قارەمانانی هەرەسی گۆڕه‌پانى کوردایەتی

جاشقه‌ڵه‌مه‌كانى ئه‌مڕۆ ئاماده‌ن بۆ ئافه‌رینێكى بێگانه‌، یان بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كى ته‌سكى خۆیان، كوردستان له‌ت‌ و په‌ت بكه‌ن

 (3)

من كاتێ ده‌وامم له‌ نه‌خۆشخانه‌ى كه‌ركووكى سه‌ربازیى بوو، نیوه‌ڕۆیان كه‌ ده‌وام ته‌واو ده‌بوو، ئه‌م دیارده‌ نه‌خوازراوه‌م ڕه‌چاو ده‌كرد، ئێستا وه‌ك خۆى به‌ بێ زیاد‌وكه‌م ڕاگوێزى ده‌كه‌م: «نیوه‌ڕۆیان كه‌ ده‌وام ته‌واو ده‌بوو، من له‌ كونه‌كه‌ى خۆم و برا كه‌ناسه‌ كورده‌كانیشم هه‌ر یه‌كه‌یان له‌ په‌نا‌وپاساره‌كه‌ى خۆیانه‌وه‌، وه‌ك جانه‌وه‌رى سڕى زستان، كه‌ له‌ به‌هاردا ده‌بوژێته‌وه‌ و سه‌ر له‌ كون دێنێته‌ ده‌ره‌وه‌، ئێمه‌یش ئاوا له‌ كون‌ و قوژبنه‌كانمان ده‌رده‌چووین به‌ره‌و گه‌راجى خه‌سته‌خانه‌ و به‌ قاووقیژ ده‌كه‌وتینه ‌ڕێ»، وه‌هاب– ده‌مڕاستى گسكداره‌كان– ده‌ڵێ: «سه‌ى كه‌چه‌ڵ! گسكه‌كه‌ت له‌كوێدا شاردۆته‌وه‌؟»، ڕه‌حمان– كه‌ناسێكى تر- ده‌ڵێ: «شێ حوسه‌ین! ئامر ده‌یگوت: ئاوده‌سخانه‌كانت باش پاك نه‌كردۆته‌وه‌!»، عیـززه‌دین ڕه‌شید ده‌یگوت: «گسكه‌كه‌م ئه‌وه‌نده‌ كورته‌، ئه‌وه‌نده‌ خۆم دانه‌واندووه‌، كۆم بووم!»، ئافره‌ته‌ جلشۆر و كاره‌كه‌ره‌ كورده‌كانیش كه‌ له‌ قاوشه‌كاندا به‌رده‌ستى نه‌خۆشه‌كانیان ده‌كرد و جلیان بۆ ده‌شۆردن و ئوتوو و شتى ترى وایان بۆ ده‌كردن، به‌ده‌م گوتى گوتى و ئاخ‌ و ئۆخ و ئۆفه‌وه‌ ده‌هاتن و له‌ گه‌راجه‌كه‌ هه‌مووان كۆده‌بوونه‌وه‌!


جا شێخ كه‌ریم كه‌ عه‌ریف ئالـى بوو، به‌ شۆفێرێكى ده‌گوت: «پیكابه‌ شڕه‌كه‌یان بۆ ده‌ركه‌، با بیانگه‌یه‌نێ!»، با مامۆستا له‌پێشه‌وه‌ سواربێ، با جله‌كانى له‌ نوێژ نه‌چێ!!».


به‌ڕاستى ده‌بێ به‌قاڵى بازاڕه‌كه‌– یه‌كێ گوێى لـێ بێ– گورج بانگه‌واز بكات و بڵێ:


كه‌س نه‌ڵێ كورد مردووه‌
كورد زیندووه‌!
ئاڵاى گسكى هه‌ڵكردووه‌!
كونـجى ئاوده‌ستى گرتووه‌!
حوكمى زاتى وه‌رگرتووه‌!
ئا ... ئا ... نا ... نا ... نه‌ زیندووه‌ ... نه‌ مردووه‌!


