه‌و پێشتر ته‌نیا سه‌ربازی له‌ سووریا هه‌بوو، به‌ڵام ئاماده‌بوونی خۆی زیاتر كرد و كه‌وته‌ دابه‌شكردنی سیاسه‌تمه‌دار و راوێژكار و دیپلۆماتكارانی خۆی به‌ درێژایی خاكی رۆژاڤای كوردستان و باكوور و باكووری رۆژهه‌ڵاتی سووریادا. ساردوسڕیی ئه‌مریكا له‌پای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان له‌ سه‌ر زه‌ویدا هه‌ن، وه‌ك چۆن له‌ واشنتن هه‌ن، ئیدی هه‌را و زه‌نای بۆچییه‌؟


په‌ندی ئه‌م وتاره‌ ده‌ڵێ "هه‌بوون مه‌رج نییه‌ ئاشكرا و به‌رچاو بێت، به‌هێزیی ئه‌هریمه‌ن له‌وه‌دایه‌ كه‌ به‌ چاو نابیندرێ."