چركه‌
خوله‌ك
كاتژمێر
ڕۆژ

یەکێتیی سۆڤیه‌تى جاران له‌ قۆناغێك له‌ قۆناغه‌كانى دواى شۆڕشى (ئۆكتۆبه‌ر)دا له‌ناو كۆمه‌ڵێك ناكۆكى و كێشه‌ و گیروگرفتى سیاسى و فیكرى، به‌تایبه‌تى له‌نێوان (به‌لشه‌فیه‌كان و مه‌نشه‌فیه‌كان) سه‌رى هه‌ڵدا، هه‌رچه‌نده‌ (لینین) كارێزما و سه‌ركرده‌ى ئه‌و شۆڕشه‌ گه‌وره‌یه‌ بوو، له‌ته‌ك كۆمه‌ڵێك له‌ یار و یاوه‌رانى هه‌وڵى زۆریان دا چاره‌سه‌رێك بۆ ئه‌و قه‌یران و ته‌نگه‌ژه‌ سیاسییانه‌ بدۆزنه‌وه‌، به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌وه‌، تا ده‌هات دژایه‌تى و ناته‌بایی و ئاڵۆزىیه‌ سیاسییه‌كان په‌ره‌ى ده‌سه‌ند و قووڵتر ده‌بوونه‌وه‌، به‌تایبه‌تى ڕێبازى سیاسییانه‌ى بیرمه‌ندێكى به‌هێزى وه‌كوو (ترۆتسكى) كه‌ سه‌ركرده‌یه‌كى خاوه‌ن فیكر و بیروبۆچوونى تایبه‌تى خۆى بوو، كه‌ خه‌ڵكانێكى زۆر باوه‌ڕیان به‌ ڕێبازه‌ سیاسییه‌كه‌ى ئه‌و هه‌بوو. له‌ ئه‌نجامدا، دواى مردنى لینین، ده‌سه‌ڵات كه‌وته‌ ده‌ست (ستالین)، كه‌ سیاسییه‌كى توندڕه‌و، بگره‌ دیكتاتۆرێكى بێ وێنه‌ بوو، ناحه‌زێكى به‌هێزى ترۆتسكى بوو، زۆریشى لێ ده‌ترسا. سه‌ره‌ڕاى ڕاكردنى ترۆتسكى و كۆچكردنى بۆ مه‌كسیك، به‌ڵام ستالین هه‌ر وازى لێ نه‌هێنا و به‌ پیلانێك چه‌ند كه‌سێكى به‌دوایدا نارد و له‌ شارێكى سه‌ر سنوورى مه‌كسیك تیرۆرى كرد.


پاشان ئه‌و وڵاته‌ پان و پۆڕه‌ له‌ سه‌ره‌تاكانى ساڵانى سه‌ده‌ى ڕابردوودا، ئه‌مەریكا توانیى هه‌ڵیوه‌شێنێته‌وه‌ و چه‌ندین وڵاتى سه‌ربه‌خۆى لێ دروست بكات، چونكه‌ ئه‌و كاته‌و له‌و بارودۆخه‌ چه‌قبه‌ستووه‌ى ئه‌وساكه‌ى (جه‌نگى سارد) له‌گه‌ڵ ئه‌مەریكادا زۆر له‌بار بوو، كه‌ ماوه‌یه‌كى كه‌م له‌ ڕێگه‌ى (گۆرباتشۆف)ى سه‌رۆكى سۆڤیه‌تى ئه‌و ده‌مه‌ و به‌ پاره‌ و پوولێكى زۆر و پێدانى دوورگەیه‌كى به‌رفراوان له‌ ئه‌مەریكا بە دوا سه‌رۆكى سۆڤیه‌ت گۆرباتشۆف، ئه‌مەریكا توانى یه‌كێتیى سۆڤیه‌ت پارچه‌ پارچه‌ بكات و گۆرباتشۆفیش له‌و دوورگەیه‌ نیشته‌جێ بكات. دیاره‌ دروستبوونى ئه‌و وڵاتانه‌ كه‌ له‌ یه‌كێتیى سۆڤیه‌ت جیا بوونه‌وه‌، هیچ ڕیفراندۆمێكیان بۆ نه‌كرا و به‌شێوه‌یه‌كى ئۆتۆماتیكى هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك سنوورى جوگرافیى خۆى دیار كرد و ئازادى و سه‌ربه‌خۆیی وڵاته‌كانى خۆیان به‌ هه‌موو جیهان ڕاگه‌یاند.


ئه‌گه‌رچى بارودۆخى ئه‌زموونى سیاسیى ده‌وڵه‌تێكى گه‌وره‌ى وه‌كوو یه‌كێتیى سۆڤیه‌ت ئاسمان و ڕێسمان له‌گه‌ڵ هه‌رێمى كوردستان، به‌ سه‌دان جار جیاواز و جیاوازتره‌ و له‌ هه‌موو ڕووه‌كانى سیاسى و ئابوورى و كۆمه‌ڵایه‌تى و نه‌ته‌وایه‌تى به‌راورد ناكرێت.


