ڕازێك سه‌باره‌ت بە خه‌ونى نیشتمانه‌ بچكۆله‌كه‌

چه‌ندین جار كورد له‌ هه‌وڵەكاندا گلاوه‌، به‌ڵام هه‌ستاوه‌ته‌وه‌، ئه‌م جاره‌ بشكه‌وێت سه‌ركه‌وتووە

وا بیست و شه‌ش ساڵى ڕه‌به‌قه‌ ده‌نووسم، له‌و ماوه‌ دوورودرێژه‌، رێ ده‌كه‌وێت باش و خراپم گوتبێت، یان نووسینى واى تێ كه‌وتبێت، ئێستا ئه‌گه‌ر چه‌رخى زه‌مان با بداته‌وه‌، به‌و جۆره‌ نه‌ینووسم.
من پێم وایه‌ ده‌بێت نووسین به‌شێك بێ له‌ سه‌ربورده‌ى نووسه‌ر، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ى ئه‌و نووسینه‌ى بڵاو ده‌بێته‌وه‌ ئیتر موڵكى نووسه‌ر نییه‌، ئه‌و به‌ ته‌نیا وه‌ك به‌شێك له‌ بونیاتى نووسینه‌كه‌ و له‌ خزمه‌تى گه‌یاندنى واتاكاندا هه‌یه‌. نابێت ماف به‌ خۆى بدات ڕووبه‌رێكى فراوان داگیر بكات و له‌نێو دێڕه‌كاندا خۆى بنوێنێت!
به‌شێكى گرنگ له‌وه‌ى به‌ها به‌ نووسراو ده‌دات ئه‌وه‌یه‌، نووسه‌ر له‌ناو ئه‌و بابه‌ته‌دا كه‌ ده‌ینووسێت، بێلایه‌ن بێت.
به‌درێژیى ئه‌و هه‌موو ساڵانه‌ لە ‌نووسیندا بێلایه‌نییم پێڕه‌و كردووه‌. مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ بڵێم بۆ ئه‌وه‌ى نووسینه‌كه‌ زۆرترین ڕاستگۆیى تێدا بێت، من وه‌ك مرۆڤ به‌ هه‌ست و سۆزه‌وه‌، به‌ باوه‌ڕ و ڕانینه‌وه‌، به‌ خه‌ون و خواسته‌وه‌، خۆم شاردووەته‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتى نووسین باڵاده‌ست بێت، نه‌ك نووسه‌ر.
(ژان كۆكتو) شاعیر و نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ندێكى به‌نامێى فه‌ره‌نساییه‌، جارێكیان نووسیویه‌تى: ”من درۆیه‌كم، هه‌میشه‌ ڕاستى ده‌ڵێم“.
پێشتریش له‌ بۆنه‌یه‌كى تردا ده‌ڵێت: ”شاعیر هه‌رگیز ئه‌وه‌ى ناوێت پێى سه‌رسام بن، ده‌یه‌وێت باوه‌ڕى پێ بكه‌ن“.
ئه‌م بۆچوونه‌ به‌ته‌واوى له‌ ڕوانینى منه‌وه‌ نزیكه‌، بۆیه‌ به‌ نموونه‌ ده‌ىهێنمه‌وه‌. پاش ئه‌م هه‌موو ساڵه‌، نازانم مافى ئه‌وه‌م هه‌یه‌ وه‌كوو نووسه‌ر قسه‌ بكه‌م یان نا، به‌ڵام وه‌ك هاووڵاتییه‌ك ده‌رفه‌ت ده‌خوازم، بۆ ئه‌وه‌ى له‌م نووسینه‌دا شتێك بڵێم، سه‌باره‌ت به‌ ڕووداوێك كه‌ تێیدا ده‌ژین. ناوى لێ نانێم مێژوویی، ناڵێم چاره‌نووسساز و ئاینده‌خوڵقێن، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی په‌یوه‌ستى زۆرى به‌ (بوون)مانه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌مه‌وێت هه‌ڵوەسته‌یەكى له‌بارەوه‌ بكه‌م، به‌تایبه‌ت ئه‌مجاره‌ و له‌نێوان هه‌موو جاره‌كانى تردا، باكم به‌وه‌ نییه‌ كێ سه‌رسام ده‌بێت، یان دژى ده‌وه‌ستێته‌وه‌، په‌سه‌ندى ده‌كات یان ڕه‌تى ده‌كاته‌وه‌ و نه‌فره‌تم بۆ ده‌نێرێت.
وا ته‌مه‌نێكه‌ به‌شێكم له‌ بێلایه‌نییه‌ك، كه‌ به‌قورسى باجیم داوه‌ و له‌م وڵاته‌ى خۆمدا نامۆى كردووم، به‌شێكم له‌ دامه‌زراندنى خه‌ونى هاووڵاتیبوونێك، كه‌ به‌بێ شوناس و بێ لایه‌نگرى ده‌مه‌وێت وه‌ك خۆم چۆنم هه‌روا بمێنمه‌وه‌.كه‌ ده‌شڵێم خۆم، خۆمى (من) و مه‌به‌ستم له‌ هه‌ر (من)ێكى هاووڵاتییه‌ كه‌ ڕه‌گه‌ز و شوناس و بیر و بۆچوون، جیاوازییه‌كانى له‌گه‌ڵ هه‌موو لێكچوونێكى تردا، واى لێ ناكات پابه‌ندى شتێك نه‌ یەت كه‌ پێی وایه‌ به‌شێكه‌ له‌ (بوون)ى.