جا ئه‌م دیمه‌نه‌ ڕۆژانه‌یه‌، له‌ ناخى ده‌روونمدا گنگڵى ده‌دا، تا ڕۆژێ له‌ لاى قه‌ڵاكه‌ى كه‌ركووكه‌وه‌ ڕه‌ت بووم، ڕوانیم كوردێكى شه‌ڕواڵ له‌پێ، كڵاو و جامانه‌ له‌سه‌ر، پشتێنێكى كوردیى له‌پشت، پاڵى داوه‌ به‌ قه‌ڵاكه‌ى كه‌ركووكه‌وه‌ و به‌ره‌و خاسه‌ دانیشتووه‌، گسكه‌كه‌یشى وه‌ك بڕنه‌وى پێشمه‌رگه‌، یان جامبێزاره‌كه‌ى كاوێس ئاغا، له‌پاڵ خۆیدا دانابوو، ده‌تگوت په‌یكه‌رى بێ گیانه‌، ئاوا ڕۆچووبوو به‌ ناخى خه‌یاڵا، جا منیش له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ به‌م دوو بۆنه‌وه‌ بۆ تۆماركردنى به‌ختى ڕه‌شى كورد له‌ كه‌ركووكى بووكى كوردستان، ئه‌م چوارینه‌یه‌م گوت:


فڵچه‌ى بۆیاخى و گسكى كه‌ناسى
بۆ كوردان بوونه‌ كه‌وا و كراسى
هه‌ندێكى تریان له‌به‌ر بێ كه‌سى
بوونه‌ته‌ (مه‌لا) زۆر به‌ كه‌ساسى!


ئه‌مه‌ وێنه‌یه‌كى كورتى ژێرده‌سته‌یى كورده‌ له‌ كه‌ركووكى دڵى كوردستاندا كه‌ به‌ چاوى خۆم بینیومه‌ و تۆمارم كردووه‌ و بۆیه‌ ئێستا زۆر پێم سه‌یره‌ كه‌ هه‌ندێك كه‌س ئه‌م ژێرده‌سته‌ییه‌یان بیرچووەته‌وه‌، یان له‌بیرى خۆیانیان بردووەته‌وه‌ و له‌ ترۆپكى گه‌یشتن به‌ئاواتى كورددا كه‌ سه‌ربه‌خۆییه‌، به‌ربوونه‌ته‌ گیانى ئه‌م گه‌له‌ زیاتر له‌ هه‌شتا ساڵ بن ده‌سته‌ و ده‌یانه‌وێت ئه‌و ڕۆژانى كه‌ناسى و ڕیسوایى و ژێرده‌سته‌ییه‌مان بۆ بگێڕنه‌وه‌، جا له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ ده‌ڵێم:


ئه‌وه‌ى جاش قه‌ڵه‌م ده‌یكا به‌م كورده‌
جاش بڕنه‌و نایكا به‌م خاك و عه‌رده‌!


چونكه‌ زۆرینه‌ى ئه‌و كوردانه‌ى كه‌ خۆیان به‌ نوخبه‌ و به‌ خاوه‌ن خامه‌ ده‌زانن، ئه‌مه‌ دروشم و ئامانجیانه‌: «به‌ پیلانى دوژمنه‌ دێرینه‌كانى كورد، ده‌یانه‌وێت به‌ ناوى ڕه‌خنه‌گرى و چاكسازییه‌وه‌ خه‌ڵك و جه‌ماوه‌ر له‌ ده‌سه‌ڵاتى هه‌رێم بته‌كێننه‌وه‌ و زوو یا دره‌نگ ببن به‌ سوورى به‌رله‌شكر، بۆ هاتنه‌وه‌ى پۆستاڵى ڕه‌ش!».


سوبحانه‌ڵا! هه‌یه‌ سه‌یرانگاى هه‌یه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ى بازاڕى باخ و سه‌یرانگاكه‌ى گه‌رم بێ، شه‌و و ڕۆژ هاوار ده‌كا و خه‌ڵك و جه‌ماوه‌ر له‌ دروستبوونى ده‌وڵه‌تى كوردى ده‌ته‌كێنێته‌وه‌، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یان ماوه‌ وه‌ك پیرێژنه‌ كورده‌ خه‌ڵه‌فاوه‌كان، كه‌ من خۆم دیومن و لێم بیستوون، كه‌ ده‌یانگوت: «خۆده‌ڵێن– خوا نه‌خواسته‌- ئه‌گه‌ر كورد ده‌وڵه‌تى هه‌بێ، قیامه‌ت هه‌ڵده‌سێ».


