بانگه‌وازێك بۆ میلله‌تی كورد

ده‌ریایه‌ك له‌ مرۆڤ دروست بكه‌ن!

" ئه‌ی عسبەتولئومەم، ئه‌ی رێكخراوه‌ درۆ و ده‌له‌سه‌كه‌! بۆ فێڵت له‌ كوردی قوڕبه‌سه‌ر كرد؟ خۆ تۆ به‌ڵێنت دا نوێنه‌رایه‌تییان بكه‌یت، به‌ڵام ئه‌نجامه‌كه‌ی له‌ فریودان به‌ولاوه‌ هیچی تر نه‌بوو. تورك و عه‌ره‌بمان لێ بووه‌ دوژمن و فارسه‌كان هه‌ڕه‌شه‌ی كوته‌ك كوژیمان لێ ده‌كه‌ن، به‌ ته‌مای پارچه‌پارچه‌كردنمانن. ئه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی گه‌لان، تۆش ده‌ڵێیت: هۆ سه‌گه‌كان یه‌كتر بخۆن. ئا ئه‌وه‌یه‌ ره‌وشتی نوێنه‌رایه‌تیی تۆ؟".


دوای ئه‌وه‌ی تورك، عه‌ره‌ب، فارس، به‌ریتانیا، فه‌ڕه‌نسا و ئه‌مه‌ریكا، كوردستانیان له‌ نێوخۆیاندا به‌ش كرد و كوردیش به‌ توێشووبه‌ره‌ی چۆڵه‌وه‌ وه‌ك میوانێكی بێ پێڵاو، بێ زه‌وی و ئاسمان مایه‌وه‌، پێره‌مێردی فه‌یله‌سووفی نه‌ته‌وه‌كه‌تان، به‌م شێوه‌یە تووڕه‌بوونی خۆی ده‌ربڕی، ئه‌ی كوردانی سه‌ر زه‌وی، ئه‌مڕۆ رۆژی ئێوه‌یه‌، روو بكه‌نه‌ كوردستان و هه‌ر یه‌كه‌تان له‌ رێی خۆیه‌وه‌ پاڵ به‌ گالیسكه‌ی سه‌رفرازیی كوردی قوڕبه‌سه‌ره‌وه‌ بنێن.


ریفراندۆمه‌كه‌ی 25/9 داوایه‌كی نوێی كۆنه‌، داوای وه‌رگرتنه‌وه‌ی مافێكه‌، كه‌ لێتان زه‌وت كراوه‌. بێ گومان له‌ دۆڕاندنی ئه‌و كوردستانه‌ی ئه‌مڕۆ هی ئێوه‌ نییه‌، ئێوه‌ش بێ به‌ش نین.

 

كه‌وچكێك له‌ مێژوو
دوای رووخانی ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی له‌ مانگی 10ی 1918سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكی Woodrow Wilson له‌ پڕۆگرامێكی 14 خاڵیدا داوای ئاشتیی بۆ هه‌موو جیهان كرد. له‌ خاڵی 12مدا Wilson به‌ڕوونی داوای وڵاتی سه‌ربه‌خۆ بۆ عه‌ره‌ب، ئه‌رمه‌ن و میلله‌تی كورد ده‌كات. به‌ریتانیا و فه‌ڕه‌نساش له‌ بڵاوكراوه‌یه‌كدا پێكه‌وه‌ له‌ نۆڤه‌مبه‌ری 1918 به‌ڵێن ده‌ده‌ن، كه‌ وڵات و میری بۆ ئه‌م سێ نه‌ته‌وه‌یه‌ دابمه‌زرێنن.


