بێكه‌س.. كێوى به‌رگرى و شنه‌بای شیعر

14 و كۆتایى

من ئه‌وه‌ چوارده‌ هه‌فته‌ى ته‌واوه‌ له‌گه‌ڵ بێكه‌سدا ده‌ژیم، له‌و ماوه‌یه‌دا ئه‌وه‌نده‌ى ئه‌و وێناى كۆمه‌ڵگه‌ى كوردى نیوه‌ى سه‌ده‌ى ڕابردووه‌ی بۆ كردووم هیچ بابه‌تێكى دیكه‌ بۆى نه‌كردووم. له‌و به‌شه‌شدا هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌نجامه‌گرنگه‌كانى هه‌ر سێزده‌ به‌شى ڕابردوو بنووسم.


یه‌كه‌م: من ویستم له‌سه‌ره‌تاوه‌ بێكه‌س وه‌ك شاعیرى به‌رگرى بناسێنم و بۆ پشتگیریى وتاره‌كانم له‌سه‌ر كۆرۆنوالیس پشتى پێ ببه‌ستم، به‌ڵام هه‌ر له‌ یه‌كه‌م هه‌نگاوه‌وه‌ شیعره‌ ئیستاتیكییه‌كانى سه‌رنجان ڕاكێشام و له‌گه‌ڵ خۆیان بردم. من نه‌متوانى به‌رامبه‌ر شیعره‌ هه‌ره‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ى (ئه‌ى مانگ من و تۆ هه‌ر دوو هاوده‌ردین، هه‌ر دوو گرفتار یه‌ك ئاهى سه‌ردین)، وه‌ك پارچه‌یه‌ك له‌و سیمفۆنیایه‌ سه‌یر نه‌كه‌م، كه‌ هاوسه‌نگیى جوانیى دنیاى له‌سه‌ر ڕاوه‌ستاوه‌. هه‌ر ئه‌و شیعره‌ش وای كرد پێش هه‌ر شتێك ئاوڕ له‌و شیعرانه‌ بده‌مه‌وه‌ كه‌ پڕن له‌ رووحیه‌تى شیعر، وه‌ك چون به‌هۆى ئه‌و شیعره‌وه‌ مانگێكى جیاوازمان دیت، هه‌ر به‌هۆى ئه‌و شیعره‌شه‌وه‌ بێكه‌سێكى جیاواز و مانگێكى دیكه‌ى شیعرمان دیت. هه‌ر له‌و شیعره‌دا له ‌ڕێگاى (personification) واتا به‌كه‌سكردنه‌وه‌، واتا هێنانى (شت) بۆ ئاستى ئینسان له‌ تێگه‌یشتن و هه‌ستكردنه‌وه‌، مانگ جارێكى كه‌ بۆ كورد پێناسه‌ ده‌كاته‌وه‌، بۆ یه‌كه‌م جاریش بێكه‌س ڕه‌نگ زه‌ردیى مانگ به‌ غه‌مبار و ده‌رده‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌، كه‌ پێشتر مانگ ڕووى دره‌وشاوه‌ى یار بوو، گه‌ڕانى مانگ له‌ناو سیستمێكى فه‌له‌كى ده‌هێنێته‌ ده‌رێ و (ده‌یكاته‌ وێڵ و ڕه‌نگ زه‌رد به‌ ئاسمانه‌وه‌) هه‌ر له‌و شیعره‌شه‌وه‌ مانگ ده‌بێته‌ هاوده‌م و هاوده‌ردى كورد.


دووه‌م: ئه‌وه‌ى سه‌رنجى هه‌ر خوێنه‌رێك ڕاده‌كێشێ شیعره‌ نیشتمانییه‌كانیه‌تى. به‌بێ بێكه‌س زۆر زه‌حمه‌ته‌ باسى شیعرى نیشتمانى كوردى بكه‌ین. ڕاسته‌ پێش بێكه‌س ڕه‌گى شیعرى نیشتمانى له‌ ئه‌حمه‌دى خانى و مه‌لاى جزیرییه‌وه‌ تا حاجى قادرى كۆیى درێژ ده‌بێته‌وه‌، به‌ڵام بێكه‌س مانایه‌كى ڕاسته‌وخۆ و پڕ شانازى و مرۆڤدۆستانه‌ى دایه‌ شیعرى نیشتمانى. له‌و بواره‌دا تاقه‌ دووشیعرى ده‌كه‌یه‌نه‌ نموونه‌ (ئه‌ى وه‌ته‌ن، سلێمانى 1930)، (دارى ئازادى، سلێمانى 1948) .ئه‌و دوو شیعره‌ى بێكه‌س وه‌ك مانفێستى نیشتمانى یان (په‌یماننامه‌ى نیشتمانیى كورده‌)، پێش ئه‌و شیعره‌ مانایه‌ك بۆ پاڕانه‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات و به‌یاننامه‌ ده‌ركردن و شاندناردن مابوو، به‌ڵام دواى ئه‌و شیعره‌ ئیدى هیچ بیانووێك نه‌ما بۆ به‌ده‌ستهێنانى ئازادى (به‌ قسه‌ى گه‌وره‌)، چونكه‌ (دارى ئازادى به‌خوێن) ئاو ده‌درێ. ئه‌وه‌ى جێگاى پرسیار و هه‌ڵوه‌سته‌ له‌سه‌ر كردنه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئێستا دواى تێپه‌ڕینى شه‌ست و نۆ ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و ئاگاداركرنه‌وه‌ گرنگه‌ى بێكه‌سدا، نه‌وه‌كانى بێكه‌س واتا (نه‌ته‌وه‌ى كورد) هه‌ر به‌نیازن به‌ قسه‌ و له‌ دیوه‌خان ئازادى وه‌رگرن.