سوپاس بۆ خوا كه‌ له‌ كاتى به‌رده‌وامبوونى شۆڕشدا، جاش قه‌ڵه‌م نه‌بوو، یان بڵێین: كه‌م بوون، یان بڵێین: وه‌ك ئێستا جه‌ماوه‌ر به‌ زوڕنا و بلوێریان ته‌فره‌ نه‌ده‌درا!!
سه‌رنج بفه‌رموون: ئه‌م برا كه‌ناسانه‌مان له‌ كه‌ركووك، له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو ناهه‌قى و نه‌بوونى و ترس و تۆقینه‌دا، هه‌موو سه‌رى مانگێ ئابوونه‌یان كۆ ده‌كرده‌وه‌ و ده‌یاننارد بۆ پێشمه‌رگه‌ و له‌م بواره‌دا تووشى جۆره‌ها ئێش و ئازار و مه‌ترسى و گرتن و نانبڕین ده‌بوون، وه‌ك خواڵخۆشبوو عیـززه‌دین ڕه‌شید، كه‌ له‌م پێناوه‌دا تووشى گرتن و ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كى زۆر بوو، له‌ژێر لێدان و ئازاردا لار و گه‌واریان كرد! به‌ڵام یه‌ك وشه‌ى نه‌دۆڕاند! یه‌ك جنێوى به‌ كوردێ نه‌دا، به‌ڵام جاشقه‌ڵه‌مه‌كانى ئه‌مڕۆ ئاماده‌ن بۆ ئافه‌رینێكى بێگانه‌، یان بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كى ته‌سكى خۆیان، كوردستانیش له‌ت‌ و په‌ت بكه‌ن سوبحانه‌ڵا! ئه‌ڵێى له‌ كۆلێژى درۆ و بوختان و چه‌واشه‌كارى ده‌رچوون


جا ئه‌وه‌ى كه‌ گومانى تێادا نییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌: ئه‌م هه‌مگه‌ جوێن و بوختان و درۆ و ده‌له‌سانه‌ى كه‌ ئه‌م به‌ره‌ى ڕاگه‌یاندنى كوردى! دژ به‌ ده‌سه‌ڵاتى كوردى و دژ به‌ یه‌كڕیزیى كوردى و دژ به‌ چاره‌نووسى كورد و كوردستان ده‌یكه‌ن و جه‌ماوه‌رى كوردى بێ ئه‌زموونى نیمچه‌ نه‌خوێنده‌وارى پێ ته‌فره‌ ده‌ده‌ن، ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر شێوازى ڕه‌خنه‌یه‌كى دۆستانه‌ و ئامۆژگاریى دڵسۆزانه‌ بووایه‌، كوردستان ده‌بوو به‌ سویسرا و گه‌لـى كورد ده‌گه‌یشت به‌ ئاواتى خۆى و گیانى شه‌هیده‌كانیش له‌ گۆڕه‌كانیاندا ئاسووده‌ ده‌بوون و ده‌حه‌سانه‌وه‌ و ده‌یانگوت: «سوپاس بۆ خودا كه‌ خوێنمان به‌فیـڕۆ نه‌ڕۆیشت».


ڕه‌حمه‌ت له‌و قه‌ڵه‌مه‌ى كه‌ نووسیویه‌تى:
هه‌ر جاش قه‌ڵه‌مه‌، وێنه‌ى قه‌له‌ڕه‌ش
به‌ تیغى كینه‌ى سینه‌ى پڕ له‌ غه‌ش
به‌ هه‌موو هێزى ئه‌ندامانى له‌ش
كوردستان ده‌كه‌ن له‌ت له‌ت و به‌ش به‌ش!
به‌سه‌ر چاویان هه‌ڕ، به‌سه‌ر سه‌ریان هه‌ش
چۆن شۆق هه‌ڵ ده‌ده‌ن له‌ چیاى سه‌ركه‌ش
كوردێ له‌ت له‌ت كا كوردستانى گه‌ش
زۆڵه‌ كوردێكه‌ له‌ ئابڕوو بێ به‌ش!!


له‌كۆتاییدا به‌نده‌ى هه‌ژار كه‌ له‌ شه‌سته‌كانى سه‌ده‌ى پێشووه‌وه‌ هه‌تا ئێستا خه‌م له‌ سته‌مبارى و به‌شخوراویى گه‌لـى كوردى خۆم ده‌خۆم، كه‌ له‌م پێناوه‌دا– خودا شایه‌تى حاڵه‌– زیانى ماددیم كردووه‌ و قازانجم نه‌كردووه‌، له‌كۆتاییدا منیش وه‌ك فه‌یله‌سووفى گه‌وره‌ى كورد، مه‌لا موحه‌مـمه‌دى گه‌وره‌ى كۆیه‌ ده‌ڵێم:


منیش هه‌روه‌كوو غاندى
هه‌ناسه‌ سارد و ماندى
له‌ قه‌ومى كورد و هیندى
ئه‌وه‌ى خێربێ نه‌ماندى!


