چركه‌
خوله‌ك
كاتژمێر
ڕۆژ

چه‌ند سه‌رنجێكی خێرا له‌سه‌ر په‌رتووكی (مام جه‌لال.. دیداری ته‌مه‌ن)

ئه‌م به‌رهه‌مه‌ی سه‌ڵاح ڕه‌شید، له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌ لاوازه‌ و گومان دەکرێ به‌شێكی زۆری زانیارییه‌كان وته‌ی مام جه‌لال نه‌بن

(1)


لەدوای بڵاوبوونه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كه‌ی سه‌ڵاح ڕه‌شید، كه‌ له‌ژێر ناونیشانی (مام جه‌لال.. دیداری ته‌مه‌ن له‌ لاوێتییه‌وه‌ بۆ كۆشكی كۆماری) ئاماده‌ كراوه‌، به‌ خۆشییه‌وه‌ پێشوازیم له‌م به‌رهه‌مه‌ كرد، ئه‌مه‌ش به‌و هۆیه‌وه‌ بوو كه‌‌ پێم وابوو ده‌توانێ به‌شێك له‌ مێژووی نادیار یاخود ناڕوونی پارتی دیموكراتی كوردستان ڕوون بكاته‌وه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌، له‌دوای خوێندنه‌وه‌ی وردی هه‌ردوو به‌رگه‌كه‌ی ئه‌م به‌رهه‌مه،‌ گومانی ئه‌وه‌ كه‌وته‌ دڵمه‌وه‌، كه‌ ئاماده‌كار و سازده‌ری چاوپێكه‌وتنه‌كانی ئه‌م به‌رهه‌مه‌ ده‌ستی بردووه‌ته‌ ناو ده‌ق و هه‌قیقه‌تی ڕووداوه‌ مێژووییه‌كانه‌وه‌، جا ئه‌مه‌ چ به‌ ئه‌نقه‌ست و بۆ مه‌رامی سیاسی بووبێت، یاخود له‌به‌ر نه‌بوونی زانیاریی مێژوویی بێ، كه‌وتووه‌ته‌ هه‌ڵه‌وه‌ و به‌سه‌ر هه‌ندێ ڕاستیی دیرۆكیدا بازی داوه‌، یان ئاوه‌ژووی كردوون.


سه‌ڵاح ڕه‌شید، له‌ لاپه‌ڕه‌ی (53)ی‌ به‌رگی یه‌كه‌می به‌رهه‌مه‌كه‌یدا، له‌ ده‌می ڕێزدار جه‌لال تاڵه‌بانییه‌وه‌ نووسیویه‌تی، ئه‌ندامانی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی هه‌ڵبژێراوی كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدا له‌ ساڵی 1950دا‌ بریتی بوون‌ له‌:


- عه‌ونی یوسف
- عه‌لی عه‌بدوڵا
- ساڵح ڕوشدی
- عه‌لی حه‌مدی
- مسته‌فا كه‌ریم
- نوری محه‌مه‌دئه‌مین
- محه‌مه‌د موسا سادق فه‌یلی
- جه‌لال تاڵه‌بانی.


