ئه‌مه‌ریكا.. گه‌وره‌ترین زلهێزی دنیا

مه‌وداكان

كۆمه‌ڵگای ئه‌مه‌ریكا به‌ هه‌ر (52) ویلایه‌ته‌كه‌یه‌وه‌، سه‌ره‌ڕای فره‌نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی و مه‌زهه‌بی، له‌ ڕوانگه‌ی سیاسییه‌وه‌ ئایدیایه‌كی فیكری و كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ یه‌كیان ده‌به‌ستێته‌وه‌ و پێكه‌وه‌ هه‌ر هه‌موویان هاووڵاتیی ئه‌مه‌ریكین و به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك به‌رگری له‌ ڕه‌وتی سیاسی و سه‌ربازی و ئابووری و نه‌ریتی وڵاته‌كه‌یان ده‌كه‌ن، جیاوازیی ڕه‌گه‌زی و نه‌ته‌وه‌یی و سپی و ڕه‌ش و شین و مۆر و ڕه‌نگه‌كانی، جێی نابێته‌وه‌، هه‌ر ویلایه‌تێكیش یاسا و ڕێسای خۆی هه‌یه‌ له‌ حوكمڕانیی ویلایه‌ته‌كه‌یدا، له‌ هه‌ندێ ویلایه‌ت (حوكمی ئیعدام) هه‌یه‌ به‌ (كورسیی كاره‌بایی)، سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌كه‌ش (حاكم)، هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی به‌كار ده‌هێنێ و وڵاتێكی یان ویلایه‌تی سه‌ربه‌خۆن له‌ چه‌سپاندنی یاسادا، له‌ هه‌موو بواره‌كانی پێكه‌وه‌ژیانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و ڕۆشنبیری و پیشه‌یی و كاری ڕێكخراوه‌ییدا.


ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆش كه‌ هه‌رێمی كوردستان داوای ده‌كات، له‌سه‌رووی هه‌موویانه‌وه‌ جه‌نابی سه‌رۆكی هه‌رێم كاك مه‌سعود بارزانی، هه‌ر له‌و چوارچێوه‌یه‌دایه‌ كه‌ سیسته‌می سه‌ربه‌خۆییه‌ بۆ كوردستان له‌و قۆناغه‌دا، كه‌ كوردستانی باشوور هه‌ر له‌ناو عێراقێكی یه‌كگرتوودا بمێنێته‌وه‌، وه‌ك ویلایه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ، ئیدی له‌ قۆناغێكی (ئینتیقالی)دا كه‌ بارودۆخه‌كه‌ له‌بار بوو و پێگه‌یشت، ئۆتۆماتیكی جیابوونه‌وه‌ی خۆی وه‌كو (ده‌وڵه‌ت) ڕاده‌گه‌یه‌نێت.


(ئه‌مه‌ریكا) سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی به‌ به‌راورد به‌ وڵاته‌ دێرینه‌كان نوێیه‌ و مێژووێكی كۆنی نییه‌، زانا و سروشتناسی به‌ناوبانگ (كۆلۆمبس) ئه‌و كیشوه‌ره‌ سیحراوییه‌ی دۆزییه‌وه‌، كه‌ ته‌نیا پێكهاتبوو له‌ چه‌ند هۆز و خێڵێكی (هندییه‌ سوورپێست سووره‌كان) و به‌ په‌رشوبڵاوی و په‌رته‌وازه‌یی لێره‌وله‌وێ ژیانێكی ساده‌ و ساكار و دواكه‌وتوو ده‌ژیان.


پاشان ورده‌ ورده‌ له‌ هه‌موو ناوچه‌كانی جیهان و له‌ هه‌موو جۆره‌ نه‌ته‌وه‌كان به‌ره‌و ئه‌مه‌ریكا كۆچیان كرد و كیشوه‌ره‌كه‌یان ئاوه‌دان كرده‌وه‌ و بوون به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ك، واته‌ هاووڵاتیی ئه‌مه‌ریكی به‌بێ جیاوازیی نه‌ته‌وه‌یی ده‌ژیان و هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌كیش باڵاده‌ست نه‌بوو، به‌ڵام به‌هۆی هه‌ندێ گیروگرفتی ناوه‌وه‌ی خۆیان، سه‌ره‌تا بوون به‌ دوو به‌شه‌وه‌ (ئه‌مه‌ریكای باشوور و ئه‌مه‌ریكای باكوور) دوای چه‌ندین ساڵ شه‌ڕ و پێكدادان له‌ ئه‌نجامدا ئه‌مه‌ریكای باكوور جه‌نگه‌كه‌ی برده‌وه‌ و پاشان ئه‌مه‌ریكای یه‌كگرتوویان دامه‌زراند و سیسته‌می كۆیلایه‌تییش كه‌ له‌ ئه‌مه‌ریكای باشووردا هه‌بوو، كۆتایی پێ هێنرا.