ئه‌مجاره‌ ده‌رفه‌تم بده‌ن هێندێك له‌ دێڕه‌كانم ڕازى دڵ بێت و جار جاره‌ خۆم بدوێنم و ده‌ربكه‌وم و ئاماده‌ بم. به‌و مه‌رجه‌ى دواى ته‌واوبوونى ئه‌م نووسینه‌، بزر بم و بچمه‌وه‌ ناو ئه‌و نووسین و دێڕانه‌ى كه‌ تێیدا، من بێلایه‌ن ده‌بم و كه‌ستان وه‌ك به‌شێك له‌ نووسین نه‌بێت، من نه‌بینن!
مه‌گه‌ر ڕۆژگار بێت و بڕوا و شتێكى تر وام لێ بكات ڕزاێك سه‌باره‌ت دڵان بنووسم.

خه‌ونى ناو زیندان!
كاتێك شتێكى گرنگ ڕوو ده‌دات، بێده‌نگى جۆرێكه‌ له‌ ترسنۆكى! (ئه‌ى ئیم رۆزه‌نتاڵ).
ئیتر وا بوو به‌شێكى زۆر بچووك بووم له‌ شتێكى زۆر بچووك كه‌ ئێستا شتێكى گه‌وره‌یه‌، نه‌خشى رۆژگار له‌سه‌ر دیوارى زیندانه‌كه‌ ساڵى 1990ى هه‌ڵكه‌ندبوو.
ئێره‌ چه‌ند كیلۆمه‌ترێك لە ‌شارى مووسڵه‌وه‌ دووره‌، وا ئه‌مه‌ شه‌وى دووه‌مه‌، من له‌ زیندانى تاكه‌كه‌سیدام، نه‌ جێم هه‌یه‌ قاچم درێژكه‌م و نه‌ ئه‌توانم چاو لێك بنێم و نه‌ وه‌نه‌وزێك بده‌م.
ئێستا ته‌نیا یه‌ك خه‌ونم هه‌یه‌، هه‌رچى خه‌ونى ژیانم هه‌یه‌ بچووك بووەته‌وه‌، بۆ ئه‌و خه‌ونه‌ و ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ بمخه‌نه‌ ناو زیندانێكى گه‌وره‌تر، بتوانم جه‌سته‌مى تێدا درێژ بكه‌م و خه‌ڵكى ترى تێدا بێت و له‌گه‌ڵیاندا كات به‌سه‌ر ببه‌م.
ده‌رگاى زیندانه‌كه‌ كرایه‌وه‌، فڕێیان دامه‌ هۆڵێكى گه‌وره‌وه‌، چ ئاهه‌نگ و كه‌یف و سه‌فایه‌كه‌ ئه‌م زیندانه‌ گه‌وره‌یه‌! بۆنى چا و فیشكه‌ى جگه‌ره‌ و گۆرانیى گوتنێكه‌، هه‌ر مه‌پرسە!
شه‌وى یه‌كه‌مم له‌و هۆڵه‌دا پادشایانه‌ به‌ڕێ كرد، له‌چاو زیندانه‌ تاكه‌كه‌سییه‌كه‌دا، ئه‌مه‌ ئه‌وپه‌ڕى ئازادى بوو!
شه‌وى دووه‌م ئێستا ئیتر خولیا و خه‌ونى ترم هه‌یه‌. كه‌ى ده‌رگاى ئه‌م زیندانه‌م لێ بكه‌نه‌وه‌ و به‌ یه‌كجارى ئازاد ببم؟
ئه‌م چیرۆك و به‌سه‌رهاته‌ى من، هه‌مان چیرۆكى ئه‌م نیشتمانه‌ بچكۆله‌یه‌یه‌، كه‌ له‌ زیندانه‌ ته‌سك و تاریكه‌كه‌یه‌وه‌ هاتووەته‌ ناو زیندانێكى گه‌وره‌تر و ئێستا ئیتر چاوى له‌وه‌یه‌ به‌ یه‌كجارى ئازاد بێت و بۆ ڕابردوو نه‌گه‌ڕێته‌وه‌!
خه‌ڵك له‌سه‌ر هه‌ر ئایین و ئایینزایه‌كن، هه‌ر شوناس و ره‌نگ و ناولێنانێكیان هه‌بێت، هه‌ر وان و چاویان له‌ ئازادییه‌!