هه‌ر له‌و مانگه‌دا، كاتێك نه‌وت له‌ ویلایه‌تی مووسڵی كوردستانی باشوور ده‌دۆزریته‌وه‌، ده‌بێته‌ هه‌را له‌نێوان وڵاتانی براوه‌ی جه‌نگی یه‌كه‌می جیهانیدا، واته‌ چاره‌نووسی كوردستانی باشوور ده‌خزێته‌ نێو رامیاریی بازرگانیی به‌ریتانیاوه‌. به‌پێی بۆچوونی به‌ریتانییه‌كان دانیشتووی ئه‌و كاته‌ی مووسڵ له‌ هه‌موو هه‌شت كه‌سێكی پێنج كه‌سیان كورد بووه‌. بۆیه‌ به‌ گرنگی ده‌زانن بخرێته‌ سه‌ر كوردستانی خواروو و سه‌ربه‌خۆ بكرێت. له‌ 1ی نۆڤه‌مبه‌ری 1918دا، شێخ مه‌حمود ده‌بێته‌ حوكمداری كوردستان. زۆری پێ ناچێت به‌ریتانییه‌كان ترسی ئه‌وه‌یان لێ ده‌نیشێت له‌وانه‌یه‌ له‌ سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی كورده‌كاندا، نه‌وته‌كه‌یان له‌ده‌ست بده‌ن. به‌ فیتی Arnold Wilson به‌ڕێوه‌به‌ری سیڤیلی ئه‌و كاته‌ی به‌غدا جێگا به‌ Noel Majorی راوێژكاری سلێمانی و دۆستی كورد له‌ق ده‌كرێت و له‌ مانگی 3ی 1919 لاده‌برێت و Major E. B. Soane كۆنه‌ سیخوڕی به‌ریتانییه‌كان له‌ سلێمانی و له‌لایه‌ن كورده‌وه‌ به‌ به‌دخووناسراو له‌ شوێنه‌كه‌ی داده‌نرێت. به‌ئاشكرا ده‌كه‌وێته‌ دژایه‌تیكردنی شێخ و به‌دخوویی به‌رامبه‌ر دانیشتوانی سلێمانی. بۆ تره‌كین و درزدان به‌ یه‌كێتیی كوردان په‌نا بۆ سه‌رۆك هۆزه‌ كورده‌كانی مووسڵ و كه‌ركووك و شاره‌زوور و هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌با و به‌ زه‌بری دراو به‌ڵێنی درۆ له‌ شێخیان هه‌ڵده‌نێت و توانای شۆڕشگێڕیی شێخ لاواز ده‌كات. سلێمانی نزیكه‌ی له‌ سه‌دا سه‌دیان هه‌موو جۆره‌ حسابكردنێكیان له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌تی عێراقدا ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌.


شه‌ش رۆژ پێش واژۆكردنی رێكکه‌وتنامه‌ی لۆزان، گوایه‌ له‌و رۆژه‌دا كوردستان سه‌ربه‌خۆ بكرێت، سوپای به‌ریتانیا و عێراق سلێمانی داگیر ده‌كه‌ن. به‌ریتانیا به‌م كرداره‌ی پێشانی لۆزانی ده‌دات، كه‌ كوردستانێكی سه‌ربه‌خۆ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی به‌ریتانیادا نییه‌.


موسته‌فا ئه‌تاتوركیش له‌لای خۆیه‌وه‌، سێ ساڵه‌كه‌ی دوای رێكکه‌وتنامه‌ی سیڤه‌ری به‌ ژیرانه‌ بۆ فریودان و له‌خشته‌بردنی كورد به‌كارهێنا. له‌ڕێی به‌ڵێنی درۆ و دراوه‌وه‌، سه‌رۆك هۆزه‌ كورده‌كانی به‌گژ جه‌نه‌ڕاڵ شه‌ریف پاشادا دا. موسته‌فا كه‌مال شه‌ریف پاشا، كه‌ تا ئه‌و كاته‌ قسه‌كه‌ری سه‌ربه‌خۆیی كورد بوو، ناچار ده‌كات له‌ رێكکه‌وتننامه‌ی لۆزان له‌بری ئه‌وه‌ی له‌ به‌ره‌ی كورد دابنیشێت، له‌ ریزی توركه‌كاندا جێگایه‌كی بۆ ده‌كاته‌وه‌، واته‌ له‌و رێكکه‌وتنامه‌یه‌دا كورد قسه‌ی نه‌كرد، ته‌نیا به‌كورتی قسه‌ له‌سه‌ر كورد كرا.


له‌ كاتێكدا تورك، عه‌ره‌ب، به‌ریتانیا، فه‌ڕه‌نسا و ئه‌مه‌ریكا سه‌رقاڵی نه‌وتی كورد بوون، كوردانی نه‌ته‌وه‌كه‌ی ئێوه‌ش تا بن لووتیان له‌ گۆمی هۆزگه‌رایی و سه‌رخۆشیی ده‌سه‌ڵاتدا نیشتبوون. له‌باتی چاره‌نووسی كورد، به‌ چاره‌نووسی هۆزه‌كانیانه‌وه‌ خه‌ریك بوون. ئه‌نجامی به‌رهه‌می بڕیاره‌كه‌ی Woodrow Wilsonی سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكی بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌تان ئه‌م چاره‌یه‌ی لێ كه‌وته‌وه‌: وڵاته‌ براوه‌كانی جه‌نگی یه‌كه‌می جیهانی، به‌ریتانیا، فه‌ڕه‌نسا و وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌گه‌ڵ دوو نه‌ته‌وه‌ی نوێی وه‌ك تورك و عه‌ره‌ب بوونه‌ خاوه‌نی راسته‌قینه‌ی نه‌وتی كورد.