سه‌ره‌تا ده‌بێ ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ ڕوو كه‌ ته‌مه‌نی مام جه‌لال له‌ ساڵی 1950دا و له‌ سه‌روه‌ختی به‌ستنی كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدا ته‌نیا 17 ساڵ بووه‌. بۆ هێنانه‌ئارای ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش ڕاسته‌ له‌ په‌یڕه‌وی ناوخۆی كۆنگره‌ی یه‌كه‌می پارتی دیموكراتی كورددا، مه‌رجی ته‌مه‌ن بۆ ئه‌ندامێتی نه‌بووه‌ و دانه‌نراوه‌، به‌ڵام نالۆژیكییه‌ كه‌ نه‌وجه‌وانێكی 17 ساڵه‌ بكرێ به‌ ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی پارتێكی سیاسیی به‌ دیسیپیلین‌ و ڕێكخراوی ئه‌و قۆناغه‌ نهێنییه‌! له‌ مێژووی سیاسییانه‌ی به‌رده‌ستدا، كه‌متر نموونه‌یه‌ك به‌دی ده‌كرێ‌، یان له‌ ڕاستیدا ئه‌سته‌مه ‌كه‌ له‌ ڕێكخستنێكی نهێنییدا لاوێك به‌و ته‌مه‌نه‌وه‌ ده‌نگ بۆ پله‌یه‌كی وا به‌رز و هه‌ستیار بهێنێت! به‌ پشتبه‌ستن به‌ زانیارییه‌ مێژووییه‌كانم و ئه‌و ئه‌رشیفه‌ی له‌به‌رده‌ستم دایه‌، یه‌كه‌م: به‌ڵگه‌مان له‌به‌رده‌سته‌ كه‌ ڕه‌تی ئه‌م زانیارییه‌ ده‌داته‌وە. دووه‌میش: گومانم له‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م زانیارییه‌‌ له‌ ده‌می مام جه‌لاله‌وه ‌ده‌رچووبێت، بۆ باوه‌ڕهێنان به‌مه‌ش، ته‌نیا به‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی كاسێتی ده‌نگیی ده‌قی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ دڵنیا ده‌بمه‌وه‌، یان به‌ نووسینی ده‌ستخه‌تی خۆی، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌گه‌ر تۆماری ده‌نگی و ده‌ستخه‌تیشمان ده‌ست بكه‌وێت، دیسانه‌وه‌ وه‌ك گوتمان ئه‌م زانیارییه‌ له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وكاته‌ كه‌وتنه ‌ژێرباری به‌رپرسیارێتییه‌كه‌ ده‌گۆڕێت.


سه‌ره‌تا بۆ ڕه‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌ندامێتیی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی مام جه‌لال، له‌ كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدا له‌ ساڵی 1950دا، پشت به‌ دوو به‌رهه‌می خودی مام جه‌لال ده‌به‌ستین: یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌وردی بڕوانینه‌ په‌رتووكه‌كه‌ی ڕێزدار مه‌سعود بارزانی، له‌ژێر ناوی (البارزاني و الحركة التحرریة‌ الكردیة، ثورة بارزان 1945 ـ 1958) كه‌ بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ كانوونی یه‌كه‌می 1987دا له‌ چاپ دراوه‌ و چه‌ندین جاریش چاپ كراوه‌ته‌وه‌‌ و بۆ چه‌ند زمانێكی تری وه‌ك كوردی، توركی، ئینگلیزی و فارسی هاتووەته‌ وه‌رگێڕان و پێ ناچێت خودی مام جه‌لالیش ئه‌م به‌رهه‌مه‌ی به‌رچاو نه‌كه‌وتبێت و به‌ دیقه‌ته‌وه‌ نه‌یخوێندبێته‌وه‌، به‌ تایبه‌تی كه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌كانی 222ـ 255دا، واته‌ له‌ 23 لاپه‌ڕه‌دا ڕاپۆرتێكی سیاسیی دوور و درێژی ئه‌وی له‌ پاشكۆدا تێدا له‌ چاپ دراوه‌، كه‌ ڕاپۆرتێكی سیاسییه‌ و به‌ خه‌تی خودی مام جه‌لال له‌ ڕێكه‌وتی 5/10/1955 له‌ شاری په‌كینی پایته‌ختی كۆماری چینی میللی نووسراوه‌، ئه‌م ڕاپۆرته‌ ئاراسته‌ی ژه‌نه‌ڕاڵ مسته‌فا بارزانی، سه‌رۆكی پارتی كراوه‌، كه‌ ئه‌و كاته‌ له‌ شاری مۆسكۆی پایته‌ختی یه‌كێتیی سۆڤێت، له‌ تاراوگه‌دا ده‌ژیا.


