لە دووگردکانەوە بۆ بنی دونیا - 77

بیرەوەری و تێڕامان 


کە ساڵی 1953قۆناخی ناوەندییم تەواو کرد، چاوم بڕیبووە پەیمانگای هونەرە جوانەکان لە بەغدا (معهد الفنون الجمیله‌) بۆ ئەوەی لەوێ موزیک بخوێنم. ئەو پەیمانگایە قوتابیی دەرچووی ناوەندیی وەردەگرت. نامەیەکی زۆر جوانم بۆ کاک ئەحمەدی براگەورەکەم نووسی و هەوڵێکی زۆرم لەگەڵا دا کە بمنێرێ بۆ ئەوێ بەڵام بێ سوود بوو، ئەوە دووەم جار بوو کە دڵم بەنامرادی سارد ببێتەوە. جاری یەکەم کە خوێندنی سەرەتاییم تەواو کردبوو هەوڵم دا منیش تەبای پوورزاکانم بچم لە بەغدا لە هایسکووڵە ئەمەریکاییەکە (کلیه‌ بغداد Baghdad College) بخوێنم بەڵام ئەوساش کاکم نەیهێشت. ئێستا وای لێک دەدەمەوە دەڵێم رەنگە کاکم بیری بۆ ئەوە چووبێ کە ئەو قوتابخانە پڕ لە منداڵە بورژوازییە و لە بەغداش بۆ منداڵە عەشایری وەک ئێمە دەست نادات، ئیتر نازانم. 
ئەوە بوو کە ساڵی سکۆلاری 1954-1953 بە نابەدڵییەکەوە گواستمەوە بۆ ئامادەیی کوڕانی کەرکووک (اعدادیه‌ کرکوک للبنین). چاکم لەبیرە بەڕێوەبەرەکەمان مامۆستا حوسێن سەعید بوو، یادی بەخێر پیاوێکی کوردی زۆر باش بوو. 
لەو ساڵە بەدوا جگە لە خوێندنی خۆم خولیاشم بۆ موزیک و شیعر دانان هەر گڕی دەگرت. کەمانێکم کڕی و چەند وانەیەکی کەمانم لای پیرەمێردێکی ئەرمەنی (کریکۆر) وەرگرت. دەستیشم کرد بە شیعر نووسین کە زیاتر بۆ گۆرانیم دادەنان و گۆرانییەکانیش هەندێ ئاوازی بیانیی زۆر باوی ئەو سەردەمە بوون. وشەم بۆ سێ گۆرانی دانا یەکێکی ئیسپانی یەکێکی عەرەبی و یەکێکی تورکی. ئسپانییەکە (ئامادۆ مییۆ) بوو کە لە بازنەی هەفتەی رابردووی ئەم بیرەوەرییانەما بڵاوم کردەوە و تایتلی (لەیلا پۆڵ مەلەک)م بۆ دانابوو. عەرەبییەکە (یاعوازل فلفلو) گۆرانییەکی زۆر باوی سەرەتای ساڵانی پەنجاکان بوو لەلایەن هونەرمەندی میسری فەرید ئه‌تڕه‌ش. ئەمەشیان تایتلی (ماچم دەوێ)م بۆ دانابوو. ئەم گۆرانییەم دواتر (1954) بۆ بەشی کوردیی ئێستگەی رادیۆی عیراق لە بەغدا تۆمار کرد. هەرچی ئاوازە تورکییەکە بوو (جەمیلە) ئەمیان تانگۆیەکی زۆر رۆمانتیک بوو کە هەم بە دەنگ و هەم بە ئامێر لە جیهانا ناوی دەرکردبوو. منیش وشەی زۆر رۆمانتیکم بۆ ئەم ئاوازە خۆشە نووسی و هەر بەناوی (جەمیلە) لەوساوە 1953 لای خۆم هەڵمگرتبوو. ئەمساڵ (2016) لە ستودیۆی دکتۆر عەبدوڵا جەماڵ سەگرمە تۆمارم کرد و بە سەرپەرشتیی موزیکاڵی خۆی بەنیازین بۆ بەراییەکانی ساڵی 2017 بڵاوی بکەینەوە. تایتلەکەیشم گۆڕی و لەجیاتی جەمیلە کردم بە (ئورزولا Ursula). بۆیەش ناوەکەم بۆ ئەوە گۆڕی چونکە چەند ساڵێک دواتر لە ڤییەنا چیرۆکێکی رۆمانسیم لەگەڵ کیژۆڵە نەمساوییەکدا هەبوو کە ناوی (ئورزولا) بوو. زۆر سەیرە ناوەڕۆکی ئەو شیعرەی کە لەساڵی 53 لە کەرکووک هەروا بەخەیاڵ بۆ ئەو تانگۆ جەمیلەیەم دانابوو، پێنج ساڵ دواتر لە ڤیەننا لەگەڵ ئورزولا بوو بە ڕاستی. خۆ ئەمن لە 53 یەک جاریش دانسم نەکردبوو و هەر نەشمدەزانی بیکەم. شیعرەکەشم لە خۆشیی ئاوازەکە هەر ئاوا بەخەیاڵ دانابوو. جا سەیرەکە لەوەدایە ساڵی 1958 لە ڤییەنا لە دانسکلوبی بەناوبانگی شار (فۆڵکس گارتن Volksgarten) لەژێر ئاسمانی شین و هەوای ئازادا کە لەوێ ئورزولام ناسی و لە دانسا بەڕاستیش لە باوەشما بوو، ئەوەی پێنج ساڵ پێشتر (میوز muse)ی فریشتەی شیعر و هونەر و فەرهەنگ بە دیاری پێشکەشی کردبووم هەمووی لەگەڵ ئورزولا هاتە دی کە دەتگوت هەر کتومت بۆ ئەوم داناوە بۆیە تایتلەکەم گۆڕی بۆ ناوی ئەو. شایانی ئاماژەشە کە هەر ئەو دانسەش بوو بە هەوێنی رۆمانسێکی بەتەوژم بەڵام کورتخایەنی من و ئورزولا.
ئەمەش دەقەکەیەتی:
                   تانگۆ ئورزولا
              (لەسەر ئاوازی تانگۆ جەمیلە)
ئورزولا
فەرموو با بچینە ناو ژووری دانسی رازاو
      هەڵپەڕین لەسەر ئاوازی تانگۆ
ئورزولا
دەستم بگرێ کەمەر شەو هەتاکو سەحەر
هەڵپەڕین لەسەر ئاوازی تانگۆ
باسکت باوێ سەر ئەستۆم     بەئەسپایی بە گوێچکەم بڵێ من هی تۆم
شل شل پشتت لەگەڵ         ئاوازی تانگۆ بچەمێنەوە بۆ ئەژنۆم
ئورزولا
نە تۆ منت ناسیوە  نە من تۆم بینیوە
هەست دەکەم دڵمان بە یەک گەییوە
ئورزولا
داخەکەم کورتە شەو         توخوا مەڕۆ بۆ خەو
هەڵپەڕین لەسەر ئاوازی تانگۆ
ئورزولا
ئیمشەو تۆ شاجوانی      دڵکەشی هەمووانی
هەڵپەڕین لەسەر ئاوازی تانگۆ
چاو هەڵبڕە، گوێ بگرە    بۆت ئەڵێم گۆرانی
شوێنێکی رۆمانتیکە       لە باوەشم بە تا بەیانی 
ئورزولا
بەو شەماڵی فێنک         
بەو کراسی تەنک
با لە سنگم چەقێ 
جووتە مەمک
ئورزولا
لێوی تەڕوپڕت
مەمکی توند و خڕت
هەڵمژم لەسەر 
ئاوازی تانگۆ
                        ***

