دروشمێك ئێمه‌ى تاساند و گه‌ڕاندینییه‌وه‌ ماڵ

له‌ نسكۆوه‌.. بۆ مه‌نفا - 20

ساڵه‌كان به‌دواى یه‌كدا هێنده‌ خێرا تێپه‌ڕ ده‌بوون، ده‌تگوت سه‌ریان ناوه‌ته‌ دواى یه‌ك. له‌دواى چوار ساڵ، ئیدی له‌ پۆلی ده‌یه‌م ده‌مخوێند. ئه‌وه‌نده‌م كتێبی هه‌مه‌جۆر خوێندبووەوه‌ به‌رده‌وام حه‌زم ده‌چووه‌ نووسین. هه‌میشه‌ باشترین نمره‌م له‌ نووسینى داڕشتن ده‌هێنا. باشترین داڕشتنم بۆ زۆر له‌ هاوپۆله‌كانم و ته‌نانه‌ت بۆ هاوڕێ كچه‌كانیش ده‌نووسی. له‌ خه‌ڵوه‌ته‌كانى خۆمدا، وه‌ك ئه‌وه‌ى كارێكى نهێنى و ترسناك بكه‌م، چه‌نده‌ها كورته‌چیرۆكم ده‌نووسی و ده‌مدڕاند. پڕ تیراژترین گۆڤارى ئه‌و سه‌رده‌م، گۆڤارێكى گه‌نجانه‌ بوو به‌ناوى جه‌وانان. به‌درێژایی هه‌موو ساڵه‌كانى رابردوو، دووشه‌ممه‌ى هه‌موو هه‌فته‌یه‌ك ئه‌و گۆڤاره‌م ده‌كڕى. ئه‌وان وه‌كوو دروشمى گۆڤاره‌كه‌ له‌نێو بۆكسێكدا ده‌یاننووسی: "رۆژانى دووشه‌ممه‌، له‌ شاردا، كه‌س پیر نییه‌، چونكه‌ هه‌مووان جه‌وانان ده‌خوێننه‌وه‌". سه‌رنووسه‌ره‌كه‌ى له‌ هه‌موو ژماره‌یه‌كدا ئاڵقه‌یه‌كى نوێی له‌ رۆمانه‌كانى بڵاو ده‌كرده‌وه‌. ئیدی غه‌ریبیی خۆمم له‌بیر چووبووەوه‌. ده‌تگوت هه‌ر له‌م شاره‌ له‌دایك بوومه‌. من ئه‌و دیكتاتۆره‌ دیموكراته‌م خۆش ده‌ویست كه‌ به‌ ناوى (شاهینشا ئاریامیهر) حوكمى ئێرانى ده‌كرد. هه‌ر ئه‌وه‌ش بووبووه‌ هۆكارى ئه‌وه‌ى به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ باوكمدا مشتومڕى توند بكه‌ین. من له‌ ناتێگه‌یشتوویی و ناپێگه‌یشتوویى خۆم سه‌رسام بووم به‌ شێوه‌ى حوكمڕانێتییه‌كه‌ى. ئه‌و دیكتاتۆر بوو له‌ سیاسه‌ت و ئه‌وپه‌ڕى دیموكرات بوو له‌ ئازادیی كه‌سی و كۆمه‌ڵایه‌تى و ئه‌ده‌بی و هونه‌ریدا. ئه‌و مزگه‌وتى هێنده‌ خۆشی دروست ده‌كرد كه‌ ده‌چوویته‌ ناوى، حه‌زت لێ نه‌بوو بێیته‌ ده‌رێ. رێگاشیان له‌ كه‌س نه‌ده‌گرت هاتوچۆى مزگه‌وت بكات. له‌ ته‌كیشیدا، شارێكى دوور و ته‌ریكى وه‌ك زابوولیش له‌ سینه‌ماى باش و شوێنى مه‌یخواردنه‌وه‌ بێ به‌ش نه‌بوو. رێگه‌ى ده‌دا، ماڵه‌ سه‌یده‌كان، له‌ ئێوارانى هه‌موو رۆژانى چوارشه‌مه‌دا، مه‌لایه‌ك بانگهێشت بكه‌ن شینى حوسێنیان بۆ بگێڕێ، هاوكات ماڵى دراوسێی سه‌ید، مافی ئه‌وه‌یان هه‌بوو له‌ ماڵى خۆیان ئاهه‌نگى سه‌ما و شادى و خواردنه‌وه‌ بگێڕن. له‌سه‌ر قه‌دپاڵى گردۆلكه‌ و شاخ و كێوه‌كان و له‌سه‌ر دیوارى قوتابخانه‌كان و له‌ هه‌موو لا و هه‌موو شوێن له‌ مه‌دحى (شا)دا به‌ بۆیه‌ و به‌ تابلۆ و به‌ به‌ردى ره‌نگاوڕه‌نگ ده‌یاننووسی: "شا، سێبه‌رى خوایه‌". هه‌روه‌ها له‌ شێوه‌ى سێگۆشه‌دا ده‌یاننووسی:" خودا..شا..وڵات". ئه‌و سیاسییه‌ ناڕه‌زاییه‌كانى خۆى یان ده‌په‌ستایه‌ نێو زیندانه‌ ترسناكه‌كان، یان دووریانى ده‌خسته‌وه‌ بۆ هه‌مان ئه‌و شاره‌ى ئێمه‌ى بۆ دوور خرابووینه‌وه‌. من باسم له‌ ئازادییه‌كانى ده‌كرد و باوكم پێدا ده‌هاته‌ خوارێ باسی له‌ سته‌م و زوڵم و ناپاكییه‌كانى ده‌كرد هه‌مبه‌ر به‌ كورده‌كانى وڵاته‌كه‌ى خۆى و هه‌مبه‌ر به‌ ئێمه‌یش. باوكم به‌ هه‌ڵچوونه‌وه‌ ده‌یگوت: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئێستا لێره‌ین سه‌به‌بكار ئه‌و پیاوه‌یه‌. باوكم باسی له‌ رێكکه‌وتنى جه‌زایر و نسكۆهێنان به‌ شۆڕشێك کە چى واى نه‌مابوو بگات به‌ ئامانجه‌كانى، ده‌كرد. به‌ڵام من نه‌گه‌یشتبوومه‌ ئه‌و ئاسته‌ى ره‌ش و سپیی ناو دنیا لیخنه‌كه‌ى سیاسه‌ت لێكدى هه‌ڵاوێرم. من له‌ هه‌ڕه‌تى گه‌نجێتیمدا ئه‌وپه‌ڕى ئازادیم هه‌بوو. به‌ڵام نه‌مده‌زانى هه‌موو جار به‌و مشتومڕه‌ بێ ئه‌نجامانه‌ برینه‌ كۆنه‌كه‌ى باوكم ده‌كوڵێنمه‌وه‌. كورده‌كان هه‌ر یه‌كه‌ و فێڵێك و حیله‌ شه‌رعییه‌كیان دۆزییه‌وه‌ و خۆیان رزگار كرد و ته‌نیا ئێمه‌ و ماڵێكى دیكه‌ ماینه‌وه‌. ئه‌وانى تر ره‌زامه‌ندیى حكوومه‌تیان وه‌رگرت و هه‌ر یه‌كه‌ و گواسترانه‌وه‌ بۆ شارێك. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هیچ هه‌ستم به‌ ته‌نیایی و غه‌ریبی نه‌ده‌كرد. ده‌ڵێن مرۆڤ، كوڕى ژینگه‌كه‌ى خۆیه‌تى. منیش ته‌مه‌نى هه‌رزه‌كارى و گه‌نجێتیم له‌و شاره‌ توانده‌وه‌. هه‌موو ساڵه‌كانى خوێندنم به‌ سه‌ركه‌وتوویی به‌ڕێ كرد و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یدا حه‌زم به‌ خوێندنى ئه‌ده‌بی هه‌بوو، به‌ڵام بوارى پیشه‌سازیی كشتوكاڵیم هه‌ڵبژارد. ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ى مانگانه‌ چوارسه‌د تومان ده‌رماڵه‌یان پێ ده‌داین، كه‌ بۆ ئه‌وكات زۆر بوو.