ڕاپۆرته‌كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی نووسراوه‌ و به‌ لێوردبوونه‌وه‌ی زمانه‌وانییش، وا ده‌گه‌یه‌نێ‌ نووسه‌ره‌كه‌ی عه‌ره‌بییه‌كی باشی نه‌زانیبێت، كه ئه‌وه‌ش زۆر ئاساییه‌ بۆ‌ كوردێك به‌ڕه‌وانی عه‌ره‌بیی نه‌زانیبێت، هه‌رچه‌ند‌ له‌و كاته‌دا له‌نێوان سه‌ركرده‌كانی پارتیدا، پارێزه‌ر هه‌مزه‌ عه‌بدوڵا و پارێزه‌ر ساڵح ڕوشدی له‌وانه‌ بوون كه‌ له‌ ئاستێكی به‌رزی عه‌ره‌بیزانیندا بوون، ئه‌مه‌ش تا ئاستێك بووه‌ كه‌ عه‌ره‌بیزانینه‌كه‌یان‌ سه‌رنجی عه‌ره‌به‌ ڕۆشنبیره‌كانیشی بۆ لای خۆی ڕاكێشاوه‌.


مام جه‌لال، له‌ ڕاپۆرته‌كه‌ی ڕێكه‌وتی 5/10/1955دا له‌باره‌ی كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غداوه‌ ده‌نووسێ: "له‌م كۆنفڕانسه‌دا، لێژنه‌یه‌كی لاواز هه‌ڵبژێردرا، كه‌ نه‌خوێنده‌وار بوون له‌ زانستی ماركسی ـ لینینیدا".


لێره‌دا مام جه‌لال سیاسه‌توانی و خه‌باتگێڕیی به‌ پێوه‌ری چه‌پگه‌رایی هه‌ڵسه‌نگاندووه‌! هه‌روه‌ها له‌ كاتی هه‌ڵسه‌نگاندنی كه‌سایه‌تییه‌كاندا، له‌به‌رامبه‌ر ناوی محه‌مه‌د موسا سادق فه‌یلیدا و بۆ لاوازنیشاندانی ئه‌م ئه‌ندامەی سه‌ركردایه‌تییه‌، نووسیویه‌تی: "قوتابیی دواناوه‌ندی"، كه‌ سه‌یر له‌وه‌دایه‌ ئه‌و كاته‌ خودی‌ خۆیشی قوتابیی دواناوه‌ندی بووه و به‌م بیانووه‌ش پلاری له‌ محه‌مه‌د فه‌یلی گرتووه!‌ ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا بووه‌ كه‌ له‌ ساڵی 1955دا‌ به‌ پاسپۆرتی محه‌مه‌د فه‌یلی سه‌فه‌ری بۆ‌ په‌كین كردووه‌. مام جه‌لال، هه‌ڤاڵێكی نزیكی محه‌مه‌د فه‌یلی بووه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا پێم وایه‌ ته‌نیا ئاستی ته‌مه‌ن و خوێنده‌وارییه‌كه‌ی ئه‌وی به‌ كه‌م نه‌زانیوه‌، هه‌ر بۆیه‌ش ڕه‌خنه‌ی لێی هه‌بووه‌. چونكه‌ نابێ ئه‌وه‌ له‌بیر بكه‌ین، كه‌ خوێنده‌واری له‌ ساڵی 1950دا به‌ زمانی عه‌ره‌بی بووه‌، محه‌مه‌د فه‌یلیش له‌ به‌غدا خوێندوویه‌تی و هه‌ڵبه‌ته‌ عه‌ره‌بییه‌كه‌ی له‌ هی مام جه‌لالیش باشتر بووه‌، كه‌ دیسانه‌وه‌ ئه‌مه‌ش هۆكاری پلار تێگرتنه‌كه‌ نه‌بووه،‌ به‌ڵكوو به‌ قه‌وڵی خۆی "نه‌ته‌وه‌ییبوون"ی زۆربه‌یانی به‌ جۆره‌ كێماسییه‌ك زانیوه‌ و به‌ "نه‌خوێنده‌وار"ی بواری "ماركسیزم ـ لینینیزم"ی داناون!