سێیه‌م: شیعره‌ به‌رگرییه‌كانى بێكه‌س، من شیعره‌ نیشتمانییه‌كانیم له‌ شیعره‌ به‌رگرییه‌كانى جیاكردەوه‌. به‌و به‌ڵگه‌یه‌ى كه‌ ده‌ڵێ (ئه‌ى وه‌ته‌ن مه‌فتونى تۆم)، مه‌رج نییه‌ وه‌ته‌ن له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ دابێ، ئه‌وه‌ خۆشه‌ویستییه‌كى ئه‌زه‌لییه‌، باڵنده‌ و مار و دووپشك و ورچیش بۆ نیشتمان و خاكه‌كه‌یان هه‌یانه‌، بۆقیش بۆ زه‌ڵكاوه‌كه‌ى، خۆشه‌ویستیى نیشتمان هه‌ستێكى نۆستالۆژییه‌ بۆ زێده‌كه‌ى، بۆ شاره‌كه‌ى، بۆ وڵاته‌كه‌ى، (هه‌ر چه‌ند بۆ كورد من بۆ خۆم گومانم له‌و خۆشه‌ویستییه‌ى هه‌یه‌)، به‌ڵام رووحیه‌تى به‌رگرى جیاوازه‌، رووحیه‌تى به‌رگرى كه ‌لاى بێكه‌س شیعرى به‌رگرى نوێنه‌ریه‌تى، خۆبه‌ختكردنه‌ له‌ پێناوى وڵاتدا، تیماركردنى برینه‌كانى وڵاته‌، شۆڕشكردنه‌، خۆخستنه‌ سه‌ر نووكى چه‌قۆیه‌. هه‌ست به‌ لێپرسراوێتی كردنه‌ به‌رامبه‌ر وڵاته‌كه‌ت، شه‌ریك بوونى ئازارى یه‌كه‌ یه‌كه‌ى ئەندامانى نه‌ته‌وه‌كه‌ته‌. دیارترین شیعرى به‌رگریى بێكه‌س (قه‌ومى كورد)ه‌، كه‌ بۆ چوار ئه‌فسه‌ره‌ قاره‌مانه‌كه‌ى نووسیوه‌، كه‌ به‌هۆى به‌شدارییان له‌ دروستكرنى كۆمارى كوردستان له‌ مهاباد، له‌ به‌غدا له‌سێداره‌ دران، (قه‌ومى كورد ئیسپاتى كرد بۆ عاله‌مى سه‌ر ڕووى زه‌مین). ئه‌م شیعره‌ پێمان ده‌ڵێ كه‌ بێكه‌س ئه‌وه‌نده‌ى هه‌موو كورد هه‌ستى به‌ ئازاری چوار ئه‌فسه‌ره‌كه‌ كردووه‌ و شانازیشى پێوه‌ كردوون، بۆ بێكه‌سیش بووەته‌ ئه‌و پلكانه‌یه‌ى كه‌ گیانى فیداكاریى خۆى پێدا به‌رزتر بكاته‌وه‌، به‌ڕاده‌یه‌ك كه‌ حه‌پس و تێهه‌ڵدان و زیلله‌ت ببنه‌ جێگاى شانازى. رووحیه‌تى قوربانیدان و به‌رگیریى بێكه‌س له‌ شیعرى (بیست و حه‌ت ساڵه‌ من ڕه‌نجبه‌رى تۆم. سلێمانى، 1946) ده‌گاته‌ لووتكه‌. هه‌ر ئه‌و شیعره‌ش ده‌بێته‌ نوێنه‌رى شیعرى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ و په‌نجه‌ له‌ چاو خستن، هێنانه‌ خواره‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ بورجى عاجه‌وه‌ بۆ به‌رده‌مى فایه‌قه‌ فه‌نیى خاكى و كڵۆڵ. بیست و حه‌وت ساڵه‌ گرنگترین و ڕاستترین و ڕاشكاوانه‌ترین دۆكیومێنت بوو ئینگلیزه‌كان له‌گه‌ڵ خۆیان برده‌وه‌. ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر حیسابى ده‌ركردن و نه‌فیكردن و برسیكردنى شاعیره‌كه‌. ئه‌وانه‌ى ده‌ستیشیان بۆ ئینگلیز به‌ سینگه‌وه‌ گرت، دواتر بوونه‌ خاوه‌ن موڵك و ده‌مڕاست و ئه‌شرافى شار.


چواره‌م: بێكه‌س پێش ئه‌وه‌ى شاعیر بێت ڕه‌خنه‌گر بووه‌، به‌ وردى سه‌یرى دیارده‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانى كردووه‌ و ڕه‌خنه‌ى لێ گرتوون، ئه‌و باش ئه‌وه‌ى زانیوه‌ دیارهده‌ كۆمه‌ڵایه‌تییە‌كان له ‌نه‌زانى و نه‌خوێنده‌وارى سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش بووه‌ هه‌وڵى به‌رده‌وامى داوه‌ ئه‌وه‌نده‌ى ده‌كرێ له‌ سه‌رچاوه‌وه‌ ده‌رده‌كان چاره‌سه‌ر بكات. وه‌ك ده‌زگایه‌كى وشیاركه‌ره‌وه‌ى گه‌ڕۆك ڕه‌خنه‌ى گرتووه‌ و هه‌وڵى داوه‌.


پێنجه‌م: یه‌كه‌م ڕه‌خنه‌كانى بێكه‌س رووى له‌ نه‌وته‌وه‌كه‌ى خۆیه‌تى، هه‌موو ڕێگایه‌ك ده‌گرێته‌به‌ر بۆ چاره‌سه‌ر كردنیان، هه‌نگاو به‌هه‌نگاو، پیشاندانى كه‌موكوڕییه‌كان، ئاگاداركرنه‌وه‌، هاواركردن، تا ده‌گاته‌ هه‌ست برینداركردن و جنێودانیش، كه‌ من حه‌زده‌كه‌م پێى بڵێم زلله‌ لێدانى وشیارى، یان زلله‌ى وشیارى. ده‌ستنیشانكردنى ده‌ره‌ده‌كانى گه‌ل، سیماى شیعره‌ هه‌ر سه‌ره‌تاییه‌كانیه‌تى وه‌ك شیعرى (فیكرى سه‌ركه‌وتن...سلێمانى..1925)
(باعیسى فیتنه‌ و فه‌ساد و دوودڵى)، (سووك و بێ ناونیشان) تا ده‌ڵێ،


