پاشه‌ڕۆژی شنگال

مووسا كاڤال

ئه‌و ناكۆكییه‌ی كه‌ له‌ سه‌ر پاشه‌ڕۆژی شنگال ده‌ستی پێ كردووه‌، بۆی هه‌یه‌ ببێته‌ كێشه‌یه‌كی سیاسیی مه‌ترسیدار له‌نێوان هێز و پارته‌كانی كورددا. ئه‌گه‌ر به‌ زوویی چاره‌سه‌ر نه‌كرێت، ئه‌وا ده‌بێته‌ گرفتێكی مه‌زن له‌ نێوان دوو پارتی سه‌ره‌كیی كورد: په‌كه‌كه‌ و پارتی دیموكراتی كوردستان.
هه‌ڵبه‌ت ئه‌نجامی مه‌ترسیدار ده‌كرێ زۆر له‌وه‌ش مه‌زنتر بێت، ئیدی بۆیه‌ ئه‌وان ده‌توانن دووبه‌ره‌كییه‌كی دژوار بخه‌نه‌ نێو هێزه‌یلی سیاسیی كوردستان و گه‌لی كوردیش. له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا، ئه‌م كێشه‌یه‌ هاته‌ ئاراوه‌ و ده‌رفه‌ت ده‌داته‌ هه‌ندێك ده‌وڵه‌تی هه‌رێمییش كه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ ئاڵۆزتر بكه‌ن، له‌ كۆتاییشدا ئه‌و كێشه‌یه‌ی نێو ماڵی كورد، بۆی هه‌یه‌ په‌ره‌ بستێنێ و ببێته‌ كێشه‌یه‌كی فراوانتر، به‌ شێوه‌یه‌كی وا كه‌ هه‌ندێ ده‌وڵه‌تی هه‌رێمی ئه‌و كێشه‌یه‌ بكه‌نه‌ پرسێكی ستراتیژی و سیاسی. ئه‌وكات مه‌ترسییه‌ك په‌یدا ده‌بێت كه‌ كلیلی چاره‌سه‌ركردنه‌كه‌ی له‌ ده‌ستی په‌كه‌كه‌ و پارتی ده‌رده‌چێت و ده‌كه‌وێته‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌تانی هه‌رێمییه‌وه‌.
به‌ڵێ، ئه‌گه‌ر ئه‌و دوو پارته‌، زوو له‌باره‌ی چاره‌سه‌رێكی په‌سند، نه‌گه‌نه‌ ئه‌نجام، ئه‌وا سێ ده‌وڵه‌تی هه‌رێمی ده‌ستی خۆیان تێكه‌ڵ به‌ پرسی شنگال ده‌كه‌ن. له‌م حاڵه‌شدا، ئه‌وا هه‌ریه‌كه‌یان هه‌وڵ ده‌دات هه‌ڵوێستی كورد لاواز بكات و سوود له‌و ناكۆكییه‌ وه‌ربگرن.
پێم وایه‌ هه‌ر ئێستا هه‌ردوو لایه‌نی ناوبراو، چاره‌سه‌رێكی به‌په‌له‌ و هه‌میشه‌یی بۆ پرسی شنگال بدۆزنه‌وه‌. هه‌روه‌ها پێم وایه‌ زۆر گرنگه‌ كه‌ ئه‌و چاره‌سه‌ره‌ به‌ر له‌ ئازادكردنی مووسڵ به‌دی بێت. ئێدی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێ پرسی شنگال بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیان به‌كار بهێنن، له‌م كاته‌دا به‌ ئازادكردنی مووسڵه‌وه‌ سه‌رقاڵن. لێ پاش ئه‌وه‌ی ئه‌و كاره‌ ته‌واو ده‌بێت، ئیدی ئه‌وان گه‌لێ ده‌ستتێوه‌ردان له‌م پرسه‌دا ده‌كه‌ن و ناكۆكییه‌كه‌ش دژوار ده‌بێت و ره‌وشی سیاسیی له‌م جۆره‌ش دێته‌ پێش كه‌ كورد ناتوانن ببن به‌ كاراكته‌ری چاره‌سه‌ری.
دیاره‌ كه‌ ئێران پرۆژه‌یه‌كی تایبه‌تی بۆ شنگال هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌مه‌ ئه‌و هه‌وڵ ده‌دات كه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ بخاته‌ نێو چوارچێوه‌ی پرۆژه‌ی سیاسی و جیۆستراتیژیی خۆیه‌وه‌، جا ئه‌و پرۆژه‌یه‌ وا ده‌كات كه‌ به‌ شێوازێكی جیۆسیاسی ئێران بتوانێ عیراق و سووریا پێكه‌وه‌ گرێ بدات. بێ گومان توركیا بێ ده‌نگ نامێنێ، ئه‌ویش هه‌وڵ ده‌دات كه‌ ئه‌و پرۆژه‌یه‌ جێگیر نه‌بێت، تا نه‌بێته‌ هۆی به‌هێزبوون و زاڵبوونی ده‌وڵه‌تی ئێران به‌سه‌ر رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌وه‌، ده‌وڵه‌تانی كه‌نداو، هه‌روه‌ها سوننه‌ی عیراقیش به‌م كاره‌ رازی نابن.