ئه‌گه‌ریش بڕوانینه‌ پلاره‌كانی مام جه‌لال له‌ سه‌ركردایه‌تییه‌كه‌ی كۆنفڕانسه‌كه‌، ئه‌وا تێبینیی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ ته‌نیا له‌ عه‌لی عه‌بدوڵای هاوشاریی خۆی ڕازی بووه‌. ساڵح ڕوشدی و مسته‌فا كه‌ریمی به‌ "لاده‌ر" داناوه‌، عه‌لی حه‌مدی به‌ "بێ توانا" و نووری محه‌مه‌دئه‌مینشی به‌ "هه‌ڵاتوو" له‌قه‌ڵه‌م داوه‌. كه‌چی له‌به‌رامبه‌ردا ستایشكردنی عه‌لی عه‌بدوڵا و وێناكردنی به‌ پسپۆری ماركسی ـ لینینی كارێكی لۆژیكی نه‌بووه‌،‌ چونكه‌ كه‌مترین سه‌رچاوه‌كانی بیری چه‌پگه‌رایی و ماركسیزم ته‌نانه‌ت تا سی ساڵ پاش ئه‌م كۆنفڕانسه‌ش هێشتاكه‌ نه‌كرابوونه‌ زمانی عه‌ره‌بی و فارسییش، ئه‌ی ئه‌وه‌ نییه‌ دكتۆر كه‌ریم كشاوه‌رز، ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی حزبی توده‌ی ئێرانیش له‌و كاته‌دا گله‌یی كه‌میی سه‌رچاوه‌كان به‌ زمانی فارسی ده‌كات، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا بووه‌ كه‌ ئێرانییه‌كان پێش عێراقییه‌كان ڕێكخستنی چه‌پیان دامه‌زراندبوو، ئه‌ویش له‌لایه‌ن خه‌ڵكی بژارده‌ و ڕۆشنبیره‌وه‌، كه‌ توانای وه‌رگێڕان و خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌ ڕه‌سه‌نه‌‌كانیان هه‌بووه‌.


سه‌رباری ئه‌م تێبینییانه‌، مام جه‌لال له‌ نامه‌كه‌یدا بۆ ژه‌نه‌ڕاڵ مسته‌فا بارزانی، ته‌نیا ئاماژه‌ بۆ ئه‌م ناوانه‌ ده‌كات، كه‌ بوونه‌ته‌ ئه‌ندامانی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی كۆنفڕانسه‌كه‌:


- ساڵح ڕوشدی
- مسته‌فا كه‌ریم
- محه‌مه‌د موسا سادق فه‌یلی
- عه‌ونی یوسف
- عه‌لی حه‌مدی
- نوری محه‌مه‌دئه‌مین
- عه‌لی عه‌بدوڵا‌.


ئه‌گه‌ر تێبینی بكه‌ین، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ناوی خۆی نابات، سه‌رباری ئه‌مه‌ ته‌نانه‌ت له‌ خوێندنه‌وه‌ی ده‌قی ڕاپۆرته‌كه‌وه‌‌، ناڕه‌زایه‌تی به‌ زمانی ده‌قه‌كه‌وه‌ دیاره‌، كه‌ ئه‌م كۆمیته‌ ناوه‌ندییه‌ به‌ جۆره‌ها ناو و ناتۆوره‌ ناو ده‌بات، كه‌ ئێره‌ شوێنی ئه‌و باسه‌ نییه‌.