له‌و كاته‌دا، كه‌ منداڵانی نه‌ته‌وه‌كه‌تان ره‌ش و رووت و برسی و پێپه‌تی بوون، نه‌وتی كه‌ركووك و ویلایه‌تی مووسڵ به‌م جۆره‌ دابه‌ش كرا: له‌ كۆمپانیای نه‌وتی توركییه‌وه‌، دوا جار كۆمپانیای نه‌وتی عێراقییه‌وه‌ له‌ سه‌دا 47,5 بۆ كۆمپانیایه‌كی نه‌وتی ئه‌مه‌ریكی و له‌ سه‌دا 5% ی به‌ C.S. Gulbenkian درا، كه‌ بازرگانێكی ئه‌رمه‌نی بوو. كوردیش ده‌ستی تۆزاوی له‌سه‌ر ئه‌ژنۆی رووتی دانا.


ئه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد، وه‌ك ده‌بینن به‌هۆی ناوچاوڕه‌شی، خۆشباوه‌ڕی و چه‌وتیی خۆتانه‌وه‌، هه‌رچی خوا له‌سه‌ر ناوی ئێوه‌ی دانابوو، به‌تاڵان برا. ئه‌و كۆسته‌تان، كه‌ جاران كه‌وتبووه‌ ژێر پێی فارس و عوسمانییه‌كانه‌وه‌، ئه‌م له‌ 21/5/1919 شۆڕشی شێخ ده‌ست پێ ده‌كات و زیانی دیار به‌ هێزی به‌ریتانی ده‌گه‌یه‌نرێت. ناوچه‌كانی سلێمانی و ده‌وروبه‌ری رزگار ده‌كرێت.


به‌ڵام به‌ریتانییه‌كان، له‌ رێی بۆردومانی فڕۆكه‌ و هێرشی جه‌نه‌ڕال Fraser ه‌وه‌ له‌ 17/6/1919 جه‌نگی بازیاندا شێخ ده‌شكێنن. له‌ به‌غدا سزای له‌سێداره‌دانی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرێت و دوا جار له‌ یه‌كێك له‌ ده‌ریاچه‌كانی Andamanی هیندی ده‌گیرسێته‌وه‌، ئه‌م ئایلانده‌ هه‌تا ئه‌مڕۆش به‌ شوێنێكی چۆڵ و بێ مرۆڤ ناسراوه‌.


به‌ریتانیا بێ پرسی كورد، له‌ 23/8/1921 فه‌یسه‌ڵ حوسه‌ین ناوێك دێنێته‌ عێراق و به‌ ریفراندۆمێكی كارتۆنی ده‌یكاته‌ مه‌لیكی عێراق. به‌ریتانیا له‌ گه‌لی كورد و عه‌ره‌ب به‌ زۆره‌ملێ گه‌لێكی عه‌ره‌بی بۆ عێراق دروست ده‌كات. كۆمیسیاری باڵای به‌ریتانی ئه‌و كاته‌ی به‌غدا Percy Cox بۆ مێژوو چه‌ند وشه‌یه‌ك له‌باره‌ی كورده‌وه‌ بۆ كۆمه‌ڵه‌ی گه‌لانه‌كه‌ی پێره‌مێرد ده‌نووسێت: (كورده‌كان له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیان ده‌ترسن، ئه‌م كاره‌ به‌ فێڵكردن ده‌بینن). ناوچه‌ی سلێمانی بڕیاری دا له‌ هه‌ڵبژاردنی مه‌لیكی عێراقدا به‌شدار نه‌بێت. له‌ شاری كه‌ركووك نوێنه‌ری مه‌لیكیان ده‌ركرد. كورده‌كان داوای سه‌ربه‌خۆیی كوردستانی توركیایان كرده‌ قوربانیی پێڵاوی تورك. بوونه‌ته‌ ئه‌و سه‌رۆك هۆزانه‌ی، كه‌ له‌ژێره‌وه‌ خۆیان له‌ شۆڕشه‌كه‌ی شێخ مه‌حموودی نه‌مر دزییه‌وه‌ و بوونه‌ سواره‌ی A. Wilson و Sone ی به‌ریتانی بۆ دژایه‌تیكردنی كوردپه‌روه‌رانی شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی.