به‌ ته‌نیا به‌ڕێكه‌وته‌ كه‌ به‌شێكین له‌ خه‌ڵكى ئه‌م وڵاته‌، كه‌ ئێستا ناوى هه‌رێمى كوردستانه‌ و ده‌رگاى زیندانى تاكه‌كه‌سیى شكاندووه‌ و چاوى له‌سه‌ر ئازادى و سه‌ربه‌خۆییه‌.
ئه‌مه‌ چۆن شرۆڤه‌ ده‌كرێت و ده‌خرێته‌ چوارچێوه‌ى چ لێكدانه‌وه‌یه‌كه‌وه‌ و له‌ چ ئاستێكى ئایدۆلۆژى و سیاسیدا له‌قاڵب ده‌درێت گرنگ نییه‌، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ مرۆڤ دیله‌ و ده‌بێت له‌ زیندانه‌كه‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌!
وه‌ك نووسه‌رێك، ئه‌مه‌ بیروباوه‌ڕێكى گشتییمه‌ سه‌باره‌ت به‌ ئازادیى مرۆڤ.
ساڵانێكه‌ داكۆكی له‌ ئازادیى مرۆڤ ده‌كه‌یت و پێت نه‌نگى نییه‌، به‌ڵام كه‌ باسى ئازادیى خه‌ڵكى ده‌وروبه‌ر و نزیكى خۆت بێت، كه‌ باسى ئازادى و تێكشاندنى زیندانه‌كه‌ى خۆت بێت، بێده‌نگ ده‌بیت و ڕوو ده‌كه‌ى به‌ولادا، بۆ ئه‌وه‌ى پێت نه‌ڵێن لایه‌نگره‌؟
پشت له‌وه‌ ده‌كه‌یت كه‌ باوه‌ڕت پێیه‌تى و ئازادییه‌؟
چ درۆیه‌كى گه‌وره‌یه‌، چ ته‌فره‌دان و چ خۆهه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنێكى گه‌وره‌یه‌، ناڵێم نیشتمان و هاووڵاتى، ده‌ڵێم كه‌سانێك كه‌ له‌سه‌ر ڕووبه‌رێكى جوگرافى پێكه‌وه‌ ده‌ژین و نزیكى تۆن، خولیا و خه‌یاڵى شكاندنى ده‌رگاى زیندانیان كه‌وتبێته‌ سه‌ر، تۆ لایه‌نگریان نه‌بیت، بۆ ئه‌وه‌ی پێت نه‌ڵێن لایه‌نگرى نه‌ته‌وایه‌تییه‌؟
ده‌خوازى پێت بڵێن لایه‌نگرى مرۆڤایه‌تییه‌؟
گوێت هه‌ڵخستووه‌ بۆ ده‌نگ و سه‌داى چه‌پڵه‌ى ئه‌وانه‌ى له‌ سێركدا توندتر چه‌پڵه‌ ده‌كوتن و گوێت له‌ ئازارى ئه‌و هه‌موو زیندانییه‌ نییه‌؟
به‌ پیتى درشت له‌سه‌ر دیوارى زیندان بۆم مه‌نووسن، من لایه‌نگرى سه‌رسەختى ئازادیتانم، بۆم بنووسن ئه‌وه‌ى باكى به‌ ئازارى نزیكه‌كانى نه‌بێت، درۆزنه‌ و باكى به‌ ئازارى مرۆڤایه‌تى نییه‌!
هاوڵاتییه‌ك واى گوت: پێیان ئه‌گوت (نووسه‌ر).

داواى كه‌ماڵ، له‌ ناكامڵى ناكرێت
هیچ بیانوو و له‌په‌مپه‌رێك له‌به‌رده‌م ئازادیدا نییه‌. ئه‌وه‌ى ئازادیى زه‌وت كردوویت، لێى نه‌پرسیویت، پێى نه‌گوتویت به‌ چ یاسایه‌ك ئازادییت لێ زه‌وت ده‌كات، تا تۆ ناچار بیت په‌نا بۆ یاسا ببه‌ى، بۆ ئه‌وه‌ى ئازاد بیت. كه‌ى كرا و كه‌ى ڕه‌خسا و كه‌ى ئیراده‌ت هه‌بوو، ئه‌وه‌ كاتى ئازادییه‌.
وا ڕێ كه‌وت ئه‌م نیشتمانه‌ بچكۆله‌یه‌، ده‌رگاى زیندانه‌ تاكه‌كه‌سییه‌كه‌ى بشكێنێت، له‌ زیندانێكى گه‌وره‌تردا زۆر شت ده‌كرا، به‌ڵام نه‌یانكرد، كه‌ نه‌یانكرد یان نه‌یانویست، یان هه‌رچییه‌كى تر بڵێن بیانوویان هه‌یه‌.
هه‌ر چ ڕه‌خنه‌یه‌ك بگرین، ئه‌وه‌ى زیندانییه‌ له‌ وه‌ڵامدا هه‌زار بیانووى هه‌یه‌.
تا له‌م زیندانه‌دا بین، هه‌رچى تاوانه‌ له‌ناو زیندانه‌كه‌دا بكرێت، بیانووه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خه‌تاى زیندانه‌وانه‌ و ئه‌وان كه‌ وه‌ك تۆ زیندانین، گوناهیان نییه‌!