میلله‌تى بێ عیلم و سه‌نعه‌ت باوه‌ڕت بێ دائما
وا له‌ژێر پێى ئه‌جنه‌بیدا ناوى هه‌ر بێ قیمه‌ته‌


ئه‌و شیعرانه‌ى كه‌ ڕه‌خنه‌ى توند له‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ى خۆى ده‌گرێت پانتاییه‌كى فراوانى دیوانه‌كه‌یان داگیر كردووه‌. شیعرى (ئامۆژگارى بۆ میلله‌ت ..دیوانى بێكه‌س، هه‌ولێر، 1928)یش ده‌كه‌مه‌ نموونه‌:


ئیتیفاقێ گه‌ر نه‌كه‌ى، له‌م جه‌هله‌ خۆت ڕزگار نه‌كه‌ى
پاشه‌ڕۆژت قه‌ڵبه‌ به‌ خوا عه‌یش و نۆشیت زارییه‌.


شه‌شه‌م: من هێشتا باوه‌ڕم وایه‌ كه‌ بێكه‌س پێش ئه‌وه‌ى شاعیر بێت ڕه‌خنه‌گره‌، وه‌ك كۆمه‌ڵناسێك كۆمه‌ڵگه‌كه‌ى خۆى باش ناسیوه‌ و له‌و سۆنگه‌یه‌شه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ى لێ گرتووه‌، نه‌خۆشییه‌كانى ده‌ستنیشان كردووه‌. ئه‌گه‌ر به‌ختى یار بوایه‌ و كۆمه‌ڵناسى خوێندبایه‌ ده‌شێ ببوایه‌ته‌ زانایه‌كى كۆمه‌ڵناس و له‌و بواره‌دا چه‌ندن كتێبى گرنگى بۆ جێ هێشباین. به‌ پله‌ى دووه‌م ڕه‌خنه‌كانى ڕه‌خنه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تین، ئه‌و شیعرانه‌ى ده‌شێ له‌و بواره‌دا ناویان بێنین (كه‌ پاره‌ت بوو خزم زۆره‌..سلێمانى، 1924) (عه‌یبه‌..عه‌یبه‌، سلێمانى، 1926) تیاترۆ و قومار و فیز و له‌خۆبایى و قه‌رزدارى، نه‌خوێنده‌وارى، جه‌هاله‌ت) و ده‌یان ده‌یارده‌ى دیكه‌.


حه‌وته‌م: ڕه‌خنه‌ له‌ كارێكته‌ره‌ ئایینییه‌كان، جێگا و پایه‌ى ڕه‌خنه‌ ئایینییه‌كانى بێكه‌س له‌ناو دیوانه‌كه‌یدا به‌رز و فراوانه‌، هێزێكى تایبه‌تى به‌ كه‌سایه‌تیى شیعره‌كانى داوه‌. ئه‌و سه‌رچاوه‌ى نه‌زانى و دواكه‌وتنى كۆمه‌ڵایه‌تى دۆزیوه‌ته‌وه‌. به‌وپه‌ڕى تواناوه‌ لێیان ده‌دات و كارێكته‌رى ڕواڵه‌تیان رووت ده‌كاته‌وه‌ و ئاشكرایان ده‌كات. ئاگاداریان ده‌كاته‌وه‌ و وه‌ك مه‌ترسى نیشانیان ده‌دا.