هێزه‌كانی كورد، له‌م هاوسه‌نگییه‌ نوێیه‌دا، رەنگە ببنه‌ لایه‌نی لاواز. هه‌ردوو لایه‌نی كورد پارتی و په‌كه‌كه‌ به‌تایبه‌تی و به‌گشتی گه‌لی كوردستان زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بێت. مه‌ترسی، ده‌كرێ بۆ سه‌ر كورد گه‌وره‌تر و دژوارتر بێت. له‌به‌رئه‌وه‌ زۆر پێویسته‌ كه‌ شنگال نه‌بێته‌ مایه‌ی كێشه‌یه‌كی دیكه‌ له‌نێوانی كورد. چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م پرسه‌ ده‌توانێ و پێویسته‌ به‌ میكانیزمێكی ناوخۆیی بدۆزرێته‌وه‌، نه‌ك به‌ ده‌ستتێوه‌ردانی لایه‌نانی بیانی. جا ئاخۆ ئه‌و چاره‌سه‌ره‌ به‌ چ شێوازێك به‌دی دێت؟
سه‌ره‌تا، پێویسته‌ هه‌ر كه‌س هه‌ست به‌ به‌رپرسیاری بكات به‌رانبه‌ر به‌ كوردی ئێزدیی شنگال و بۆ هه‌موو خه‌ڵكی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ش. زوڵم، زۆرداری، جینۆساید، كۆیله‌كردن، فرۆشتن و ده‌ستدرێژی كردنه‌ سه‌ر گیان، ماڵ و نامووسی كوردی ئێزدی، ویژدانی مرۆڤایه‌تیی بریندار كرد، هه‌ڵبه‌ت ناخۆشی، ئێش و ژانی ئه‌وان له‌ وێناكردن و له‌ خه‌یاڵیش مه‌زنتره‌. پێویسته‌ بۆ سه‌ر ئه‌و ئێش و ژانه‌ی ئه‌وان هه‌ندێ ده‌رد و برینی دیكه‌ی زیاد نه‌كرێت. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ و كاری دروست ئه‌وه‌یه‌ كه‌ داخوازی و ویستی خه‌ڵكی شنگال رێزی لێ بگیرێ و قبووڵ بكرێ و جێبه‌جێ بكرێت.
له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌، راستییه‌ك هه‌یه‌ كه‌ شنگال به‌شێكه‌ له‌ كوردستانی باشوور، به‌رله‌وه‌ی داعش داگیری بكات ئه‌و سه‌ر به‌ هه‌رێمی كوردستان بوو.
ئه‌گه‌ر ئه‌م دوو پره‌نسیپه‌ ببنه‌ بناغه‌، هه‌نگین هیچ هۆیه‌ك بۆ دروستبوونی كێشه‌ نامێنێت، به‌كورتی داخوازیی خه‌ڵكی شنگال ده‌بێته‌ بناغه‌ی چاره‌سه‌ری.
ئه‌گه‌ر هه‌ردوو لایه‌نی كورد (په‌كه‌كه‌ و پارتی) بگه‌نه‌ رێككه‌وتن كه‌ شنگال ببێته‌ پارێزگایه‌ك، هه‌نگین داخوازی و هه‌ستی خه‌ڵكی شنگال رێزی لێ ده‌گیرێ و قبووڵ ده‌كرێ. لێ نابێ و له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئێزدی نییه‌، له‌ به‌رژه‌وه‌نده‌یی كوردیشدا نییه‌، كه‌ شنگال له‌ كوردستان داببڕدرێ. پێویسته‌ كه‌ میكانیزمێكی یاسایی بدۆزرێته‌وه‌، به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ بۆ ئه‌م كێشه‌یه‌، هه‌ڵبژاردن به‌ روونی و به‌ ئازادی و بێ فرت و فێڵ بكرێت، هه‌ر پارتییه‌كی سیاسی، چ پارتی، چ لایه‌نێكی سه‌ر به‌ په‌كه‌كه‌ و هه‌ر پارت و لایه‌نێكی دیكه‌، بتوانن به‌ ئازادی پرۆژه‌ پێشنیاری خۆیان بۆ پێشكه‌وتن و چارسه‌ركردنی كێشه‌گه‌لی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی، پێشكه‌ش به‌ رای گشتیی خه‌ڵكی شنگال بكه‌ن، تا بتوانن به‌ ئازادی نوێنه‌رانی خۆیان بۆ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا دیاری بكه‌ن و له‌ ئه‌نجامدا بۆ ئه‌وه‌ی پارێزگارێك به‌ دڵی خۆیان هه‌ڵبژێرن.
ئه‌م شته‌ به‌ئاسانی رێ له‌ هه‌ر ناكۆكی و توندڕه‌وییه‌كی سیاسی ده‌گرێت. به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نابێته‌ مایه‌ی ئه‌وه‌ی هێزه‌یلی كورد شه‌ڕی یه‌كدی بكه‌ن. گرنگه‌ كه‌ گوته‌كه‌ی رێزدار مه‌سعوود بارزانی "خوێنی كورد له‌ كورد حه‌رامه‌" ببێته‌ بڵندترین بنه‌ما و به‌های سیاسی. هه‌ر لایه‌نێكی كورد، هه‌ر هێز و هه‌ر پارتییه‌ك پێوه‌ی پابه‌ند بێت.