نیشتمانه‌ بچكۆله‌كه‌، كه‌ هه‌رێمى كوردستانى پێ ده‌ڵێن، سێ گرفتى سه‌ره‌كیى هه‌یه‌:

یه‌كه‌م: گرفتى پێكهاته‌ى و بونیات
ئه‌م نیشتمانه‌ له‌ ڕاستیدا دیفاكتۆیه‌، پرۆژه‌ نییه‌. ناونیشانى یاسایى و پێناسه‌ى حوكمڕانییه‌كه‌ى ده‌وڵه‌تمه‌دارى نییه‌ و ده‌سه‌ڵاتدارییه‌.
پنتى یه‌كه‌مى ده‌سه‌ڵاتداریه‌تیى دامه‌زراندنى ده‌زگا و دامه‌زراوه‌ی به‌ڕێكردنه‌، كه‌ هه‌رگیز فه‌لسه‌فه‌ى خۆى یه‌كلا ناكاته‌وه‌. بۆیه‌ ناتوانیت به‌ هیچ پێودانگێك بیخه‌یته‌ ژێر به‌رپرسیاریه‌تى و چاودێرییه‌وه‌، چونكه‌ پێكهاته‌ و بونیاتى ئه‌م جۆره‌ نموونانه‌ سه‌رچاوه‌ى شه‌رعیەتی به‌رده‌وامیدانه‌ به‌ دۆخێكى ناوه‌خت، كه‌ كۆتاییه‌كه‌ى دیاریكراو نییه‌. ئه‌مه‌ش دروست وه‌ك دۆخى راگه‌یاندنى بارى نائاساییه‌، كه‌ ئاسایىبوونه‌وه‌كه‌ى ئه‌وسه‌رى دیار نییه‌!
دووه‌م: گرفتى سیاسى
هه‌رێمى كوردستان له‌ ڕووى سیاسییه‌وه‌ هیچ شوناس و پێناسه‌یه‌كى نییه‌، نه‌ عێراق وه‌ك به‌شێك له‌ خۆى سه‌یرى ده‌كات و نه‌ دراوسێكان وه‌ك به‌شێك له‌ عێراق، یان قه‌واره‌یه‌كى سیاسیى مامه‌ڵه‌ى له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن. هه‌یه‌ و نییه‌ چه‌ند هاوپه‌یمانییه‌كى سیاسى و ئه‌منییه‌، له‌ كاتى گۆڕانى هه‌ر یه‌كێك له‌م هاوكێشانه‌دا، له‌ بیست و چوار سه‌عاتدا، هیچ دوور نییه‌ سێ له‌سه‌ر چوارى دانیشتوانى ئه‌م نیشتمانه‌ بچكۆله‌یه‌، خۆیان له‌ كه‌مپى ئاواره‌ى وڵاتانى دراوسێدا ببیننه‌وه‌!
سێیه‌م: گرفتى به‌ڕێوه‌بردن
یه‌كه‌مین هه‌ڵبژاردن له‌ ساڵى 1992كه‌ ئه‌نجام درا، بۆ دامه‌زراندنى پرۆژه‌ى خه‌ون و دامه‌زراندنێكى به‌رنامه‌ بۆداڕێژراو نه‌بوو. له‌ لێدوانى زۆربه‌ى سه‌ركرده‌كانى كورددا ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ بۆ پڕكردنه‌وه‌ى بۆشایى ئیدارى بوو!
واته‌ بۆ پڕكردنه‌وه‌ی شوێنى ده‌زگا و دامه‌زراوه‌كانى ده‌وڵه‌تى عێراقى بوو، نه‌ك بۆ به‌ڕێوه‌بردنێكى نیشتمانیى كوردى.
هێشتا نه‌ك هه‌ر په‌رله‌مانى كوردستان و حكوومه‌ته‌كه‌ى له‌ بیناكانى (مه‌جلیسى ته‌شریعى و ته‌نفیزى) سەردەمی به‌عسدان، به‌ڵكوو زۆربه‌ى ئه‌و یاسایانه‌ى ئه‌م نیشتمانه‌ بچكۆله‌یه‌یان پێ به‌ڕێوه‌ ده‌برێت، هه‌ر ئه‌وانه‌ى ئه‌و سه‌رده‌مه‌ن. ته‌نانه‌ت له‌ باشترین دۆخیشدا، ته‌نانه‌ت ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى كوردستانیش دوور له‌ هه‌ر تانه‌ و ته‌شه‌رێك، به‌ڵام به‌ عه‌قڵیه‌تى به‌عسییانه‌ى ده‌وڵه‌تى عێراقى بووه‌. جا باسى گه‌نده‌ڵى و ئه‌وه‌ى ناوى ده‌نێت دیموكراسیى كوردى و به‌ باش و خراپیه‌وه‌ له‌م چه‌ند ساڵه‌دا كه‌ڵه‌كه‌ بووه،‌ ده‌رفه‌تێكى تره‌ و زۆر هه‌ڵده‌گرێت.