دووه‌مین به‌رهه‌می مام جه‌لال، كه‌ بۆ ساغكردنه‌وه‌ی ئه‌م شاشییه‌ دیرۆكییه‌‌ پشتی پێ ده‌به‌ستین، وتارێكی خودی خۆیه‌تی. جه‌لال تاڵه‌بانی، له‌ وتارێكیدا به‌ ناونیشانی "هه‌مزه‌یی و صالحی له‌ پارتیدا"، كه‌ له‌ ژماره‌ 20ی ڕێكه‌وتی 10ی شوباتی 1999‌ی گۆڤاری (خاك)دا بڵاو كراوته‌وه‌، له‌ لاپه‌ڕه‌ی 8یدا، باس له‌ كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدای ساڵی 1950 ده‌كات. هه‌ر له‌ ده‌ستپێكی وتاره‌كه‌یدا كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی هه‌ڵبژێردراوی ئه‌و كۆنفڕانسه‌ به‌ خه‌ڵكێكی لاده‌ر له‌ په‌یڕه‌وی ناوخۆ ناوزه‌د ده‌كات، كه‌ ته‌نیا چالاكییان بوختانكردن بووه‌ به‌ هه‌مزه‌ عه‌بدوڵای سكرتێری پارتی دیموكراتی كورد و بێ ئه‌مه‌ك بوونه‌ له‌به‌رامبه‌ر‌ هه‌مزه‌ عه‌بدوڵادا، ته‌نانه‌ت هیچ پاڵنه‌رێكی ئایدۆلۆژییش له‌پشت دژایه‌تیكردنیانه‌وه‌ نه‌بووه‌. هه‌ر له‌وێشدا مام جه‌لال ده‌ڵێ، كه‌ ئه‌و له‌ لێژنه‌ی ناوچه‌ی كۆیه‌ خه‌باتی كردووه‌ و قه‌ت باس له‌وه‌ش ناكات كه‌ به‌رپرسی لێژنه‌ی ناوچه‌ی كۆیه‌ بووبێت. ئه‌م لێژنه‌ ناوچه‌یه‌ش له‌ژێر چاودێری و ڕێنمایی مامۆستا حه‌مه‌دئه‌مین مه‌عرووفدا بووه‌ و له‌سه‌ر خواستی ئه‌و دژ به‌ بڕیاری كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی هه‌ڵبژێردراوی كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدا له‌ ساڵی 1950دا به‌ هه‌ڵپه‌ساردنی هه‌مزه‌ عه‌بدوڵا وه‌ستاونه‌ته‌وه‌. مام جه‌لال له‌ گێڕانه‌وه‌ی ئه‌م باسه‌، ناڵێ بڕیارم دا، به‌ڵكوو ده‌ڵێ "بڕیارمان دا" و له‌ ئامرازی كۆ سوود وه‌رده‌گرێ له‌ باسه‌كه‌ی، ئه‌مه‌ش نیشانه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سی یه‌كه‌می لێژنه‌ی ناوچه‌ی كۆیه‌ش نه‌بووه‌، چ بگاته‌ ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی پارتی دیموكراتی كورد.


مام جه‌لال له‌م وتاره‌شدا‌ له‌ باسی ئه‌ندامانی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی هه‌ڵبژێردراوی كۆنفڕانسی دووه‌می به‌غدادا، ئه‌م ناوانه‌ ده‌خاته‌ ڕوو:


- عه‌لی عه‌بدوڵا
- عه‌ونی یوسف
- عه‌لی حه‌مدی
- مسته‌فا كه‌ریم
- محه‌مه‌د موسا سادق فه‌یلی
- ساڵح ڕوشدی.