 

خه‌ڵكی سلێمانی..
ئه‌ی رۆڵه‌كانی شێخ، چاوه‌ڕوانی چی ده‌كه‌ن؟ پێشانی جیهانی بده‌ن، كه‌ سلێمانی هێشتا شاره‌كه‌ی شێخه‌ و له‌ هه‌رچ كوێ ده‌نگی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان هه‌بێت ئێوه‌ له‌پێشی پێشه‌وه‌ن و بایكۆتی ئه‌و گرووپانه‌ بكه‌ن، كه‌ بوونه‌ته‌ دومه‌ڵی ره‌ش به‌ ناوچەوانی سپیی شاره‌كه‌ی شێخه‌وه‌، ئێوه‌ چۆن دێڵن له‌و شاره‌ سه‌ربه‌رزه‌دا، كه‌ به‌ریتانییه‌كان په‌نجا هه‌زار روپیه‌یان بۆ گرتنی شێخ ته‌رخان كردبوو، ئه‌مڕۆ كه‌سانی سووك و دژ به‌ كورد، بتوانن له‌پێش چاوتان مێزی (نه‌خێر) بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان له‌سه‌ر خوێنی شێخ مه‌حمودی نه‌مر دابنێن و ده‌نگ لە شۆڕشگاكه‌ی شێخدا دژی خه‌ونه‌كه‌ی كۆ بكه‌نه‌وه‌.


ئه‌ی خه‌ڵكی شاری سلێمانی.. شه‌شی ره‌شی ئه‌یلوولتان له‌بیر چوو له‌ 1930، له‌م مانگه‌دا شێخ جارێكی كه‌ سلێمانی كرده‌وه‌ لووتكه‌ی شۆڕش. فایه‌ق بێكه‌سی شاعیرتان له‌بیر چوو، كه‌ له‌ شه‌شی ئه‌م مانگه‌دا، له‌ مانگی ریفراندۆمدا به‌ده‌م بانگه‌وازی شێخه‌وه‌ رۆیشت و پێشه‌وایه‌تیی لێشاوێك كوردپه‌روه‌ری شاری سلێمانی به‌ ئه‌ستۆی خۆی سپارد و په‌لاماری به‌ریتانی و عێراقییه‌كانی دا. ده‌بوایه‌ ئێوه‌ ناوی شه‌هاده‌تتان به‌م مانگه‌ بدایه‌، له‌م مانگه‌دا 36 رۆڵه‌ی تێكۆشه‌ری شاره‌كه‌تان، كه‌ به‌ده‌م هاواری شێخه‌وه‌ ملیان نا و له‌ لایه‌ن به‌ریتانی و عه‌ره‌به‌كانه‌وه‌ به‌ر گوللە دران. ئێوه‌ چی به‌ گیانی ئه‌و شه‌هیدانه‌ ده‌ڵێن، كه‌ كه‌سانی سووك و دژ به‌ كورد ئێستا پێیان له‌ناو خوێنیاندا داناوه‌ و ده‌نگ بۆ دژایه‌تیی سه‌ربه‌خۆیی نه‌ته‌وه‌كه‌تان كۆ ده‌كه‌نه‌وه‌؟


ئێوه‌ له‌ كوێن، كه‌سێكتان تێدا نییه‌ چیرۆكی گیانبه‌خشیی شه‌شی ره‌شی عه‌وله‌ سیسه‌ی چایچی بۆ منداڵانی سلێمانی بگێڕێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ رۆڵه‌ی شاره‌كه‌ی شێخن. په‌لاماریان بده‌ن و سلێمانی له‌ كه‌سانی سووك و خۆفرۆش پاك بكه‌نه‌وه‌. بڕۆنه‌ ناو به‌ره‌ی یه‌كێتی و پارتی و دڵی شێخی نه‌مر خۆش كه‌ن. ئێوه‌ چۆن دێڵن ئه‌مانه‌ به‌ ناوی دیموكراتییه‌وه‌ گیانی شۆڕشگێڕیی خه‌ڵكی سلێمانی و خه‌ونی چل ملیۆن كه‌س بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیان له‌خشته‌ به‌رن. ئه‌م گوزه‌رانه‌ی ئێستای سلێمانی وه‌ك رۆژی به‌ خاك سپاردنی شێخ، شین و شه‌پۆڕ به‌خشه‌. وه‌ك رۆژی 9/10/1956 هه‌ناو و دڵ سووتێنه‌ره‌.