له‌سایه‌ى بوونى ئه‌م سێ گرفته‌دا، هه‌ر كه‌سێك حوكمڕانیى هه‌رێمى كوردستان بكات، بیانووى ئه‌وه‌ى به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر خودى خۆیشى سه‌رچاوه‌ى كێشه‌كان بێت، به‌ پاساوى ناكامڵى و بوونى ئه‌م گرفتانه‌، خۆى له‌ به‌رپرسیاریه‌تی بدزێته‌وه‌.، چونكه‌ زمانى حاڵى ئه‌م ناحاڵییه‌ پێت ده‌ڵێت: داواى كامڵى له‌ ناكامڵبوون ناكرێت!
جوغزه‌ گه‌چینه‌ى قاوقاز
(برتولت بریخت)، شاعیر و شانۆنووس و ده‌رهێنه‌رێكى ئه‌ڵمانیایى به‌نامێی سه‌ده‌ى بیسته‌. له‌دواى (دایكه‌ ئازاكه‌) دووه‌مین شانۆیى كه‌ ناوبانگى پێ ده‌ركردووه‌ (جوغزه‌ گه‌چینه‌ى قاوقاز)ه‌.
ساڵى 1982 (عومه‌رى عه‌لى ئه‌مین) به‌ كوردییه‌ ڕه‌وانه‌كه‌ى، ئه‌م شاكاره‌ى وه‌رگێڕاوه‌ و له‌ ساڵى 2004دا بووەته‌ كتێب و بڵاو كراوه‌ته‌وه‌.
وا ڕێ كه‌وت، به‌هۆى خولیاى نووسینه‌وه‌، له‌گه‌ڵ زۆربه‌ى سه‌ركرده‌كانى كورددا ده‌رفه‌تم بۆ بڕه‌خسێت دابنیشم و گفتوگۆى دوورودرێژ بكه‌م. له‌نێو ئه‌و گفتوگۆیانه‌دا ئه‌وه‌ى لاى هه‌مووان سه‌رنجى ڕاده‌كێشام ئه‌وه‌ بوو، كه‌ گله‌ییان له‌ ڕابردووى میر و گزیر و سه‌ركرده‌ى كورد ده‌كرد، گوایه‌ ئه‌وان هه‌ر كات بارودۆخ به‌وه‌ گه‌یشتبێت شتێك بۆ میلله‌ته‌که‌ بچڕن، كه‌وتوونه‌ته‌ خۆخۆرى و ئه‌م له‌ رقى ئه‌و، ئه‌و له‌ ڕقى ئه‌وى تر پێكیاندا داوه‌ و به‌م هۆیه‌وه‌ ده‌رفه‌تیان دۆڕاندووه‌.
ئه‌وه‌ى له‌ هه‌موویان زیاتر له‌سه‌ر ئه‌م باسه‌ گه‌رم بوو، به‌هه‌شتى (نه‌وشیروان مسته‌فا) بوو، كه‌ كتێبێكى پڕ بایه‌خى به‌ ناوى (كورد و عه‌جه‌م)ه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌مه‌ دانابوو. كۆڵێ گه‌شامه‌وه‌ كه‌ دانه‌یه‌كى به‌ ده‌ستوخه‌تى خۆى پێشكه‌ش كردم، نازانم ئه‌گه‌ر له‌م ڕۆژانه‌دا بمایه‌ نه‌وشیروانه‌كه‌ى كورد و عه‌جه‌م ده‌بوو، یان.....؟ با هه‌ر به‌ردێكى له‌سه‌ر دانێم و بێمه‌وه‌ بۆ لاى كتێبه‌كه‌ى برێخت.
شانۆى (جوغزه‌ گه‌چینه‌ى قاوقاز) باسى چیرۆكێك ده‌كات كه‌ بۆ ئه‌م زه‌مانى ئێمه‌ بایه‌خێكى زۆرى هه‌یه‌. كورت و پوخت بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ شاژنێك له‌ژێر بارى ترسدا ساواكه‌ى جێ ده‌هێڵێت و كاره‌كه‌ره‌كه‌ى ده‌یگرێته‌ خۆى و به‌خێوى ده‌كات. هه‌تا رۆژگار وه‌رده‌چه‌رخێت، ساواكه‌ ئه‌بێته‌ منداڵ و شازنه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ داواى منداڵه‌كه‌ ده‌كات، به‌ڵام كاره‌كه‌ره‌كه‌ ڕازى نابێت بیداته‌وه‌ به‌ دایكه‌كه‌ى.
