جارێكی دی كورداغ

 

جارێكی دی پرسی عه‌فرین (كورداغ: كورد داغ) هاته‌وه‌ گۆڕێ. جا له‌ ئاستی ئه‌وه‌ی رژێم- ئێران داوای ده‌كه‌ن، یان ئۆپۆزسیۆن و توركیا داوای ده‌كه‌ن، یان له‌ ئاستی جه‌مسه‌ربه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تیی رووسیا و ئه‌مریكا. چاوی هه‌مووان كه‌وتووه‌ته‌ سه‌ر عه‌فرین، هه‌ر كه‌سێك به‌ ئامانجێكی تایبه‌ت داوای ده‌كات. رژێم له‌به‌ر دوو هۆ عه‌فرینی ده‌وێ: یه‌كه‌م: رێ له‌ توركیا و ئۆپۆزسیۆنی هاوپه‌یمان و هه‌واداری بگرێت، كه‌ ده‌یانه‌وێ ناوچه‌ی قه‌لغان (مه‌رتاڵ)ی فرات به‌ پارێزگای ئیدلیبه‌وه‌ گرێ بده‌ن، هێزی توركیا له‌ ئیدلیب 14 مۆڵگه‌ی سه‌ربازییان هه‌یه‌. دووه‌میش: رژێم ئاره‌زوو ده‌كات زه‌ویی زیاتر بخاته‌ ژێر كۆنترۆڵی خۆیه‌وه‌، سه‌رباری ئه‌وه‌ی عه‌فرین له‌بن ده‌ستی كورد ده‌ربهێنێ و هه‌ژموونیان كه‌متر بكاته‌وه‌.


توركیاش له‌به‌ر كۆمه‌ڵێك هۆ عه‌وداڵی عه‌فرینه‌، پێكه‌وه‌ گرێدانی ناوچه‌كانی سوننه‌ و گه‌یاندنیان به‌ نزیكه‌ی ده‌ریاوه‌، یه‌كێكه‌ له‌ به‌هێزترین هۆیه‌كان.


-توركیا عه‌فرینی ده‌وێ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ژموونی سیاسی و سه‌ربازیی كورد نه‌هێڵێ، ئه‌مه‌ش ئیماژێكی گه‌وره‌یه‌، چونكه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ركردنی ئه‌و هه‌ژموونه‌، كورد ده‌روازه‌یه‌كی گرنگی ستراتیژیی له‌ده‌ست ده‌چێت، هه‌ڵبه‌ت جگه‌ له‌ بابه‌تی ده‌ریا، ئه‌و جێ پێیه‌ی كورد له‌و ناوچه‌یه‌ بایه‌خێكی زۆر جیۆپۆله‌تیكیی هه‌یه‌، چونكه‌ عه‌فرین كه‌وتووه‌ته‌ نێو كۆمه‌ڵێك له‌ پێكهاته‌، سه‌رباری ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌سكه‌نده‌رۆنه‌ و ده‌ریاشه‌وه‌ نزیكه‌. جگه‌ له‌وه‌ی ناوچه‌ی پێكه‌وه‌ گرێدانی ده‌ڤه‌ره‌كانی كورده‌وارییه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی سووریادا.


-توركیا عه‌فرینی ده‌وێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌ یه‌كجاری هیوای كورد ببڕێت، هه‌موو به‌هانه‌یه‌كیش پووچه‌ڵ بكاته‌وه‌ بۆ دروستبوونی قه‌واره‌یه‌كی سیاسی كه‌ ره‌هه‌ندێكی سه‌روه‌ریی هه‌بێت و ئه‌وان بكاته‌ هاوبه‌شی راسته‌قینه‌ له‌ دروستكردن و به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌تدا.


-توركیا داوای عه‌فرین ده‌كات، چونكه‌ درك به‌ گرنگیی عه‌فرین ده‌كات له‌ ئاستی ناوخۆی توركیادا، به‌وه‌ی له‌ ویلایه‌ت (پارێزگا)ی (كلیس)ـه‌وه‌ نزیكه‌، پاشان ره‌نگه‌ بیر له‌ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی عه‌فرین بكاته‌وه‌ و بیخاته‌ سه‌ر خاكی خۆی. به‌تایبه‌تی كه‌ له‌م ساڵانه‌ دواییدا توركیا كلیسی له‌ شارۆچكه‌یه‌كه‌وه‌ كرده‌ پارێزگا، هه‌رچه‌نده‌ ژماره‌ی دانیشتووانی له‌ هه‌ر پارێزگایه‌كی دیكه‌ی توركیا كه‌متره‌.