کاک سەعدیی برام و من چوار ساڵ لە کەرکووک خوێندمان 54 -51. ساڵی یەکەم کاک ئەنوەری براشمان لەگەڵا بوو بەڵام دواتر ئەو بەکالۆریای وەرگرت چوو بۆ تورکیا لەوێ کۆلێژی پزیشکیی تەواو کرد. 


چۆن مام جەلال
منی لە حزبی شیوعی دەرهێنا

هەر جارێکی مام جەلال لە کۆیەوە یان لە هەولێرەوە بچووبا بۆ بەغدا و زۆر جار لە گەڕانەوەشیا لە ماڵی ئێمە لە کەرکووک  لای دەدا. مام جەلال و کاکە سەعدیم پارتی بوون، من و دارا ئەدیبی برادەریشم شیوعی بووین. زەکیی کوڕی حاکم عەبدولڕەحمان سەعید بەرپرسی من و دارا بوو لە رێکخستنا و وا بزانم هەفتەی جارێک دەچووین بۆ ماڵەکەی و لەگەڵیا کۆ دەبووینەوە. 
رۆژێکیان دیسان مام جەلال رێی کەوتە کەرکووک و وەک پیشەی خۆی لە ماڵی ئێمە لە شاترلوو پەیا بوو. مام جەلال ئەم جارە شتێکی نوێی پێ بوو و لەگەڵ کاک سەعدی و منا دانیشت گوتی پارتی بڕیاری دا کە هەموو یەکیەتی و رێکخراوە کوردییەکانی سەر بە پارتی (یەکیەتیی قوتابییانی کوردستان، یەکیەتیی لاوانی کوردستان و یەکیەتیی ئافرەتانی کوردستان) کە پێشتر لەناو یەکیەتییە گشتییە عیراقییەکاندا بوون و سەر بە حزبی شیوعیی عیراقی بوون ئیتر جیا دەبنەوە و دەبن بە رێکخراوانی سەربەخۆی کوردستانی. زۆر بەجوانی بۆ منیشی روون کردەوە بۆچی کورد رێکخراوی تایبەت بە خۆی نەبێ، بۆچی هەر دەبێ پاشکۆی عێراق و حزبی شیوعیی عیراقی بین کە هەرگیزیش حیسابی جددیمان بۆ ناکەن. قسەکانیم زۆر پێ لۆژیک بوو و گوتم ئەمن هەر لە بەیانییەوە بە حزبی شیوعی دەڵێم کە من لەمڕۆ بەدوا دەبمە ئەندامی رێکخراوە کوردستانییەکان و هیچ پەیوەندییەکم بە رێکخراوە عیراقییەکانەوە نامێنێ. 
هەر لەو سەفەرەی کەرکووکی و لادانی لە ماڵی ئێمە مام جەلال ئەمجارەیان فێری ئەلف بای لاتینیشی کردم بۆ نووسینی زمانی کوردی لەجیاتی ئەلف بای عەرەبی وەک کوردەکانی تورکیا و سووریا. 
بۆ بەیانی کە چووم بە قوتابخانە و هەواڵەکەم بە دارا گوت ئەویش زۆری ڕا لێبوو و چووین بۆ لای موسلیح جەلالی کە ئەویش شیوعی بوو و لە قوتابخانە لەگەڵمانا بوو. کە پێمان گوت ئێمە بە چاکی دەزانین رێکخراوە کوردستانییەکان سەربەخۆیی خۆیان هەبێت و چیتر پێویست ناکات وەک لکێکی رێکخراوە عیراقییەکان بمێننەوە. داواشمان لێ کرد ئەویش کە کوردە با لەگەڵ ئێمە پشتگیری لەو هەنگاوە بکات و هەموومان بچینە ناو ئەم رێکخراوە کوردستانییانەوە. موسڵیح زۆر تووڕە بوو و گوتی ئەمە خیانەتە و تێکدانی ریزی نیشتمانییە، ئەمە هەمووی ئیستیعمار پێیان دەکات، ئێوە نەکەن شتی وا بکەن ئەگینا حزب سزاتان دەدا. گوێمان نەدایە و لەو رۆژەوە ئیتر من و دارا پەیوەندیمان بەو رێکخراوانە و بە حزبی شیوعیشەوە پچڕا هەرچەندە کە من خۆم هەنگی نەبووم بە ئەندام لەناو پارتیشا و بیرم نەماوە دارا ئەوسا بووبێ بە ئەندام یان نا.