ئه‌ی كچانی سلێمانی، ئه‌وه‌ كه‌سێكتان تێدا نییه‌ گیانی شه‌هید ئه‌خته‌ری ره‌شۆڵ به‌ به‌رۆكیدا بكات و جڵه‌وی ئه‌سپی یاخیبووی شۆڕش بگرێته‌ ده‌ست و كه‌سانی سووك و به‌خوێنی كورد تینوو بخاته‌ ژێر ناڵه‌ گه‌رم و ئاگراوییه‌كانییه‌وه‌. ئێوه‌ له‌ كوێن رۆڵه‌كانی شێخی نه‌مر، ناتانه‌وێت جارێكی تر دڵی شۆڕش له‌ سابونكه‌ران و تووی مه‌لیكه‌وه‌ بۆ گشت جیهان لێ بدات. ناتانه‌وێت مه‌سعود بارزانی ناچار بكه‌ن له‌مڕۆ به‌دواوه‌، هه‌واڵه‌ نوێیه‌كانی سه‌ربه‌خۆیی له‌ سلێمانییه‌وه‌، له‌ بناری دڵی شێخه‌وه‌ به‌ گه‌لانی جیهان رابگه‌یه‌نێت؟

 

ریفراندۆم
رامیاریی پارتی و یه‌كێتی له‌گه‌ڵ ئه‌لحه‌میدییه‌كانی سلێمانی پڕ شه‌رم و دوودڵییه‌، براینه‌، كاروانی گه‌ل چ كاتێك چاوه‌ڕوانیی ئه‌لحه‌میدیه‌ی كردووه‌. په‌رله‌مان له‌ مێژووی چ نه‌ته‌وه‌یه‌كدا رۆڵێكی گرنگی بینیوه‌. سه‌ربه‌خۆیی كورد، په‌رله‌مانی ناوێت. گه‌لێكی لێبورده‌ و خۆبه‌ختی پێویسته‌. به‌هانه‌ی ئه‌لحه‌میدییه‌كان هیچ لۆجیكێكی تێدا نه‌ماوه‌.


له‌ناو ئه‌مانه‌دا هه‌یه‌ له‌ 1991ه‌وه‌ له‌م گوزه‌رانه‌ خراپه‌ی ئێستای كوردستاندا وه‌ك ئه‌وان باسی لێوه‌ ده‌كه‌ن، چوار ژنی هێناوه‌ و هه‌زاران مه‌ڕی خواردووه‌، به‌ڵام كورد به‌وه‌ له‌خشته‌ ده‌با، كه‌ ده‌ڵێ ئێستا كاتی ریفراندۆم نییه‌. وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌و داروین و هیگڵ و كارل ماركسی ریفراندۆم بێت. زۆربه‌ی ئه‌مانه‌ی، كه‌ ئه‌م قسه‌ زلانه‌ ده‌كه‌ن ره‌شه‌بای دوژمن هێناونی و داوه‌نی به‌سه‌ر كۆڵی ماندووی كورددا. ئه‌مانه‌ راسته‌ كۆسپن له‌ رێی یه‌كێتی و پارتیدا، به‌ڵام بۆ نه‌ته‌وه‌ی كورد نه‌بوونیان له‌ بوونیان چاكتره‌.


ئه‌ی كوردانی چاوه‌ڕوانی سه‌ربه‌خۆیی، ئه‌م ئه‌لحه‌میدۆیانه‌ فه‌رمانێكیان له‌سه‌ره‌ خۆیان له‌ سه‌ربه‌خۆیی گێل بكه‌ن. به‌ به‌هانه‌كانیان سابوون له‌ژێر ریسواكردنی سه‌ربه‌خۆیین. ئه‌وانه‌ پارووی ده‌می منداڵی برسیی كورد ده‌دزن و به‌ ناوی دابینكردنی مووچه‌ی خه‌ڵكه‌وه‌ پاشقول له‌ نه‌ته‌وه‌كه‌تان ده‌گرن. ئایا كه‌سێك له‌مانه‌ تا ئێستا له‌ شه‌قامی ئاردفرۆشه‌كانی ته‌نیشت مزگه‌وتی گه‌وره‌ی سلێمانی توورەكه‌ی پڕ دۆلاری مووچه‌كه‌ی به‌سه‌ر حه‌ماڵه‌ ئارداوییه‌كان دابه‌ش كردووه‌؟


