دونیای دوای ڕیفراندۆم

 

ڕیفراندۆم ڕووداوێکی سیاسی گەورە بوو بۆ دونیای کوردی، بۆ مێژووی هاوچەرخی ئێمە. ڕووداوی سیاسی یەکێکە لە ئاڵۆزترین و سەختترین چەمکەکانی نێو فکری سیاسی و فەڵسەفەی سیاسی. ڕووداو لێرەدا واتە چۆن چوارچێوە و کاتێک دیاریدەکەیت و دواتر گشت/خەڵک کۆدەکەیتەوە بڕیار لەسەر دۆخێک دەدەیت بۆ لەدایکبوونی دۆخێکی تر و دونیایەکی تر. ئەم دۆخە زۆرجار پێی دەوترێت پیشەسازی دروستکردنی ڕووداوی سیاسی لەڕێگەی خودی ڕووداوەوە.


دۆڵۆز هەموو ڕووداوێکی سیاسی دەکات بەدوو بەشەوە (ڤێرجواڵ و ئاکچواڵ)، ڤێرجواڵ واتە ئەو هەستەی کە گشت یا خەڵک پێش ڕووداوەکە هەیەتی و دواتر دەچێتە قۆناغی ئاکچواڵ و دەبێت بە خودی ڕووداوەکە. ئێمە ئێستا لە دونیای ئاكچواڵ و کاریگەرییەکانی دوای ڕووداوەکەدا داین و دەژین.


لەدوای جەنگی ساردەوە کوردانی باشوور دووەمین جارە بەمشێوەیە ڕووداو بخوڵقێنن و کەیسی کورد لە سنوورە لۆکاڵییەکان ببەنە دەرەوە و بیکەن بە ماددەیەکی نێودەوڵەتی. جاری یەکەم کۆڕەوەکە بوو، ئەوکاتەی کورد دۆخی شاری بەجێهێشت و لەسەر سنوورەکان مایەوە و بوو بە هێزێکی گڵۆباڵی تەنیا و چووە نێو دەزگا نێودەوڵەتییەکان و میدیا نێودەوڵەتییەکانەوە. ئەمجارەش ڕاپرسی و گەڕانەوە بۆ خەڵك و بۆچوونی خەڵک کە دەیانەوێت لەڕووی سیاسییەوە چۆن بژین و چۆن ڕێکبخرێن!

 

لەچرکەساتەکانی سەرەتای ڕۆژی ڕاپرسیەکەوە تا ئێستاش زۆرینەی میدیا و ناوەندە جیهانییەکان چاویان خستۆتە سەر پڕۆسەی ڕیفراندۆمەکە و بەگرنگییەوە ڕووداوەکان و کاریگەرییەکان دەگوازنەوە. (سی ئێن ئێن) لەدوای جەنگی یەکەم و دووەمی کەنداو و پڕۆسەی ئازادی عیراق وەک کاریگەرترین ڕووداوی ناوچەکە ڕیفراندۆمەکەی هەرێمی کوردستانی ڕووماڵ کرد و وێنەیەکی جیهانی و سنوربڕی بۆ دروستکرد.


سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ بۆتە پرسێکی نێودەوڵەتی و سنورەکانی لۆکاڵیبوونی تێپەڕاندووە. لەمەودوا ناوەند و هێز و دەزگا و کۆمپانیا گەورەکانی دونیا بەڕژدی تیشکی دەخەنەسەر و مامەڵەی لەگەڵ دەکەن.


تا پێش ٢٥ی ئەیلولیش هەرێمی کوردستان ئەکتەرێکی نا-دەوڵەتی Non-State Actor بوو؛ ئەمڕۆ بوو بە زیاتر لە ئەکتەرێکی ئاسایی و دەوڵەتی! ئەو چوار پێنج ساڵەی داهاتوو بۆ کوردستان زۆر گرنگ و مێژووییە و قۆناغێکی تازە و دونیایەکی تازە دەبێت لە مێژووی هاوچەرخی سیاسی کورد.


مەرج نییە بە دوو ڕۆژ و دوو مانگ هەموو دونیا ببێت بە دۆست و هاوپەیمان! گرنگە لەمڕۆوە توانا ماددی و مرۆییەکانی کورد بەکاربهێنرێت بۆ ماڕکێتینگی سەربەخۆیی و بوون بەهێزێکی دبلۆماسی کاریگەر و داڕشتنی پایە و ڕەگەزەکانی دەوڵەتێکی هاوچەرخ کە پانتاییەکی گەورە لە پێکەوەژیان و هاوبەشبوون بەرهەمبێنێتەوە.



عیراق و ململانێ بۆ سەروەری
عیراق بەدوای ئەوەیە سەروەرییەکەی لەدەست نەچێت و واپیشانی دونیابدات کە هێشتا یەکەیەکە نەک خاوەن سەروەرییە بەڵکو سەروەریش بەرهەمدێنێتەوە لەکاتێکدا عیراقی هاوچەرخ هەر لەسەرەتای دروستبوونییەوە خاوەن هیچ سەروەرییەکی تەواو نەبووە. مەسەلەی ڕیفراندۆمەکەی هەرێمی کوردستان هێندەی تر عیراقی لە چەمکی سەروەری دورخستەوە. دوورخستنەوە لێرەدا بەو مانایەی کە عیراق هێشتا نەبۆتە یەکەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی بۆ دروستکردنی هەستێکی هاوبەش و هاوڵاتیی هاوبەش و خەمی هاوبەش. بەپێچەوانەی ئەمەوە، ئەمڕۆ هیچ شوناسێک نییە بەناوی عیراقیبوون، ئەوەی هەیە شتێکی جیاوازە لە عیراقیبوون. مەسەلەی حکومڕانی لەعیراق لە ڕابردوو و لە ئێستادا پڕۆسەیەک بووە بۆ بەرهەمهێنانی جیاوازییەکان! چۆن پێکهاتەکان جیاوازتر دەرکەون لەبڕی ئەوەی جۆرێک لە لێکچوون و شوناسی پێکەوەیی دروستبکات. چۆن لایەنێک زاڵ بکەیت و بکرێت بەهێزی ژمارە یەک و هەموو ڕووبەرە عیراقییەکان بۆ خۆی دابڕێژێتەوە و بیانکات بەهی خۆی! ئەم دۆخە نامۆبوونێکی وای دروستکردووە هەموو ماناکانی سەروەری بەتاڵ و بێ مانا کردۆتەوە.


کاتێ خەڵکی هەرێمی کوردستان دەگەڕێتەوە بۆ ڕیفراندۆم مێژووی عیراقی شیعە لە ١٤ ساڵی ڕابردوودا دەکات بەدوو بەشەوە: (پێش ڕیفراندۆم و دوای ڕیفراندۆم) ئەگەر دونیای پێش ڕیفراندۆم بۆ عیراقی شیعەکان باڵادەستی و داگیرکردنی هەموو سەروەرییەکان بێت؛ ئەوا سەردەمی دوای ڕیفراندۆم پارچە پارچەبوونی ئەم سەروەرییە و کوشتنی ڕۆحی تۆتالیتاریەت و سێنتەریزمی عیراق و شیعەن و زیندووبوونەوەی پایەکانی کوردستانیبوون و سەربەخۆبوون و دروستبوونی مێژووییەکی تازەی دابڕان و بەجێهێشتنی عەرەبە لەعیراقدا.