په‌نا ده‌به‌نە به‌ر دادوه‌ر، داوه‌ریش سه‌ر له‌م درامایه‌ ده‌رناكات. له‌كۆتاییدا بڕیار ده‌دات كه‌ له‌ ناوه‌ڕاستى هۆڵى دادگادا، بازنه‌یه‌ك بكێشن و منداڵه‌كه‌ بخه‌نه‌ ناویه‌وه‌ و هه‌ر یه‌كه‌ له‌ كاره‌كه‌ر و دایكه‌كه‌، په‌لێكى منداڵه‌كه‌ ڕاكێشن، ئه‌وه‌ى توانیى منداڵه‌كه‌ له‌ بازنه‌كه‌ ده‌ربێنێت و به‌ لاى خۆیدا ڕاى بكێشێت، منداڵه‌كه‌ بۆ ئه‌و ده‌بێت.
له‌م كێشمه‌ كێشمه‌دا، كاره‌كه‌ره‌كه‌ كه‌ منداڵه‌كه‌ى به‌خێو كردووه‌ دڵى به‌ منداڵه‌كه‌ ده‌سووتێت و ناتوانێت ڕایكێشێت و ئازارى بدات و ده‌ستبه‌ردارى ده‌بێت. دادوه‌ریش كه‌ ئه‌مه‌ ده‌بینێت ده‌گاته‌ ئه‌و باوه‌ڕەى كه‌ مادام كاره‌كه‌ره‌كه‌ ئه‌وه‌نده‌ میهره‌بانه‌ و ناتوانێت ئازارى منداڵه‌كه‌ بدات و بیكاته‌ قوربانى، كه‌واته‌ شایه‌نى ئه‌وه‌یه‌ منداڵه‌كه‌ بۆ ئه‌و بێت، نه‌ك بۆ شاژنه‌كه‌، كه‌ دایكى ڕاسته‌قینه‌یه‌تى!
چى ده‌بوو ئه‌گه‌ر ئه‌زموونى میره‌كانى كورد دووباره‌ نه‌كه‌ینه‌وه‌؟
ئه‌وانه‌ى مێژوویان خوێندووەته‌وه‌، ده‌زانن هه‌موو زه‌مانێكى ئێمه‌ هه‌ر وا بووه‌، ده‌رفه‌ت نه‌بووه‌ نه‌یدۆڕێنین و هۆكاره‌كه‌ ناوخۆیى نه‌بێت!
ئێستا هێندێك ده‌مم لێ دەكه‌نه‌وه‌ و ده‌ڵێن ئه‌ى بۆ وا به‌وانه‌ ناڵێیت كه‌ چه‌ند ساڵه‌ وڵاته‌كه‌یان به‌م ده‌رده‌ بردووه‌؟
من ڕووم له‌ ده‌مى ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ له‌وان دڵسۆزترن و ده‌توانن وه‌ك ئه‌وان نه‌بن و قوربانى بده‌ن!
من ڕووى ده‌مم له‌وانه‌یه‌ كه‌ دڵسۆزترن له‌وانه‌ى كه‌ به‌ خۆیان ده‌ڵێن دڵسۆزین!
عه‌یامێكه‌ بۆچوونێكم هه‌یه‌ و ده‌ڵێم هه‌رگیز ئه‌و قسه‌یه‌ ڕاست نییه‌ كه‌ ده‌گوترێت هه‌موو كورد لایه‌نگرى ده‌وڵه‌تى كوردییه‌، ئه‌م قسه‌یه‌ ڕاست بوایه‌، ده‌مێك بوو كورد ده‌وڵه‌تى ده‌بوو!
جارێكیان زۆر شه‌رمم به‌ خۆم هات. ساڵى 2005 بوو له‌ ئه‌سته‌نبوڵ (جه‌نگیز جاندار) (كه‌ به‌ڕاستى دۆستى ئێمه‌یه‌)، له‌ كۆڕێكدا قسه‌ى به‌وه‌ ده‌ست پێ كرد و گوتى: ئێمه‌ى تورك میلله‌تێكین زاناى گه‌وره‌مان نییه‌ په‌یكه‌رى بۆ بكه‌ین، شكسپیرمان نییه‌ خه‌ڵك بیناسێت و خۆمانى پێوه‌ با بده‌ین، به‌ڵام شتێكمان هه‌یه‌ شانازیى پێوه‌ بكه‌ین، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، له‌ مێژوودا شازده‌ جار ده‌وڵه‌تمان دامه‌زراندووه‌، به‌ڵام گه‌وره‌ترین و دێرینترین نه‌ته‌وه‌ى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست كه‌ كورده‌، تا ئێستا یه‌ك ده‌وڵه‌تى دانه‌مه‌زراندووه‌!
ئێستا ئیتر شه‌رحى ناوێت، كه‌ بۆچی چیرۆكى جوغزه‌ گه‌چینه‌ى قه‌وقازم بۆ گێڕایته‌وه‌؟
بێ خه‌یاڵى....!
.. به‌ شیر و خامه‌ ده‌وڵه‌ت پایه‌داره‌
من خامه‌م هه‌یه‌ و شیر نادیاره‌...(حاجى قادر).
له‌ ڕاستیدا كۆبوونه‌وه‌ پێكهاتن و یه‌كگرتن و به‌رجه‌سته‌بوونى نه‌ته‌وه‌ له‌ هێزێكدا، جگه‌ له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندیى خه‌یاڵێكى زیندوو زیاتر هیچى تر نییه‌!