گوێ له‌مانه‌ مه‌گرن. گاندی و نه‌ته‌وه‌كه‌ی به‌ برسێتی و به‌ ژێر ده‌رپێیه‌كه‌وه‌ و به‌ كوته‌دارێك، به‌هێزترین و دڕنده‌ترین كۆلۆنیالی به‌ریتانییان هیند به‌ده‌ر كرد. وڵاتانی به‌ڵكان و ئۆكرانیا و كۆزۆڤۆ و سوودانی خواروو، دوای سه‌ربه‌خۆبوونیشیان گوزه‌رانی ئێستای كوردستانیان نییه‌.


پارتی و یه‌كێتی ده‌بێت پشت به‌ گه‌ل ببه‌ستن، سی چل ملیۆن كوردی سه‌ر زه‌وی گۆرانی بۆ ریفراندۆمی 25 ی ئه‌یلونه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ده‌ڵێت.

 

پارتی و یه‌كێتی ده‌بێت چی بكه‌ن؟


ئه‌و گرنگییەی ئێوه‌ به‌ ئه‌لحه‌میدییه‌ و ئه‌م و ئه‌وتان دا، ده‌بوایه‌ بۆ دڵنیاكردنه‌وه‌ی توركمان و عه‌ره‌بتان به‌كاربهێنایه‌، بۆ میدیا و ده‌نگی دیموكراسیی جیهانی ئه‌وان گرنگن. بوونی ئه‌وان له‌ به‌ری سه‌ربه‌خۆییدا له‌ ئه‌نجامی شادیبه‌خش نزیكتان ده‌كاته‌وه‌. كورد خێرا له‌ گله‌ییه‌كانیان تووڕه‌ و ماندوو ببێت. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ناتانه‌وێت مافی عه‌ره‌ب و توركمان بخۆن، له‌گه‌ڵیان دابنیشن و متمانه‌یان پێ بده‌ن، هێوریان بكه‌نه‌وه‌. ئه‌وان مافی خۆیانه‌ بترسن، مافیان هه‌یه‌ له‌ پاشه‌ڕۆژێكی تۆقێنه‌ر هه‌ناویان به‌ر ببێته‌وه‌.


ئێوه‌ی كورد كاریزمای مەسعود بارزانیتان بۆ چییه‌، ئه‌گه‌ر بۆ رۆژی ئاشتبوونه‌وه‌ی توركمان و عه‌ره‌بی كه‌ركووك به‌كار نه‌هێنرێت. ئێ براینه‌، خۆ كوردستان دروستكردن، به‌ چه‌قه‌نه‌ دروست نابێت. ئاوه‌زای قووڵ و بێ بنی رامیاریی ده‌وێت.


زۆر گرنگه‌، سه‌رۆكی كوردستان به‌ره‌ی توركمانی و گرووپه‌ عه‌ره‌به‌كانی كه‌ركووك به‌سه‌ر بكاته‌وه‌. پێویسته‌ به‌ڵێنیان به‌ نووسین و به‌ په‌نجه‌مۆر بدرێتێ، كه‌ ئه‌وان بۆ هه‌میشه‌ له‌ خوێن و گۆشتی كورد جودا ناكرێنه‌وه‌. با كورد له‌ ئێستاوه‌ ده‌ست پێ بكات، كه‌سانی جێگای بڕوای توركمان و عه‌ره‌بی كه‌ركووك بخاته‌ پۆسته‌كانی نزیك سه‌رۆكی كوردستان، سه‌رۆك وه‌زیران و په‌رله‌مانه‌وه‌، ئه‌گه‌ر هه‌بوو.