هه‌شته‌م: ئه‌گه‌ر به‌ چاوێكى فراوانتر بڕوانینه‌ شیعره‌كانى، له‌وێشه‌وه‌ بۆ تووڕه‌بوون و شه‌ڕ و جنێو و هاوار هاواره‌كانى، ئه‌وه‌مان باشتر بۆ ڕوون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ بێكه‌س هه‌موو ئه‌وانه‌ى بۆ و‌شیاركردنه‌وه‌ی یه‌كه ‌یه‌كه‌ی هاووڵاتییان كردووه‌، له‌به‌ر ئه‌و خه‌مه‌ قورسه‌ى بۆ ئینسانبوونى ئه‌وانى هه‌بووه‌، ئه‌و له‌پێش خه‌ڵكه‌وه‌ بووه‌ و زووتر هه‌ستى كردووه‌ ژیان ته‌نیا یه‌ك جاره‌، یه‌ك هه‌له‌ و ته‌واو ئیدى ناكرێ ئه‌وه‌نده‌ مه‌لولانه‌ و خه‌مساردانه‌ ڕۆژه‌كان به‌ڕێ بكه‌ى. هه‌موو ڕه‌خنه‌ و شیعره‌كانى له‌ پێناوى ئه‌و په‌یامه‌دا بووه‌.


ئه‌وه‌ى گرنگه‌، ئایا كۆمه‌ڵگه‌ى كوردى ڕه‌خنه‌كانى بێكه‌سى وه‌ك سه‌رچاوه‌یه‌ك بۆ چاكسازى و به‌خۆداچوونه‌وه‌ به‌كارهێنا و سوودى لێ وه‌رگرت ؟ ئایا ئه‌و شیعرانه‌ى كه‌ هه‌موو ژیانى خۆى له‌ پێناویاندا به‌خشى به‌رهه‌مێكى لێ كه‌وته‌وه‌، سه‌مه‌ره‌یه‌كى هه‌بوو؟ ئایا كارێكته‌رى كوردى له‌سه‌ر بنه‌ماى خوێنده‌وارى و زانست دروستكرایه‌وه‌، وه‌ك بێكه‌س ده‌یویست؟ زانست بووه‌ سلۆگان و ئاواتى كۆمه‌ڵگه‌ تا خۆى له‌سه‌ر ئه‌و ڕێك خاته‌وه‌؟ ئایا یه‌ك هه‌نگاو له‌ جه‌هاله‌ت دووركه‌وته‌وه‌؟ ئه‌و پرسیاره‌شمان زۆر نالۆژیكییه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ جه‌هاله‌ت به‌رهه‌م دێنێ نه‌ك به‌پێچه‌وانه‌وه‌.