هه‌رچی رووسیا و ئه‌مریكان، هێشتا پابه‌ندی هه‌ڵوێستی خۆیانن. واش دیاره‌ لێدوانه‌كانی توركیا چه‌قیان به‌ستووه‌. ئاشكرایه‌ كه‌ پوتین هێشتا سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ توركیا ده‌توانێ له‌ باكووری سووریا واته‌ له‌ ناوچه‌ی قه‌ڵغانی فرات و ئیدلیب بمێنێته‌وه‌. رێگەدان به‌ توركیا بۆ كۆنترۆڵكردنی ئه‌و ناوچه‌یه‌ به‌شێك له‌ رێككه‌وتننامه‌ی ئاستانه‌ و "كه‌مكردنه‌وه‌ی په‌شێوی"یه‌. هه‌ڵبه‌ت رووسیا هه‌رگیز پێی خۆش نییه‌ توركیا ده‌ست به‌سه‌ر عه‌فریندا بگرێت، كه‌ ده‌ستی توركیا و گرووپه‌یلی ئیسلامی له‌ هێڵی باكووری سووریادا واڵا بێت. وێڕای ئه‌وه‌، ئێران له‌م رۆژانه‌ی دواییدا هێنده‌ سوور نییه‌ كه‌ رژێم ده‌ست به‌سه‌ر عه‌فریندا بگرێت، هێنده‌ی كه‌ ئاسانكاری ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی عه‌فرین ببێته‌ به‌شی توركیا، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و بۆ خۆی له‌ ئه‌لبوكه‌مالدا به‌ ره‌زامه‌ندیی سوننه‌ی سووریا باڵاده‌ست بێت.


هه‌موو ئه‌و شتانه‌ روو ده‌ده‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌مریكا هیچ كاردانه‌وه‌یه‌كی هه‌بێت. هه‌مووان خۆیان گیڤ ده‌كه‌نه‌وه‌ و دوور له‌ ئه‌مریكاش په‌ل ده‌هاون، كه‌ پێیان وایه‌ ئه‌مریكا هیچ هه‌ژموونێكی له‌ عه‌فریندا نییه‌، به‌وه‌ی عه‌فرین كه‌وتووه‌ته‌ نێو هه‌ژموونی لێك تێگه‌یشتنێكی رووسیا و كورده‌وه‌.


ماوه‌ بڵێین: به‌لای كورده‌وه‌ عه‌فرین بایه‌خێكی تایبه‌تی هه‌یه‌. شارێكه‌ خاوه‌ن گرنگییه‌كی جیۆپۆله‌تیكی، هه‌روه‌ها شارێكه‌ سێیه‌كی دانیشتووانی كورد له‌ سووریا ده‌گرێته‌ خۆ. ئه‌وێ پێگه‌ی كورده‌ له‌ باكووری رۆژاوای سووریادا. توێژێكی گه‌وره‌ی كورد هه‌ن كه‌ به‌ سووكایه‌تییه‌وه‌ له‌ لێدوانه‌كانی توركیا ده‌ڕوانن، هیچ بایه‌خێكی پێ ناده‌ن. خۆ ره‌نگه‌ هۆیه‌كه‌ش ئه‌وه‌ بێت، كه‌ به‌ره‌نجامی دیداره‌كه‌ی (سیپان حه‌مۆ) و وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی توركیا له‌ مۆسكۆ به‌ر له‌ دوو مانگ، كاری هه‌ره‌ باڵا بووبێت له‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی به‌ ده‌وری سووڕگه‌ی هه‌ر لایه‌نێكی ناوخۆ و هه‌رێمیدا ده‌سووڕێته‌وه‌. عه‌فرین پرسێكی نێوده‌وڵه‌تییه‌ پتر له‌وه‌ی پرسێكی خۆجێیی بێت، پتر له‌وه‌ی پرسێكی ناوخۆ و هه‌رێمیش بێت.


په‌ندی ئه‌م وتاره‌ ده‌ڵێ: "مه‌رج نییه‌ هه‌موو ئه‌و شته‌ی له‌ لایه‌نانی به‌هێزه‌وه‌ ده‌گوترێ به‌دی بێت، به‌ڵكوو بێهێز به‌و له‌ڕ و بێهێزییه‌ی خۆیه‌وه‌ به‌رپه‌رچی به‌هێز ده‌داته‌وه‌."