به‌ سه‌رنجدان له‌م ناوانه‌، تێبینی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ تاڵه‌بانی له‌ ساڵی 1999دا ناوی نووری حه‌مه‌دئه‌مینی له‌بیر كردووه‌ و پێی وابووه‌ كه‌ وازی له‌ كاری پارتایه‌تی هێناوه‌‌! له‌ ڕاستیدا ته‌نیا لەدوای 44 ساڵ له‌ نووسینی ڕاپۆرته‌كه‌ی، كه‌ له‌ ساڵی 1955دا ئاراسته‌ی سه‌رۆك مسته‌فا بارزانیی كردووه‌ و تێپه‌ڕبوونی 49 ساڵ به‌سه‌ر ڕووداوه‌كه‌دا، سه‌رباری ئه‌وه‌ی كه‌ ڕاپۆرته‌كه‌یشی له‌به‌رده‌ستدا بووه‌ و له‌ یادیشی ماوه‌، چونكه‌ سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی، له‌ به‌رهه‌مه‌كه‌یدا وه‌ك گوتمان له‌ چاپی داوه‌ته‌وه‌‌، كه‌چی كه‌سێكی له‌ ئه‌ندامانی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی له‌بیر كردووه!‌ جا ئه‌گه‌ر بڵێن له‌دوای تێپه‌ڕبوونی ئه‌و ساڵانه‌ش وای هزر كردووه‌ كه‌ ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی بووه‌ له‌ ساڵی 1950دا، من گومانم هه‌یه‌ مام جه‌لال وای هزر كردبێ، چونكه‌ ده‌كرێ ئه‌رك و ناوی خه‌ڵكت له‌بیر بچێت، به‌ڵام بۆ كه‌سێكی بیرتیژی وه‌ك مام جه‌لال ئه‌سته‌مه‌‌ خۆی له‌ پۆستێك ناوزه‌د بكات كه‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌و پۆسته‌ی نه‌بووبێ.


یه‌كێك له‌ لاوازییه‌كانی ئه‌م وتاره‌، واته‌ "هه‌مزه‌یی و صالحی له‌ پارتیدا"، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دوای ساڵێك له‌ كۆچی دوایی هه‌مزه‌ عه‌بدوڵا نووسراوه‌، كه‌ ده‌بوایه‌ مام جه‌لال ئه‌م وتاره‌ی پێش كۆچی مامۆستا هه‌مزه‌ عه‌بدوڵا له‌ چاپ بدابا، تا كاردانه‌وه‌ی هه‌مزه‌ عه‌بدوڵایشمان له‌باره‌ی هه‌ڵسه‌نگاندن و ڕه‌خنه‌گرتنه‌كانی مام جه‌لاله‌وه‌ بدیبایه‌.
ئا لێره‌دا ڕه‌خنه‌ دێته‌ سه‌ر سه‌ڵاح ڕه‌شید، كه‌ له‌ ساڵی 2017دا چۆن ئاگاداری وتارێكی مام جه‌لال نه‌بووه‌ كه‌ پێش 18 ساڵ هه‌ر له‌ سلێمانی له‌ ئۆرگانێكی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستانه‌وه‌ له‌ چاپ دراوه‌، كه‌ خۆیشی كادیرێكی پێشكه‌وتووی ئه‌و حزبه‌ بووه‌. له‌ ڕاستیدا ده‌بوایه‌ له‌ په‌راوێزی ئه‌م بابه‌ته‌دا‌ وه‌ك ئاگاداركردنه‌وه‌یه‌ك به‌كاری بردبا، یان لانی كه‌م بۆ مام جه‌لالی ڕاست بكردایه‌ته‌وه‌.