ئه‌نجامى ڕاسته‌قینه‌ له‌پشت وه‌ڵامى ئه‌و پرسیارانه‌وه‌یه‌. وه‌كو هه‌موو دیارده‌كانى دیكه‌، بێكه‌س (ئه‌ڵقه‌یه‌كى ته‌نیایه‌!!)، ئه‌ڵقه‌یه‌كى ته‌نیا ماناى خۆى هه‌یه‌، واتا بێكه‌س ئه‌ڵقه‌یه‌ك نییه‌ له‌ زنجیرێكدا تا یه‌كتر ته‌واوكه‌ن و پڕۆژه‌كه‌ بگه‌یه‌ننه‌ كۆتایى و هه‌تیو نه‌بێ. هه‌موو ئه‌وانه‌ى له‌ جیهاندا ده‌ركه‌وتن و كاریگه‌رییان هه‌بوو، داهێنانیان پێشكه‌ش به‌ دنیا كرد و ناویان له‌سه‌ر به‌رد و قووڵایى فكر نووسرا، ئه‌ڵقه‌ى زنجیرێك بوون، زانایه‌كى فه‌له‌كناس به‌ته‌نیشت ڕه‌وتێكى فراوانى داهێنه‌رانى زه‌ویناسییه‌وه‌ بووه‌، ئه‌وانیش كۆمه‌ڵێك كۆمه‌ڵناس و فه‌یله‌سوف هاوكاریان بوون، هه‌موو ئه‌وانه‌ش له‌پاڵ كۆمه‌ڵێكى سیاسیى مۆدێرن، له‌لاى ئه‌وانیش ئاڵقه‌یه‌كى دیكه‌ باوه‌ڕدارانى نوێخواز، ئه‌وانه‌ هه‌موو پێكه‌وه‌ زنجیر یان بازنه‌ى گه‌شه‌كردنه‌كه‌ ته‌واو ده‌كه‌ن، واتا به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگه‌ پڕۆژه‌یه‌كى فراوان و گشتگیره‌ و به‌ كه‌سێك یان چه‌ند كه‌سێك ناكرێ، دیسانه‌وه‌ واتا ئه‌و كاره‌ گه‌وره‌یه‌ى بێكه‌س ده‌ستى بۆ بردبوو (بنیاتنانه‌وه‌ى ئینسانى كورد له‌ ڕێگاى زانست و فكر و خوێنده‌وارییه‌وه‌ پڕۆژه‌یه‌ى گه‌وره‌یه‌ و به‌ ئومێد و هه‌وڵى بێكه‌س و هاوڕێكانى ناكرێ، ئه‌و كه‌رەستانه‌ى له‌و بنیاتنانه‌وه‌یه‌دا پێویستن نه‌ده‌ست بێكه‌س و نه‌ده‌ست هیچ منه‌وه‌رێكى دیكه‌ كه‌وتن. بێكه‌س ئاڵقه‌یه‌كى ته‌نیا بوو، له‌دووریى چه‌ند ئاڵقه‌یه‌كى دیكه‌ى له‌خۆى ته‌نیاتر، كه‌ چه‌ندین ئاڵقه‌ى دیكه‌یان پێویست بوو تا زنجیره‌كه‌ یان بازنه‌كه‌ یان پڕۆژه‌كه‌ ته‌واو كه‌ن:


یه‌كه‌م: ده‌سه‌ڵات، كورد هه‌رگیز نه‌یتوانى ده‌سه‌ڵاتێكى هه‌بێت و ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ش له‌ خزمه‌تى گه‌شه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تى به‌كاربێنێ. واتا ئه‌و ئاڵقه‌یه‌ى ده‌سه‌ڵات ونه‌، كه‌ توانا و ئابوورى و متمانه‌ ده‌داته‌ هاووڵاتییه‌كانى. ئه‌و ئاڵقه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌ به‌وپه‌ڕى دڵڕه‌قییه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووى بێكه‌س و هه‌ر كه‌سێك بووەوه‌ كه‌ پڕۆژه‌ى گۆڕینى كه‌سایه‌تیى تاكه‌كانى هه‌بوو.