با به‌ڵێنیان پێ بدرێت، له‌ جێبه‌جێبوونی سه‌ربه‌خۆیی كوردستاندا مافیان پێ ده‌درێت، وه‌ك كه‌سێكی دڵسۆزی كوردستان ببنه‌ سه‌رۆك وه‌زیران و ته‌نانه‌ت سه‌رۆكی كوردستانیش. ئێوه‌ ده‌بێت به‌رامبه‌ر به‌و كه‌مه‌ نه‌ته‌وانه‌ ده‌ست و دڵتان كراوه‌ و به‌پیت بێت. ته‌رازووی چه‌وسانه‌وه‌یان له‌ هی ئێوه‌ به‌رزتر نه‌بێت نزمتر نییه‌. ئه‌و پێشوازییه‌ سارده‌ی كورد له‌ توركمان و عه‌ره‌بی ته‌رخان ده‌كات، له‌ خوار ئاستی پێویسته‌وه‌یه‌. ئه‌وانه‌ هێشتا وه‌ك كه‌سانی رووڕه‌شی كورد، نه‌چوونه‌ته‌ لیستی قه‌یس خه‌زعه‌ل و مه‌هدی موهه‌ندیس و مالیكی و تاریكییه‌وه‌.

 

سه‌ربه‌خۆیی
سه‌ربه‌خۆیی، ئایدێنتیتی میلله‌تێكه‌. له‌ده‌ستدانی واتای له‌ده‌ستدانی هه‌موو به‌هاكانی خودی مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نێت. كاراكته‌ر و كه‌سایه‌تیی نه‌ته‌وه‌یه‌ك له‌ په‌نجه‌ره‌ی سه‌ربه‌خۆییه‌وه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌بینرێت. ئایدێنتیتی به‌ واتا شاراوه‌كه‌ی جیاوازیی نێوان مرۆڤ و ئاژه‌ڵ ده‌گه‌یه‌نێت.


هه‌موو كوردێك پێویسته‌ بیر بكاته‌وه‌ (من بۆ خودی خۆم، بۆ خودی خه‌ڵك چیم) هه‌ر یه‌كه‌ له‌ ئێوه‌ ده‌بێت (خود و وێنه‌)یه‌كی له‌ ئاوه‌زه‌یدا بۆ (خود) هه‌بێت. ته‌نیا بوونێكی (بڕوا به‌خود) بووه‌ ده‌توانێت ئایدێنتیتی هه‌بێت. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ (بوون)ێكن، كوا ئایدێنتیتی ئێوه‌؟ عه‌ره‌بێك، توركێك و ئه‌مەریكییه‌ك تۆ به‌ خودی خۆی نازانێت، تۆی كورد، له‌به‌رئه‌وه‌ی (خۆخود)ت نییه‌، نازانیت ده‌وروبه‌ره‌كه‌ت (خودی) تۆ چۆن ده‌بینن.


تۆ كوردیت، بێ وڵاتیت. واته‌ نه‌توانیوه‌ ئه‌و (خود وێنه‌)یه‌ت له‌ ئاوه‌زه‌دا هه‌بێت. تۆ كاتێك مافت ده‌بێت (خودی خۆت) به‌ كورد پێناسه‌ بكه‌یت، هێز بۆ خۆت هه‌ڵبهێنجی، خۆت به‌ خاوه‌نی (خۆ خود)ییه‌كه‌ت بكه‌یته‌وه‌. واته‌ ئێوه‌ ئێستا له‌ قۆناغێكدان ده‌تانه‌وێت له‌ 25/9 به‌ دوای (خۆ خود)ییه‌ دۆڕاوه‌كه‌تاندا بگه‌ڕێن و وه‌ریگرنه‌وه‌. ئه‌وه‌ له‌ رووی زانستییه‌وه‌، له‌ رووی ئاسمانییه‌كه‌شه‌وه‌، ئێوه‌ی كورد له‌ لیستی خوادا ناوتان نییه‌. وه‌ك دۆڕاوێك ده‌بینرێن. ئه‌وه‌ راسته‌ ژماره‌ی مزگه‌وت و به‌رماڵتان سه‌د هێنده‌ی كڵاشینكۆف و قه‌ڵغانتانه‌، به‌ڵام هێشتا ئێوه‌ له‌ خواكه‌تانه‌وه‌ نزیك نین. خوا له‌ ئێوه‌ به‌خته‌وه‌ر نییه‌. هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك كه‌ ئه‌و دروستی كرد، ئاسمانێك و زه‌ویێكیشی پێ به‌خشی. گه‌لانی جیهان، به‌ نیشتمانپه‌روه‌رییان دیارییه‌كه‌ی خۆیان پاراست، به‌ڵام ئێوه‌ ئه‌و نه‌ته‌وه‌ ده‌گمه‌نه‌ن، كه‌ دیاریی خواتان، واته‌ زه‌وی و ئاسمانه‌كه‌یتان له‌ پێناو كێبڕكێی هۆزگه‌رایی و سامانی تاكه‌كه‌سیدا به‌فیڕۆدا.