ئه‌م خه‌یاڵه‌ كه‌ له‌ فۆرمى ده‌وڵه‌تدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت، خوڵقێنه‌رى زمانى یه‌كگرتوو و یه‌كخستن و دروستكردنى هارمۆنییه‌كى گشتییه‌، كه‌ تان و پۆى نه‌ته‌وه‌ دروست ده‌كات. كتێبێكى گرنگ و پڕ بایه‌خ هه‌یه‌ (بندكت ئه‌ندرسون) دایناوه‌ و به‌ ناوى (الجماعات المتخیله‌) باسى ئه‌وه‌ت بۆ ده‌كات كه‌ پێش دروستبوونى ده‌وڵه‌ت، نه‌ ئینگلیز وه‌ك ئێستا خاوه‌ن زمان و نه‌ ئەڵمانیا به‌م كولتووره‌ و نه‌ فه‌ره‌نساییه‌كان به‌م شێوه‌ى ئێستا بوونە. ته‌نانه‌ت گوزارشت و ڕوانین و جیهانبینیشیان به‌رى هاتنه‌كایه‌ى ئه‌و ده‌وڵه‌تەیه‌!
به‌تایبه‌تى له‌دواى ساڵى 2005ه‌وه‌، نائومێدییه‌كى زۆر دایگرتم، زۆربه‌ى نووسینه‌كانى دواى ئه‌و قۆناغه‌ ڕه‌خنه‌ى توندى دژ به‌ سه‌ركردایه‌تیى كورده‌، كه‌ سه‌رقاڵى دامه‌زراندنه‌وه‌ی عێراقێكه‌، تاقیگه‌ى شكستى دیموكراسه‌تیى ئه‌مەریكاییه‌ و پشتى له‌ دروستكردنى خه‌ونى كوردییه‌. له‌سه‌ر ئه‌مه‌ وه‌خت بوو شاربه‌ده‌رم بكه‌ن!
قه‌یچییەكا! ده‌هاتم و ده‌چووم، خه‌یاڵى خۆم به‌ حاجى قادر و خانى زاخاو ده‌دا، باوه‌ڕم نه‌بوو و پێشبینیم نه‌ده‌كرد كه‌س له‌ سه‌ركردایه‌تیى كورد ئه‌وه‌ى بیر مابێت كه‌ ئێمه‌ هه‌قى خۆمانه‌ مافمان هه‌بێت!
ئێستا خه‌یاڵى میلله‌تێك زاخاو دراوه‌، گرنگ نییه‌ ده‌ره‌نجام چى ئه‌بێت، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ چووینه‌ته‌ سه‌ر ڕێگا ڕاسته‌كه‌.
نیو سه‌ده‌ زیاتره‌ ژن و پیاوى كورد له‌پێناو ئۆتۆنۆمیدا ده‌كوژرێن، ئێستا ئیتر هیچ منداڵێك به‌ كه‌متر له‌ سه‌ربه‌خۆیى ڕازى نییه‌، با ئه‌م خه‌ونه‌ سبه‌ینێ نه‌بێت، با سه‌د سبه‌ینێ بێت، گرنگ ئه‌و خه‌یاڵه‌یه‌ كه‌ زاخاو دراوه‌ و تازه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركرده‌یه‌كیش كردبێتى، ئه‌گه‌ر لێى پاشگه‌ز بێته‌وه‌، ده‌ستى بۆ نادات و لێ ناگه‌ڕێن بۆ دواوه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌.
ڕه‌خنه‌ى من له‌ بێخه‌یاڵیى سه‌ركرده‌كانى كورد، ئێستا شتێك جێگاى گرتووەته‌وه‌، ئیتر هى خه‌ڵكه‌ و هى تاكه‌كه‌س و حزب و لایه‌ن نییه‌!
چه‌ندین جار كورد له‌ هه‌وڵەكاندا گلاوه‌، به‌ڵام هه‌ستاوه‌ته‌وه‌، ئه‌م جاره‌ بشكه‌وێت سه‌ركه‌وتووه‌، چونكه‌ ئیتر شتى كه‌م داوا ناكات و شتێكى ده‌وێت كه‌ شایه‌نیەتى.

له‌ به‌هه‌شت كه‌متر، له‌ دۆزه‌خ زیاتر
شتى هه‌ره‌باشى ئه‌وه‌ى كه‌ خه‌ون و خولیایه‌ و خه‌یاڵێكه‌ له‌سه‌ر ده‌وڵه‌تى كوردستان ئه‌وه‌یه‌، وه‌كوو ده‌ره‌نجام و وه‌كوو گه‌یشتن به‌ دوا مه‌نزڵگه‌ى ئارامیى باسى لێوە ناكرێت!