له‌ پڕێكدا ئه‌زموون و به‌سه‌رهاتى ئاشقایه‌تى و دڵداریی خۆم و هاوڕێكانم له‌نێو مێشكمدا كۆ كرده‌وه‌ و ده‌ستم دایه‌ نووسینى رۆمانێك و له‌ رێگه‌ى پۆسته‌وه‌ بۆ ناونیشانى چاپخانه‌یه‌كم نارد له‌ تاران. رۆژانه‌ش ده‌چوومه‌ فه‌رمانگه‌ى پۆست و سندووقه‌ پۆستییه‌كه‌مم ده‌كرده‌وه‌ بزانه‌ رۆمانه‌كه‌یان نه‌كردووه‌ به‌ ماڵى قه‌ڵپ و بۆ ساحێبه‌كه‌ى بینێرنه‌وه‌. كه‌متر له‌ مانگێكى پێچوو، نامه‌یه‌كیان بۆم نارد. لۆگۆى چاپخانه‌ له‌سه‌ر زه‌رفی نامه‌كه‌ بوو، بۆیه‌ زوو زانیم هی ئه‌وانه‌. هه‌تا زه‌رفه‌كه‌م هه‌ڵپچڕى و نامه‌ كورته‌كه‌م خوێنده‌وه‌، ده‌سته‌كانم به‌ ئاشكرا ده‌له‌رزین. وێڕاى ده‌ستخۆشییان، نووسیبوویان رۆمانه‌كه‌تمان خوێنده‌وه‌. په‌سند كرا و له‌ نۆره‌ى چاپدایه‌. خه‌ریك بوو له‌ خۆشییان باڵ بگرم. ده‌مویست یه‌خه‌ى هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ بگرم كه‌ به‌ شه‌قامه‌كه‌دا هاموشۆیان ده‌كرد و پێیان بڵێم: ئه‌وه‌ منم...كوڕی شاره‌كه‌تان... بمبینن.. یه‌كه‌م نووسه‌رم له‌م شاره‌دا رۆمانه‌كه‌م چاپ ده‌كرێ... به‌ڵام خێرا خۆم كوتایه‌ نێو كۆشكێكى ته‌له‌فۆنی گشتى و مژده‌كه‌م دایه‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌م.