زاناكان ده‌فه‌رموون: نموونه‌یێ به‌ قه‌د كتێبێ بابه‌ته‌كه‌ ڕوون ده‌كاته‌وه‌، جا وا له‌م ڕووه‌وه‌ ئه‌م نموونه‌ ڕاست و دروسته‌تان بۆ ده‌گێڕمه‌وه‌، وه‌ك نموونه‌كانى (كلیله‌ و دیمنه‌): «خوشكێكم هه‌بوو ناوى (عائیشه‌ فارس حه‌مه‌خان) بوو، باوكم داى به‌ ئامۆزایه‌كى خۆى، كه‌ ناوى حاجى محه‌مـمه‌دى عه‌ولى برایماوایى بوو، وا ڕێككه‌وت به‌رودوا چوار پێنج كچى بوو، كوڕى نه‌بوو، مێرده‌كه‌ى به‌بیانووى كوڕه‌وه‌ ده‌یویست ژنى ترى به‌سه‌ردا بهێنێ، خوا و ڕاسان پاش چاوه‌ڕوانییه‌كى زۆر كوڕێكیان بوو، ئیتر بوو به‌ خۆشى، باوكم و حاجى مه‌لا فه‌ره‌جى برایماوایى و زۆر كه‌سوكارى تر به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ له‌ سلێمانییه‌وه‌ چووین بۆ ماڵى حاجى محه‌مـمه‌د له‌ (برایماوا)، كه‌ سوپاس بۆ خوا كوڕیان بووه‌، شه‌وانه‌ شه‌واره‌ى مه‌لۆتكه‌كه‌یان ده‌گرت و ئاژه‌ڵێكیان سه‌رده‌بڕى و ده‌ستیان ده‌كرد به‌ گۆشت برژاندن و گه‌مه‌‌ و یارى، ته‌نانه‌ت بارێ دارى داره‌به‌نى ته‌ڕیشیان هێنابوو، ناوبه‌ناو لقێكیان له‌و دارى قه‌زوانه‌ ده‌نا به‌ ئاگره‌كه‌وه‌، هه‌تا بۆنى خۆش بڵاو بكاته‌وه‌ و ببێ به‌هۆى دابارینى فریشته‌ و دوورخستنه‌وه‌ى شه‌یاتینى! جا له‌به‌ره‌به‌یانا، كوڕگه‌ل له‌پاش یاریى كڵاوێن و پاشاپاشایانه‌ و باڵه‌كه‌ى شوڵقه‌ده‌ره‌، ده‌ستیان كرد به‌ ئاشه‌ به‌ته‌نووره‌ و له‌پڕێكا كردیان به‌ (كه‌ڵه‌كه‌ تڕێ) و ڕمان به‌سه‌ر مه‌لۆتكه‌كه‌دا و كوڕه‌ كۆرپه‌كه‌یان كوشت و شاییه‌كه‌یان كرد به‌ شین و ده‌بێ ئه‌مه‌یش باس بكه‌م، كه‌ خوا ڕاسته‌ و ڕاستى پێ خۆشه‌، حاجى محه‌مـمه‌د و ئایشێى خوشكم، له‌سه‌ر ئه‌م كاره‌ساته‌ ناشوكرییان نه‌كرد و به‌ قه‌ده‌رى خوا ڕازی بوون و خودایش پاداشتى باشى دانه‌وه‌ و له‌دواى ئه‌و كوڕه‌ دوو كوڕى تریان بوو، ناویان نان (حه‌سه‌ن و حوسێن)».


كورت‌ و پوخت:
«ئه‌م كه‌ڵه‌كه‌ تڕێیه‌ى كه‌ ئه‌م حزبانه‌ ده‌یكه‌ن له‌م هه‌رێمه‌ هه‌ژاره‌دا، هاكا وه‌ك كوڕه‌كه‌ى ئایشێى خوشكم ڕووخان به‌سه‌ریا و له‌ناویان برد!!».


له‌ هه‌مووى سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌: ئه‌وانه‌ى كه‌ ده‌بن به‌هۆى هه‌ره‌سى ئه‌م هه‌رێمه‌، ئه‌مڕۆ له‌ناو جه‌ماوه‌رى كوردیدا!! به‌ قاره‌مانى گۆڕه‌پانى كوردایه‌تى داده‌نرێن!!


دوا وته‌م ئه‌م گوته‌یه‌ى مه‌لاى گه‌وره‌ى كۆیه‌یه‌، «پڕ گۆڕى له‌ نوورى ڕه‌حمه‌تى خوا بێ»، كه‌ ده‌فه‌رموێ:


هه‌تا ده‌مرم له‌ بۆ كوردان ده‌ناڵم
عیلاجیان چۆن بكه‌م، هاوار به‌ ماڵم