ئایدۆلۆژیا گه‌وره‌كان، یوتوبیاكان، بانگه‌شه‌ى به‌هه‌شتیان ده‌كرد و دۆزه‌خیان گه‌رم كرد. كه‌مترین شتێك له‌ هه‌ر هه‌وڵێكدا بتوانین بیده‌ین، ئه‌وه‌یه‌ شتێك له‌ نه‌هامه‌تى و ده‌رده‌سه‌رى و ئازارى یه‌كتر كه‌م كه‌ینه‌وه‌!
كوردستان ئه‌گه‌ر ببێته‌ ئیمپراتۆریه‌تیش، به‌هه‌شتى بۆ دروست ناكرێت، كه‌س به‌هه‌شتى بۆ دروست نه‌كراوه‌. ئه‌وانه‌ى بانگه‌شەى دروستكردنى به‌هه‌شتیشیان كردووه‌، دۆزه‌خیان خوڵقاندووه‌.
هیچ واتاى نابێت و هیچ شكۆمه‌ندیى نییه‌ ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تێكیش دابمه‌زرێنین ناوى ده‌وڵه‌تى كوردستان بێت و مافى تێدا نه‌بێت!
ماده‌م ڕازه‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌ دڵه‌، با بڵێم من، پابه‌ندیم به‌ ده‌وڵه‌تێكه‌ و شوناسسالارى بێت، لایه‌نگرى وڵاتێكم جیاوازیى له‌نێوان ژن و پیاودا نه‌كات، له‌نێوان كورد و عه‌ره‌ب و تورك و فارسدا نه‌كات.
وڵاتێك ئه‌زموونى تاوان و بێنه‌وایى و غه‌در، به‌رامبه‌ر به‌ مرۆڤ دووباره‌ نه‌كاته‌وه‌.
هه‌واڵه‌ دڵخۆشكه‌ره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئێمه‌ ئه‌و گه‌له‌ین تا ئه‌وپه‌ڕى هه‌وڵى پێكه‌وه‌ژیانمان داوه‌، به‌ڵام خه‌ڵك نه‌یتوانى وابێت، نه‌ك ئێمه‌، ئه‌وپه‌ڕى هه‌وڵى دیموكراسبوونمان داوه‌ به‌ڵام خه‌ڵك نه‌یتوانیوه‌ دیموكراس بێت نه‌ك ئێمه‌!
تووڕه‌ین و په‌ستین له‌و هه‌موو ناشیرنییه‌ كه‌ چاوه‌ڕوانمان نه‌ده‌كرد له‌ وڵاتى خۆماندا ببینین، بۆیه‌ باسى هیچ شتێكى جوان ناكه‌ین.
ئه‌م جیهانه‌ باسى جوانییه‌كانیشى بكه‌یت نابێت به‌ به‌هه‌شت، باسى دزێوییه‌كانیشى نایكات به‌ دۆزه‌خ، ڕاستییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، نه‌ به‌و درۆیانه‌ باوه‌ڕ بكه‌ین كه‌ زه‌ویمان بۆ ده‌كه‌ن به‌ به‌هه‌شت، نه‌ به‌وانه‌ش كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندیى خۆیان ده‌یانه‌وێت وه‌ك دۆزه‌خ بیبنین!
رۆژگار دێت و ده‌ڕوا، ئه‌م جاره‌ش نه‌بێت، ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت به‌ مافى خۆمان ده‌گه‌ین، كه‌ یه‌كێك له‌و مافانه‌ ده‌وڵه‌ته‌.
ئه‌زانم هه‌زاران چراى ئومێد به‌ دره‌ختى سبه‌ینێى ئه‌م وڵاته‌وه‌ هه‌ڵواسراوه‌، ئه‌وانه‌ى فووى لێ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ى بكوژێته‌وه‌، هه‌ر به‌شێكن له‌ خه‌ونى ئه‌م نیشتمانه‌ بچكۆله‌یه‌!
سه‌یر له‌وه‌دایه‌ من ده‌زانم یه‌كه‌م كه‌س ده‌بم له‌سه‌ر مافی كرێكارێكى عه‌ره‌ب، دژى ده‌وڵه‌تى كوردستان ده‌وه‌ستمه‌وه‌!
ڕه‌نگه‌ یه‌كه‌م كه‌سیش بم سزا بدرێم، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ناتوانم ئێستا سه‌رسه‌ختانه‌ داكۆكى له‌ هاونیشتمانییانى وڵاته‌كه‌م نه‌كه‌م، ئه‌وان مافیان هه‌یه‌ له‌وه‌دا، وه‌كوو هه‌مووان ده‌وڵه‌تێكى ئازاد و سه‌ربه‌خۆیان هه‌بێت!
هه‌ر چیم پێ ده‌ڵێن بیڵێن، ته‌نگده‌ستییه‌ و قبووڵمه‌.
جارێكیان یه‌كێك له‌ كووچكه‌كانى ئه‌م زەمانه‌ى ئێستامان نووسیویه‌تى:
ته‌نگده‌ستى (ده‌وڵه‌تى) له‌دوایه‌ سالم مژده‌ بێ
شادمانى دێ له‌پاش ئه‌حواڵى مه‌حزون عاقیبه‌ت