نا روونی و رێككه‌وتنی سیاسی

 

1
بڕیاره‌ سیاسییه‌كان پێویستیان به‌ وردبینیی و قووڵبوونه‌وه‌ی ته‌واو هه‌یه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌ره‌نجامی باش له‌داهاتوودا، له‌وكاتدا تووڕه‌یی و هه‌ڵچوون و ململانیێی لاوه‌كی و راوێژی نه‌گونجاو په‌سه‌ند نین. مامه‌ڵه‌كردن و گۆڕینی باردودۆخه‌كان پشت به‌ ئارامی و رێكکه‌وتن ده‌به‌ستێ. میانڕه‌وی له‌ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ یه‌كتر و رێزگرتن له‌ جیاوازیی بۆچوونه‌ ساسییه‌كان پێوه‌ری سه‌ره‌كیی سه‌ركه‌وتن و به‌ره‌وپێشچوونه‌ له‌داهاتوودا، بێ له‌به‌رچاوگرتنی جیاوازیی سیاسی و به‌هەند وه‌رگرتنی ئه‌گه‌ره‌كان پێش بڕیاردان، مامه‌ڵه‌كردنێكی دروست له‌گه‌ڵ پێشهاته‌كان قورس ده‌كات‌.


بۆ به‌رچاوڕوونی له‌ ئه‌نجامدانی چه‌ند رێكارێكی سیاسی، بۆ به‌ده‌ستهێنانی پاڵپشتیی هاووڵاتییان له‌ پرۆسه‌ سیاسییه‌كاندا، زۆر گرنگه‌ ره‌هه‌نده‌كانی تری ژیانیان له‌به‌رچاو بگیرێت، وه‌ك باری ئابووری و ئازادیی كۆمه‌ڵایه‌تی و سه‌قامگیری، چونكه‌ له‌ كاتی سه‌رهه‌ڵدانی قه‌یران و نائارامیی سیاسی نا ناڕوونی و ترس له‌ داهاتووی سیاسی و ژیاندا وا له‌ زۆرێك ده‌كات كه‌ به‌ دوودڵی و ترسه‌وه‌ له‌ پرۆسه‌كان بڕوانن.

 

2
قسه‌كردنی به‌رده‌وام له‌سه‌ر پرۆسه‌ی ریفراندۆم و هه‌نگاوه‌كانی جیابوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان له‌ عێراق له‌ رووی سیاسی و ستراتیژییه‌وه‌ چه‌ند گرنگه‌، ئه‌وه‌نده‌ش گرنگه‌ بۆ هاووڵاتیی ئاسایی و مرۆڤی كورد‌ روون بكرێته‌وه‌‌ كه‌ دوای سه‌ربه‌خۆبوون چ جۆره‌ ده‌وڵه‌تێك دروست ده‌كه‌ین، به‌ چ شێوه‌یه‌ك ده‌وڵه‌ت به‌شداری ده‌كات له‌ ئاسانكردنی ژیانی هاووڵاتییان، چ به‌رنامه‌یەكی هه‌یه‌ بۆ رێكخستنه‌وه‌ی ژیانی ئابووری و به‌هێزكردنی ژێرخانی كۆمه‌ڵگه‌. ئه‌وه‌ روونه‌ كه‌ زۆرینه‌ی خه‌ڵكی كوردستان و به‌ چاوداخراوی و بێ بیركردنه‌وه‌ ده‌یانه‌وێ له‌ عێراقدا نه‌ژین، ململانێی مه‌زهه‌بی و دینی و سیاسیی ناته‌ندروست له‌ عێراق، كه‌ زۆر جار به‌ره‌و تیرۆر و یه‌كتر كوشتن ده‌چێ، هیچ بنه‌مایه‌كی بۆ ده‌وڵه‌تی یاسا نه‌هێشتووەته‌وه‌، مرۆڤ تیایدا وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی یاسایی خاوه‌ن ماف مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا ناكرێ، ده‌كرێ به‌هۆی ساده‌ترین هۆكار و له‌ ئه‌نجامی هه‌ڵه‌ی سه‌رگه‌رمی میلیشیاكانی هێزه‌ چه‌كداره‌كان ژیانت له‌ده‌ست بده‌یت. عێراق وه‌ك ده‌وڵه‌ت و ده‌زگایه‌كی یاسایی له‌ ساتی دروستبوونیه‌وه‌ تا ئێستا نه‌بووه‌.