دووه‌م: ئایین، ڕه‌وتى ئایینى نه‌ك نه‌یتوانى كه‌ڵك له‌و بیربۆچوونانه‌ى بێكه‌س وه‌رگرێ، به‌ڵكو تا توانى وه‌ك دوژمن و نه‌یار ته‌ماشاى كرد، هه‌رگیز ڕازى نه‌بوون مافى ئه‌وه‌ى بده‌نێ گوێى لێ بگرن، فكر و بۆچوونه‌كانى تاوتوێ بكه‌ن. ئه‌وه‌ش نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ى متمانه‌یان به‌ دڵسۆزیى بێكه‌س نه‌بوو، نه‌ك له‌ شێواز و توندیى ڕه‌خنه‌كانى نیگه‌ران بووبن، نه‌خێر، ئه‌وان باش ده‌یانزانى پڕۆژه‌ ئابوورى و ده‌سه‌ڵاتیان چۆن ژێرەوژوور ده‌بێ، بۆیه‌ تا توانییان دژى وه‌ستانه‌وه‌ و به‌نه‌فره‌تیان كرد.
سێیه‌م: ڕواڵه‌تى دینى كه‌ له‌سه‌ر حسێبى باوه‌ڕ و عیرفان پایه‌كانى داكوتا بوو، ڕۆژ به‌ ڕۆژ زیاتر بره‌وى به‌خۆى ده‌دا، به‌ڕاده‌یه‌ك هه‌موو ئه‌ركه‌ ئایینییه‌كانى له‌ ماهیه‌تى خۆیان به‌تاڵ كرده‌وه‌. ده‌وڵه‌مه‌ندى و ڕه‌زامه‌ندیى ناخ له‌به‌ین چوو، خۆنمایشكردن و ڕواڵه‌تبازى جێگاى گرته‌وه‌، بۆ نموونه‌ (خێركردن) كه‌ ده‌بوو ئه‌و ده‌ست به‌و ده‌ست نه‌زانێ، بوو به‌ هاواركردن و بانگه‌شه‌ى حزبى و ئێستاش گه‌یشتووەته‌ ڕاگه‌یاندنى ڕادیۆ و ته‌له‌فزێۆنەکان.


چواره‌م: ئه‌گه‌ر په‌یامى هه‌ره‌ گرنگ و له‌پێشى بێكه‌س خوێنده‌وارى و زانست بێ، ئه‌وه‌ له‌ سیحرێكدا!! ماهییه‌تى خوێنده‌وارى به‌ته‌واوى گۆڕا. ئه‌و ئومێده‌ى نه‌ك هه‌ر بێكه‌س، نه‌وه‌ى بێكه‌س به‌ خوێنده‌وارییان هه‌بوو، به‌ كلیل و ده‌روازه‌ى فێربوون و كرانه‌وه‌ى عه‌قڵیان ده‌زانى، سه‌راوبن بوو. خوێنده‌وارى كرایه‌ جیاكرنه‌وه‌ى ڕه‌ش له‌ سپى، ته‌نیا له‌ رووى ڕه‌نگى سه‌ر كاغەزه‌وه‌، نه‌ك جیاكردنه‌وه‌ى ڕه‌ش و سپى له‌ ژیاندا، خوێندنه‌وه‌ى رووداوه‌كان و گه‌شه‌كردنى عه‌قڵ.


پێنجه‌م: (نه‌سرین)ه‌كان ئه‌وانه‌ى سه‌رپۆشیان فڕێ دابوو، شۆڕشى بانگخوازه‌كانیان له‌ دژ هه‌ڵگیرسا و ئه‌وانیش زۆر ئاسان ته‌سلیم بوون. ئازادیى خۆیان به‌ سومعه‌ى كۆمەڵایه‌تیى ڕواڵه‌تى گۆڕییه‌وه‌. ئافره‌تانى كورد تاكه‌ گرووپن له‌وانه‌یه‌ له‌ هه‌موو دنیادا، كه‌ زۆر ئاسان و به‌بێ هیچ به‌رگرییه‌ك ته‌سلیم به ‌نه‌زانى و هه‌ڕه‌شه‌ى نفوزى پیاوان بوون، نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ى ژنى كورد دژى ئازادیى خۆیه‌تى، نه‌فره‌ت له‌ جه‌سته‌ى خۆى ده‌كات و ناوێرێ ده‌ریخات، وا به ‌ڕه‌هایى ته‌سلیمى هه‌ڕەشه‌كانى پیاو بووه‌ كه‌ له‌دنیادا وێنه‌ى نییه‌. ده‌گمه‌نه‌ له‌ مێژوودا كائینێكى دیكه‌ بدۆزیه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ى ژنى كورد قه‌فه‌زه‌كه‌ى خۆى خۆش بوێت و ئه‌و هه‌موو شانازییه‌ به‌ جه‌لاده‌كانیه‌وه‌ بكات. ئه‌نجامه‌كه‌ لێره‌دایه‌، كاریگه‌ریى شیعرى بێكه‌س له‌كوێدا ماوه‌ته‌وه‌؟ به‌رامبه‌ر هه‌ڕه‌شه‌كانى چوونه‌ دۆزه‌خ و سووتاندنى ئه‌و دنیا و حه‌یاچوونى ئه‌م دنیایه‌، شیعره‌كانى بێكه‌س چ كاریگه‌رییه‌كیان هه‌یه‌؟