 

پته‌وكردنی ژێرخانی وڵات
له‌ گه‌شه‌سه‌ندنی كۆمه‌ڵگای ئه‌مه‌ریكیدا، ورده‌ ورده‌ چه‌ندین كه‌سی زانا و بلیمه‌ت و بیرمه‌ندی گه‌وره‌یان تیادا هه‌ڵكه‌وت، له‌ بوارگه‌لی كشتوكاڵی، پیشه‌سازی، زانستی، سه‌ربازی، ئابووری، كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیریدا، توانییان ژێرخان و سه‌رخانی وڵاته‌كه‌یان له‌سه‌ر بناغه‌یه‌كی پته‌و و تۆكمه‌ و توندوتۆڵ دروست بكه‌ن، تا هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی یه‌كه‌م و دووه‌می جیهانیدا، توانییان زلهێزیی خۆیان به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا بچه‌سپێنن و زۆربه‌ی وڵاتان و گه‌لانی جیهان به‌لای به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیاندا ڕاپێچ بكه‌ن، سه‌ره‌ڕای دوژمنایه‌تی له‌ وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵات و هه‌ندێك له‌ وڵاتانی ڕۆژئاوا، ئه‌مه‌ریكا توانی سه‌ركوتیان بكات، له‌سه‌رووی هه‌مووشیانه‌وه‌ (یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت) كه‌ زلهێزێكی گه‌وره‌ی جیهان بوو، زۆربه‌ی وڵاتانی عه‌ره‌بی و ڕۆژهه‌ڵات له‌ژێر ڕكێفی سۆڤیه‌تدا بوون، به‌ڵام دوای هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت و پارچه‌پارچه‌بوونی، ئه‌مه‌ریكا توانیی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و ئابووری و هه‌یمه‌نه‌ی خۆی به‌سه‌ر هه‌موو جیهاندا بسه‌پێنێ و ببێته‌ زلهێزی جیهان، وه‌كو جیهانی سیاسی ناوی لێناوه‌ (سید العالم).

 

دژایه‌تیی ئه‌مه‌ریكا
تا ئێستاش چه‌ند وڵاتێكی عه‌ره‌بی و تیرۆریستی و تولیتاری له‌ جیهاندا ماون، له‌ نه‌زانیی سیاسیی خۆیان دژایه‌تیی ئه‌مه‌ریكا ده‌كه‌ن، له‌وه‌ نه‌گه‌یشتوون كه‌ ئه‌مه‌ریكا چی بیه‌وێت بیكات، ده‌یكات و به‌سه‌ر هه‌موو داموده‌زگاكانی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانیشدا زاڵه‌ به‌تایبه‌تی (ئه‌نجومه‌نی ئاسایش).
سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ هێزێكی گه‌وره‌ی جیهانه‌ و خاوه‌نی پێشكه‌وتووترین سیسته‌می دیموكراسییه‌ و هه‌وڵی زۆریش ده‌دات كه‌ وڵات و گه‌لانی دنیا بگه‌یه‌نێته‌ قۆناغه‌كانی ئازادی و دیموكراسی و پاراستنی مافی مرۆڤ، هه‌میشه‌ یارمه‌تیده‌ری ئابووری و سیاسیی وڵاته‌ هه‌ژاره‌كانی جیهانیشه‌. خۆشبه‌ختانه‌ ئه‌مڕۆش ئه‌مه‌ریكا دۆستێكی سیاسی و سه‌ربازیی هه‌رێمی كوردستانه‌ و توانیویه‌تی نوێنه‌رایه‌تی و كونسڵخانه‌ی له‌ (هه‌رێمی كوردستان) بكاته‌وه‌. دڵنیاشم ئه‌و دۆستایه‌تییه‌ له‌ داهاتوودا له‌ هه‌موو ڕووه‌كانی سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و زانسته‌كانی تری مرۆڤایه‌تی به‌ره‌و گه‌شه‌كردن و بوژانه‌وه‌ی ده‌بات، واته‌ ئێمه‌ی كورد سوودمه‌ند ده‌بین له‌ قۆناغێكی تری (ئینتیقالی).


له‌ هه‌مووشی گرنگتر تا ئێستا ئه‌مه‌ریكا سیسته‌می سه‌رۆكایه‌تیی وڵات پیاده‌ ده‌كات، كه‌ به‌ ده‌نگی جه‌ماوه‌ر سه‌رۆك هه‌ڵده‌بژێرێ نه‌ك (په‌رله‌مان)، واته‌ سه‌رۆك به‌ ده‌نگی جه‌ماوه‌ر ده‌بێته‌ سه‌رۆك، نه‌ك به‌ ده‌نگی حزبه‌كان.


ئیدی نازانم ئه‌م حزبه‌ كوردستانییانه‌ی له‌مه‌ڕ خۆمان بۆ ئه‌وه‌نده‌ له‌ سیسته‌می سه‌رۆكایه‌تی ده‌ترسن! ده‌با هه‌ر كه‌سێك له‌ خۆی ڕاده‌بینێ خۆی بۆ سه‌رۆكایه‌تی كاندید بكات، ده‌نگ ده‌نگی جه‌ماوه‌ره‌ به‌ هه‌موو چین و توێژه‌كانیه‌وه‌، ئه‌و ئه‌زموونه‌شمان تاقی كرده‌وه‌ كه‌ له‌ خولی هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆكی هه‌رێم جه‌نابی كاك (مه‌سعود) زۆرترین و باڵاترین ده‌نگی هێنا و بوو به‌ سه‌رۆكی هه‌رێم، هیوادارم جارێكی تر ئه‌و ئه‌زموونه‌ له‌ سیسته‌می سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم پراكتیزه‌ بكرێت.