 

3
ده‌بێ دان به‌وه‌دا بنێین كه‌ به‌درێژایی چه‌ندین ده‌یه‌ی رابردوو‌ له‌ كوردستاندا، كه‌موكوڕی جۆراوجۆر له‌ سیسته‌مه‌كانی به‌ڕێوه‌بردنی وڵات هه‌بووه‌، ده‌ستنیشانكردنی ئه‌و كه‌موکوڕییانه‌ به‌شێوه‌یه‌كی زانستی و دوور له‌ گرژیی سیاسی و به‌ راشكاوی ئه‌ركی سه‌رجه‌م پارته‌كانه‌، زۆر گرنگه‌ پارته‌ سیاسییه‌كانی كوردستان له‌ گه‌ڕان به‌دوای خاڵه‌ نێگه‌تیڤه‌كانی تێكچوونی باردودۆخی ژیان له‌ كوردستان دوور بكه‌ونه‌وه‌ له‌ زمانی تۆمه‌تباركردن و هێرشكردنی نابابه‌تی بۆ سه‌ر یه‌كتر. جیاوازبوون له‌ شێوازی ده‌ستنیشانكردن و چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان نابێ بۆ ئه‌وه‌ بپه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ رووی مه‌عنه‌وییه‌وه‌ یه‌كتر ئازار بده‌ین، هه‌روه‌ها سیاسه‌تكردن له‌ پرۆژه‌ی كورت مه‌ودا و رازیكردنی هه‌وادار و فۆلۆوه‌ره‌كانی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان دوور بخرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش له‌بیر نه‌كه‌ین كه‌ سیاسه‌تكردن له‌ هه‌موو شوێنێكی ئه‌م جیهانه‌ به‌بێ رێككه‌وتنی سیاسی ئه‌نجام نادرێ، ده‌رچوون له‌ به‌نده‌كانی رێككه‌وتنی سیاسی یان هه‌وڵدان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ هه‌ستیاره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ به‌بێ پابه‌ندبوون به‌و رێككه‌وتنه‌ سیاسییانه‌ی كه‌ پێشتر به‌سترابوون، هۆكاری سه‌ره‌كیی دروستبوونی گرژیین‌.


نابێ وه‌ك به‌رهه‌مێكی بازرگانی باس له‌ سیاسه‌تكردن بكرێ، تیایدا له‌ ماوه‌ی چه‌ند سەعاتێك و به‌خێرایی به‌رهه‌مه‌كه‌ به‌ خه‌ڵك بفرۆشینه‌وه‌، هانا ئارێندت، جیاوازییه‌كی زۆر ورد ده‌كات له‌نێوان سیاسه‌ت و شت دروستكردن. له‌ كاری بازرگانیدا تۆ مۆدێلێكت هه‌یه‌، به‌ هۆیه‌وه‌ كاڵاكه‌ دروست ده‌كه‌یت، به‌ڵام له‌ سیاسه‌تدا به‌رهه‌مه‌كه‌ ئاماده‌ نییه‌، به‌ڵكوو له‌ ئه‌نجامی گفتوگۆ و تاوتوێی به‌رده‌وام دروست ده‌كرێ، كه‌ تیایدا ئه‌گه‌ری لێك نزیكکردنه‌وه‌ی به‌ره‌ جیاوازه‌كان هه‌یه‌ له‌ رێكکه‌وتنێكی سیاسیدا، ئه‌و رێکكه‌وتنه‌ سیاسییه‌ هیچ شووره‌یی و نه‌نگی نییه‌ له‌ سیاسه‌تدا، هه‌روه‌ها پابه‌ندبوون پێی مانای خیانه‌ت ناگه‌یه‌نێ‌.


بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان له‌م خاڵه‌دا كه‌وته‌ نێو به‌رداشی به‌شێك له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی راگه‌یاندنی خۆی، به‌ رێككه‌وتنی سیاسی و دوای گفتوگۆی لایه‌نه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كتر حكوومه‌ت و په‌رله‌مان پێكهێنرا، هه‌روه‌ك چۆن بابه‌تی سه‌رۆكی هه‌رێمیش رێكکه‌وتنی پێویست بوو، شكاندنی هه‌موو رێكکه‌وتنه‌ سیاسییه‌كان و ده‌رچوون لێیان و نیشاندانی به‌ كارێكی سیاسیی گرنگ به‌ خه‌ڵكی كوردستان، هه‌ڵه‌یه‌كی سیاسی بوو كه‌ بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان تێی كه‌وت.