شه‌شه‌م: ئه‌نجامى شیعره‌ نیشتمانییه‌كانى له‌ كوێدا ماوه‌ته‌وه‌؟ ئایا ئه‌و شیعرانه‌ ئه‌نجامى خۆیان پێكاوه‌ و تاكى خۆبه‌ختكه‌ر و فیداكار و خۆنه‌ویستیان دروست كردووه‌؟، كێ رۆژانه‌ هاوار ده‌كات (ئه‌ى وه‌ته‌ن مه‌فتوونى تۆم و شێوه‌تم بیركه‌وته‌وه‌)؟ كێن ئه‌وانه‌ له‌پێناوى نیشتماندا پێیان به‌ به‌ند و كۆته‌؟ ئه‌رێ به‌ڕاست ئه‌وه‌ (حه‌پس و تێهه‌ڵدان و زیلله‌ته‌) وه‌ته‌نى له‌ بیر خه‌ڵك بردۆته‌وه‌؟ ئه‌وانه‌ ته‌نیا پرسیارن، چاوه‌ڕێى هیچ وه‌ڵامێكیش ناكه‌ن.


بێكه‌س و نه‌وه‌ى بێكه‌س سه‌ره‌تاى رێنیساسێكیان ده‌ست پێكرد (كه‌ غه‌درمان له‌ وشه‌ى رێنسانس نه‌كردبێ)، به‌وپه‌ڕى تواناوه‌ به‌رگرییان لێ كرد، قوربانییان بۆدا، خۆنه‌ویستانه‌ وازیان له‌ هه‌موو مافێكى ئینسانیى خۆیان هێنا، بریندار بوون و كه‌وتن و هه‌ستانه‌وه‌، گۆڕانكارییه‌كانى دنیا هاڕینى، به‌ڵام نیه‌ت و به‌رهه‌م و كاریگه‌رییشیان مایه‌وه‌. ئێستا چى؟


من هیچ هه‌وڵێك، هیچ نووزه‌ هه‌وڵێك بۆ ده‌ستپێكرنه‌وه‌ى رێنیسانسێك بۆ بنایاتنانه‌وه‌ى ئینسانى كورد نابینم. تاكى وشیار و گرووپى جیاواز سه‌رقاڵى ڕاستكرنه‌وه‌ى سێبه‌رى داره‌ خواره‌كه‌ن، حزبه‌كان سه‌رقاڵى ركه‌به‌رى ئایدۆلۆژى و ڕق و كینه‌ى هیچ و بێ به‌هان. هه‌رگیز له‌ ئاستى دروستكردنه‌وه‌ى ئینساندا نین. ئه‌گه‌ر بچووكترین نیاز هه‌بایه‌ ده‌بوو ئه‌مڕۆ شیعره‌كانى بێكه‌س به‌تایبه‌تى دارى ئازادى و ئه‌ى وه‌ته‌ن و ئه‌ى مانگ و بیست حه‌وت ساڵه‌ و میلله‌تى كورد ئیسپاتى كرد، دیواربه‌ندیى تایبه‌تیان له‌ چوارڕیان و شوێنه‌ گشتییه‌كان بۆ دروست كرابایه‌. من به‌وه‌ دڵخۆش ده‌بم كه‌ به‌و چوارده‌ به‌شه‌ توانیبێتم په‌یكه‌رێكم به‌ ڕه‌نگى خۆر بۆ فایق بێكه‌س له‌ دڵى خوێنه‌ره‌كانیدا دروست كردبێ.