جگه‌ له‌م دوو سه‌رچاوه‌یه‌ كه‌ هه‌ردووكیان هی خودی جه‌لال تاڵه‌بانین، چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كی تر هه‌یه‌ كه‌ ده‌كرێ پشتی پێ ببه‌ستین، بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ و چه‌سپاندنی ئه‌ندامێتیی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی جه‌لال تاڵه‌بانی له‌ كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدا له‌ ساڵی 1950دا. عه‌لی عه‌بدوڵا له‌ به‌رهه‌مه‌كه‌یدا به‌ ناوی مێژووی پارتی دیموكراتی كوردستان ـ عێراق تا به‌ستنی كۆنگره‌ی سێیه‌می، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك باس له‌م كۆنفڕانسه‌ ناكات. حه‌بیب محه‌مه‌د كه‌ریم له‌ به‌رهه‌مه‌كه‌یدا به‌ ناوی (تأریخ الحزب الدیمقراطي الكوردستاني ـ العراق (فی محطات رئیسیة‌) 1946 ـ 1993، له‌ لاپه‌ڕه‌ی 42دا باسی كۆنفڕاسه‌كه‌ ده‌كات، به‌ڵام به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك باسی له‌ ئه‌ندامێتیی جه‌لال تاڵه‌بانی له‌ كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی كۆنفڕانسی یه‌كه‌می به‌غدا نه‌كردووه‌. حه‌بیب محه‌مه‌د كه‌ریم براده‌رێكی دێرینی مام جه‌لال بووه‌ و هاوسه‌رده‌می ئه‌م ڕووداوه‌یه‌، بێ گومان مام جه‌لال ئه‌م سه‌رچاوه‌یه‌شی له‌به‌رده‌ستدا بووه‌، به‌ڵام هیچ شتێكی له‌باره‌یه‌وه‌ نه‌گوتووه‌. هه‌روه‌ها هه‌مزه‌ عه‌بدوڵایش له‌ چاوپێكه‌وتنه بڵاوكراوه‌ و بڵاونه‌كراوه‌‌كانیدا له‌ سلێمانی، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك باس له‌ ئه‌ندامێتیی كۆمیته‌ی ناوه‌ندیی مام جه‌لال ناكات له‌و كۆنفڕانسه‌دا و ته‌نیا ناوی‌ عه‌ونی یوسف و ساڵح ڕوشدی ده‌هێنێت. نه‌ك هه‌ر بۆ ئه‌مه‌، به‌ڵكو له‌ شوێنێكی تریشدا بۆ كۆنگره‌ی دووه‌می ساڵی 1951یش، هه‌مزه‌ عه‌بدوڵا پێی وایه‌ كه‌ مام جه‌لال ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی نه‌بووه‌ و ئه‌وكاته‌ قوتابیی كۆلێژی ماف بووه‌.


هه‌ربۆیه‌ له‌ كۆتایی ئه‌م به‌شه‌دا، ده‌ڵێم كه‌ به‌پشتبه‌ستن به‌ چه‌ندین سه‌رچاوه‌ و به‌ڵگه‌ی تر، ده‌توانم بیسه‌لمێنم كه‌ ئه‌م به‌رهه‌مه‌ی سه‌ڵاح ڕه‌شید، له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌ لاوازه‌ و پێچه‌وانه‌ی هه‌ندێ سه‌رچاوه‌ و به‌ڵگه‌ی مێژوویی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌، هه‌ربۆیه‌ گومانی ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ دڵانه‌وه‌، كه‌ به‌شێكی گه‌وره‌ی زانیارییه‌كان وته‌ی مام جه‌لال نه‌بن و له‌وه‌وه‌ وه‌رنه‌گیرابن. ئه‌گه‌ریش تۆماره‌ ده‌نگییه‌كانی چاوپێكه‌وتنه‌كان بڵاو بكرێنه‌وه، ئه‌وا‌ هیچ شتێك ناكه‌وێته‌ ئۆباڵی سه‌ڵاح ڕه‌شیده‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و كات سه‌رانسه‌ری به‌رهه‌مه‌كه‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی گومانه‌وه‌ و ناكرێ زۆر پشتی پێ ببه‌سترێ، چونكه‌ نووسه‌ره‌كه‌ی یان گێڕه‌ره‌وه‌ی ڕووداوه‌كان له‌به‌ر هه‌ڵكشانی ته‌مه‌نی یا له‌به‌ر هه‌ر هۆكارێكی تر بێت، له‌ هه‌وڵی خۆده‌رخستن و خۆهه‌ڵقورتاندنه‌، له‌ هه‌ر ڕووداوێك كه‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌و تیایدا كاریگه‌ر نه‌بووه‌.

 

*به‌رپرسی ده‌سته‌ی ئێنسكلۆپێدیای پارتی دیموكراتی كوردستان