مێژووی مرۆڤایه‌تی باسی ئازایه‌تی و به‌جه‌رگیتان ده‌كات، باڵای چاونه‌ترسی و شێردڵیتان له‌ په‌رتووكه‌كانی مێژوودا هێنده‌ی باڵای چیاكانتان به‌رزه‌.


Xenophon رامیار و سوپاسالاری بۆتانی له‌ 401 پێش زاینی، به‌م جۆره‌ ده‌تانخاته‌ توێی لاپه‌ڕه‌كانی مێژووه‌وه‌: (كورده‌كان له‌ رم وه‌شاندندا نموونه‌ و هاوشانیان نییه‌. رمه‌كانیان نزیكه‌ی سێ باڵ درێژ بوو، كه‌ رمیان راده‌كێشا، پێی چه‌پیان بۆ كۆتایی كه‌وانه‌كانیان له‌ زه‌وی توند ده‌كرد، كه‌ به‌ ماسوولكه‌ به‌هێزه‌كانیان رمیان ده‌هاوێشت، هیچ دیوار و قه‌ڵغانێك نه‌بوو به‌رگه‌ی بگرێت). به‌ڵام كورده‌كانی هه‌موو جێگایه‌ك، ئه‌و شێردڵی و چاونه‌ترسییه‌ی باوباپیرتان هه‌میشه‌ له‌بری ئه‌وه‌ی بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌تان بووبێت، بۆ بێگانه‌ بووه‌. له‌ 331ی پێش زایین له‌ جه‌نگی Gaugamela له‌ بنار چیاكانی كوردستان، كه‌ ناوچه‌ی مووسڵی ئێستا ده‌گرێته‌وه‌، كاتێك ئه‌له‌كسانده‌ری گه‌وره‌ هێرشی كرده‌ سه‌ر داریۆشی سێیه‌می فارسی، چه‌كه‌ مۆدێرنه‌كانی ئه‌و كاته‌ی هه‌ردوو سوپاكه‌ به‌ ده‌ست كورده‌وه‌ بووه‌. واته‌ باووباپیری ئێوه‌ سوپای خۆیان نه‌بووه‌، سوارچاك و خزمه‌تكاری بێگانه‌ بوون. سه‌ڵاحه‌دینی ئه‌یوبی نموونه‌یه‌كی دوور نییه‌ و ئه‌لحه‌میدییه‌كانی سلێمانییش نموونه‌ی جه‌نگی Gaugamelaن.


ئه‌ی كورده‌كانی سه‌راپای جیهان، ئه‌وه‌تا ده‌بینن ره‌ش و سپی، ئاو و ئاگر هه‌موو بۆ دژایه‌تیی ئێوه‌ یه‌كیان گرتووه‌. ئێوه‌ش هه‌موو ناكۆكییه‌ك بخه‌نه‌ لاوه‌ و پشتگیری له‌ سه‌ربه‌خۆیی نه‌ته‌وه‌كه‌تان بكه‌ن. ببنه‌ هه‌ڵمه‌تی به‌ره‌ی پارتی و یه‌كێتی. ئاڵای هه‌وره‌تریشقه‌ی دڵی پێشمه‌رگه‌ به‌رز كه‌نه‌وه‌، ده‌ریایه‌ك له‌ مرۆڤ دروست بكه‌ن. له‌پێناو چاره‌نووسێكی بێ وه‌ی بۆ منداڵانی كورد، پشتی مەسعود بارزانی بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان بگرن، مژده‌ی یه‌كبوونتان به‌ شێخی شاری شۆڕش و مه‌لا مسته‌فای بارزان و ئه‌حمه‌دی خانی بده‌ن.

 

* د. نامۆ عه‌زیز، رۆژنامه‌نووسێكی كورده‌ و به‌ زمانی ئه‌ڵمانی بۆ گۆڤار و رۆژنامه‌كانی وه‌ك Der Spiegel ، Focuc ، Die Zeit ، CAZ ، Sz ده‌نووسێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ كوردستانه‌، زۆرتر له‌ میدیاكانی ئه‌وروپا و جیهاندا ناسراوه‌. چه‌ندان رۆمان و په‌ڕتووكی مێژوویی به‌ زمانی ئەڵمانی له‌سه‌ر كوردستان بڵاو بوونەته‌وه‌،. نووسینه‌كانی بۆ سه‌ر 17 زمان وه‌رگێڕدراون.