برا و هاوڕێى دێرینم (مامۆستا سه‌یفه‌دین) له‌ شاخ و شۆڕشى نوێ، كه‌ ساڵه‌كه‌یم له‌بیر نه‌ماوه‌. به‌ڵام ده‌زانم له‌ ساڵانى هه‌شتاكان بوو ده‌یویست كتێبه‌كه‌ى لینین (ما العمل) له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ بیكات به‌ كوردى، له‌ نووسه‌رانى شاخى ده‌پرسى ناونیشانى كتێبه‌كه‌ چۆن بكات به‌ كوردى، له‌ ئه‌نجامدا هه‌ر خۆى واته‌ (مامۆستا سه‌یفه‌دین) گه‌یشته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ى كه‌ ناونیشانه‌كه‌ى (مه‌ل عه‌مه‌ل) به‌ناوى (ته‌گبیر) وه‌ربگێڕێته‌ كوردى و (ته‌گبیر) وه‌رگێڕێكى پڕ به‌ پێستیه‌تى و كوردیش ئه‌و وشه‌یه‌ زۆر به‌كار دێنێت، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش بوو ئه‌و سه‌ربرده‌یه‌ى سۆڤیه‌ت و مامۆستا سه‌یفه‌دینم بۆ ئه‌وه‌ به‌ نموونه‌ هێنایه‌وه‌، كه‌ ئه‌مڕۆ له‌ قۆناغى ڕیفراندۆمدا وه‌كوو مامۆستا بڵێین (ته‌گبیر) و چى بكه‌ین و چى نه‌كه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ى چاره‌سه‌رێك بۆ ئه‌و هه‌موو كێشه‌ و بینه‌ و به‌رده‌یەى حزبه‌ سیاسییه‌كانى كوردستان بكه‌ین بۆ ئه‌نجامدانى ڕیفراندۆمێكى سه‌ركه‌وتوو، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ر ڕۆژه‌ى هه‌ڵوێستێكى نه‌خوازراو له‌ حزبه‌كانى كوردستان سه‌رهه‌ڵده‌دات.


ئه‌وه‌تا له‌ سه‌ردانه‌كه‌ى ئه‌م دواییه‌ى (شێخ ئه‌دهه‌م بارزانى) بۆ باره‌گاى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان، به‌ناوى جه‌نابى كاك مه‌سعودیش پیرۆزباییان له‌ ڕێكخه‌رى گشتیى نوێ و ئه‌نجومه‌نى ڕاپه‌ڕاندنى كرد، جه‌ماوه‌رى كوردستانیمان هه‌ناسه‌یه‌كى باشى هاته‌ به‌ر. ئێ ئه‌وه‌ خوایه‌ ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه‌ى (پارتى) شتێكى ئیجابى لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ و گۆڕانیش دێته‌وه‌ ڕیزى نیشتمانى و به‌شداریى له‌ پرۆسه‌ى ڕیفراندۆمدا ده‌كات، كه‌چى به‌داخه‌وه‌ و له‌ناكاو و بێ هیچ موناسه‌به‌یه‌ك كاك (حه‌مه‌تۆفیق ڕه‌حیم) ڕای گه‌یاند، كه‌ بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان هیچ نوێنه‌رێك وه‌كوو ئه‌ندام بۆ كۆمیته‌ى ڕیفراندۆم نانێرن و به‌شداریى له‌ چالاكییه‌كانى كۆمیته‌ى ڕیفراندۆمدا ناكه‌ن، واته‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دۆخى جاران و هێشتنه‌وه‌ى گیروگرفت و كێشه‌كان وه‌ك خۆى.


ئه‌گه‌رچى سه‌ركردایه‌تیى سیاسیى كورد بێ (گۆڕان)یش ڕیفراندۆم له‌ كات و ساتى خۆى ئه‌نجام ده‌دات، سه‌ره‌ڕاى هه‌وڵى كه‌مپینخوازانى سلێمانى به‌ پشتگیریى (نوورى مالیكی) و عه‌میله‌ كورده‌كانى له‌ كوردستان و عه‌میله‌كانى ترى و چه‌ند ئه‌ندامێكى په‌رله‌مانى عێراق، له‌ ڕێگه‌ى پاره‌وپوول و پێدانى ئیمتیازات پێیان، پرۆسه‌ى ڕیفراندۆم هه‌ر سه‌رده‌كه‌وێت، چونكه‌ کێشەیه‌كى نه‌ته‌وه‌ییه‌ و ناشكرێت ئه‌و کێشەیه‌ بفرۆشرێت و بازرگانیى پێوه‌ بكرێت.


دواجار ده‌ڵێم، وڵاتێكى زلهێزى وه‌كوو یه‌كێتیى سۆڤیه‌ت كاتى خۆى به‌ (كون فه‌یه‌كونێك) و بێ ڕیفراندۆم چه‌نده‌ها ده‌وڵه‌تى به‌ربڵاوى لێ دروست بوو و تا ئێستاش هیچ كێشه‌یه‌كى ئه‌وتۆیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تى ڕووسیاى ئه‌مڕۆدا نییه‌.