كه‌چی له‌بن و بنى دڵیشمدا هێشتا له‌وه‌ ده‌ترسام ئه‌وان پێ بزانن من ئێرانى نیم و خه‌ڵكى وڵاتێكى دیكه‌م و لێره‌ په‌ناهەنده‌م، ئه‌وانیش له‌ چاپكردنى رۆمانه‌كه‌ په‌شیمان ببنه‌وه‌. هیچ نه‌بێ گومانى ئه‌وه‌یان لا دروست بێ، چۆن كه‌سێك دواى چوار - پێنج ساڵ، فارسییه‌كه‌ى هێنده‌ باش بووبێ بتوانێ كورته‌ چیرۆكیش نا، رۆمان بنووسێ. به‌ڵام رژێمى (شا) زووتر له‌ چاپكردنى رۆمانه‌كه‌ى من رووخا و رژێمی ئیسلامى، چاپكردنى ئه‌و جۆره‌ رۆمانانه‌ى راگرت. بۆیه‌ یه‌كه‌م رۆمانى من، له‌گه‌ڵ رژێمه‌كه‌ى شادا نغرۆی نێو خه‌ره‌ندى مێژوو بوو.


من هێشتا مه‌ستى هه‌واڵه‌ خۆشه‌كه‌ى چاپكردنى رۆمانه‌كه‌ بووم، به‌یانییه‌ك له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌كى به‌لووچ، وه‌كوو هه‌موو رۆژانى تر، هه‌ر یه‌كه‌ و سوارى پاسكیلی خۆمان بووین و به‌ره‌و قوتابخانه‌ ده‌چووین. كه‌شوهه‌وا زۆر سارد بوو. قوتابخانه‌شمان به‌ مه‌وداى سێ كیلۆمه‌ترێك ده‌كه‌وته‌ ده‌ره‌وه‌ى شار. له‌ پڕێكدا دروشمێك، كه‌ به‌ بۆیه‌یه‌كى سپراى، به‌ ره‌نگى سوور و زۆر به‌په‌له‌ و به‌ خه‌تێكى ناخۆش، له‌سه‌ر دیوارێكى دوایین ماڵى دوا گه‌ڕه‌كى شار، من و هاوڕێكه‌مى تاساند. له‌ ترساندا هه‌ردوو پێمان به‌سه‌ر په‌یدانى پاسكیله‌كه‌ له‌نگه‌رى نه‌ده‌گرت و هه‌موو جه‌سته‌مان، نه‌ك له‌ سه‌رمان، له‌ ترسان كه‌وته‌ له‌رزین. هێنده‌ ترسابووین ده‌تگوت لێو و ددانه‌كانمان به‌سه‌ر یه‌كدا قه‌ڕساون و هیچ هێزێكیش ناتوانێ لێكیان بكاته‌وه‌. ته‌نانه‌ت نه‌مانده‌وێرا سه‌یرى یه‌كتریش بكه‌ین.


ترس و سه‌رما قه‌ڕماندبوومانى. من و هاوڕێ به‌لووچه‌كه‌یشم هه‌ر پێمان خۆش نه‌بوو كه‌ دروشمێكى ئاوها ببینین. ئه‌وپه‌ڕى هه‌وڵمان ده‌دا به‌خێرایی په‌یدان لێ بده‌ین و زیاتر له‌و ناوه‌ دوور بكه‌وینه‌وه‌، كه‌چى ده‌تگوت ئه‌و بایه‌ سارده‌ى له‌به‌رامبه‌رمان و به‌ ئاراسته‌ى ده‌موچاومان هه‌ڵی كردبوو، له‌وێ رایگرتبووین و له‌ شوێنى خۆمان نه‌ده‌جووڵاین.


به‌ناچارى، به‌رله‌وه‌ى كه‌س له‌وێ، به‌دیار ئه‌و دروشمه‌وه‌ بمانبینێ، گوتم: "با بگه‌ڕێینه‌وه‌. هه‌واكه‌ زۆر سارده‌ و با لێ ناگه‌ڕێ یه‌ك هه‌نگاو به‌ره‌و پێش بچین". خێرا و به‌بێ ده‌نگى و دڵ پڕ له‌ ترس و هه‌ناو پڕ له‌ سه‌رما، سووڕاینه‌وه‌ و به‌ره‌و ماڵ گه‌ڕاینه‌وه‌ و له‌ دروشمى: "مردن بۆ شا" دوور كه‌وتینه‌وه‌. ئه‌و دروشمه‌ش، كه‌ ئێمه‌، یه‌كه‌م كه‌س بووین بینیمان، بووه‌ یه‌كه‌م پڕووشكى شۆڕش له‌و شارەى ئێمه‌ی لێ بووین له‌ دژى رژێمى (شا)دا.