​به‌ 600 فڕۆكه‌ 200 جار به‌غدایان بۆردومان كرد

سه‌ری هارومار

(سه‌مه‌دی مه‌لا خدر)، ئه‌وه‌نده‌ به‌وردی ده‌یگێڕایه‌وه‌، كه‌ نه‌م توانی ده‌ستبه‌رداری ببم، نیوه‌ڕۆیه‌ك بۆ ماڵه‌وه‌ داوه‌تم كرد، دوای فراڤین، به‌ده‌م خواردنه‌وه‌ی چایه‌وه‌ پێم گوت:
ئه‌ی له‌ به‌سرا چۆن توانیت خۆت رزگار بكه‌ی؟
گوتی:
هاتمه‌ ناو گه‌راجی به‌سره‌، قیامه‌ت له‌وێ هه‌ستابوو، هه‌زاران سه‌رباز، به‌ پێی په‌تی و جلكی دڕاو ده‌هات، هوروژمیان ده‌هێنا و خۆیان تێ ده‌په‌ستا، نه‌یان ده‌پرسی ئه‌و تڕومبێله‌ به‌ره‌و كوێ ده‌چێت، له‌گه‌ڵ چوار سه‌ربازی كورد بڕیارمان دا خۆمان باوێینه‌ ناو تڕومبێلێك، كۆسته‌رێك هات و هه‌ر چوارمان به‌ غاردان خۆمان تێ كوتا، 22 كه‌س جێگه‌مان بووه‌وه‌، چه‌ند سه‌ربازێك به‌پێوه‌ راوه‌ستان، شوفێر سولفی لێ دا و نه‌مزانی به‌ره‌و كوێ ده‌ڕوات، دوای ئه‌وه‌ی له‌ به‌سره‌ ده‌رچووین، سه‌كنه‌كه‌ هاواری كرد (تا ناسرییه‌ ده‌ڕۆین)، هه‌ر بابا بوو حه‌سره‌تی هه‌ڵده‌كێشا و له‌عنه‌تی له‌و چاره‌نووسه‌ ده‌كرد. به‌ سه‌مه‌دم گوت:
ئه‌ی نه‌ده‌ترسان تووشی ئینزیبات و مه‌فره‌زه‌ ببن؟
وه‌رامی دامه‌وه‌:
سه‌یته‌ره‌ی چی، ئه‌وان پێشی ئێمه‌ پایدۆزیان كردبوو، روح شیرینه‌، له‌ رێگا كۆسته‌ره‌كه‌ راوه‌ستا، چێشتخانه‌یه‌ك ته‌نیا سه‌موونی ره‌ق و شۆربای نیسكی هه‌بوو، زۆرمان برسی بوو، تیكه‌ نانێكمان خوارد و به‌ڕێ كه‌وتین، له‌ چه‌ندان شوێن سه‌دان سه‌ربازم بینی، كه‌ به‌ پێ ده‌ڕۆیشتن، هه‌ندێك له‌وبه‌ری جاده‌كه‌وه‌ كه‌وتبوون، پێ ده‌چوو توانای رۆیشتنیان نه‌مابێت، كاتێك گه‌یشتینه‌ گه‌راجی ناسڕییه‌، هه‌مان تاس و حه‌مام بوو، تڕومبێل زۆر كه‌م بوو، دوای دوو سه‌عات چاوه‌ڕوانی، دوو پاسی گه‌وره‌ هاتن، له‌كه‌ڵ چوار براده‌ره‌كه‌ زۆر هه‌وڵمان دا به‌ڵام فریا نه‌كه‌وتین و له‌ چه‌ند چركه‌یه‌كدا هه‌ردوو پاس تژی بوون، شه‌ومان به‌سه‌ردا هات، دره‌نگان دوو پاسی دیكه‌ هاتن، ئه‌مجاره‌ ده‌ستوبردمان كرد و جێگه‌ی خۆمان كرده‌وه‌، كه‌ گه‌یشتینه‌ به‌غدا هێشتا خۆر هه‌ڵنه‌هاتبوو.
سه‌مه‌د، تۆزێك بێ ده‌نگ بوو، له‌ دڵی خۆمدا گوتم (دیاره‌ ماندووم كردووه‌، چیتر پرسیاری لێ ناكه‌م) به‌ڵام له‌ هێكڕا گوتی:
ئای له‌م ساته‌، مه‌حاڵه‌ تا مردن له‌بیرم بچێته‌وه‌، ئه‌و به‌غدایه‌ی جاران، ده‌تگوت خۆڵ و دۆی به‌سه‌ردا كراوه‌، جگه‌ له‌ پۆلیس و سه‌ربازی راكردوو و و بڕه‌ و بڕی ئیسعاف، هیچت نه‌ده‌بینی، كۆسته‌ره‌كه‌ ئێمه‌ی له‌ گه‌راجی عه‌لاوی فڕێ دا، به‌ پێیان روومان له‌ گه‌راجی نه‌هزه‌ كرد، له‌ نه‌هزه‌ وات ده‌زانی رۆژی حه‌شره‌، خه‌ڵك به‌دوای سۆراغی كوڕه‌كانیان هاتبوون، له‌وێ زۆر هه‌ستم به‌ هیلاكی كرد، له‌سه‌ر پارچه‌ مقه‌بایه‌ك راكشام، له‌ هێكڕا ژانه‌زگ گرتمی و رشامه‌وه‌، سه‌رتاپای له‌شم غه‌رقی ئاره‌قه‌ بوو و هه‌ستم كرد هه‌ناسه‌شم ته‌نگه‌، دوو براده‌ره‌كانم تۆزێك شێلامیان به‌ڵام سوودی نه‌بوو، شۆفێرێكی خه‌ڵكی رانیه‌، كه‌ به‌و بارودۆخه‌وه‌ بینیمی، یه‌كسه‌ر جانتایه‌كی له‌ناو تڕومبێله‌كه‌ی هێنایه‌ ده‌ره‌وه‌ و شرینقه‌یه‌كی لێ دام، دوای نیو سه‌عات هه‌ستم به‌ ئاسووده‌یی كرد، گوتی (خراپ سه‌رمات بووه‌)، به‌ره‌به‌ری نیوه‌ڕۆ له‌گه‌ڵ براده‌ره‌كانم سواری كۆسته‌ر بووین و هاتینه‌وه‌ هه‌ولێر.
ئه‌و سه‌ربردانه‌ی سه‌مه‌دی مه‌لاخدری، كه‌ره‌سته‌یه‌كی زۆر به‌پێز بوو بۆ نووسینی رۆمانێك، زۆر شتی دیكه‌شی بۆ گێڕامه‌وه‌، كه‌ له‌ بیرم نه‌ماون! ئه‌و شه‌ڕه‌ بێ ئامانه‌ گورزێكی ئه‌وتۆی له‌ ژێرخانی عێراق دا، كه‌ تا رۆژی ئه‌مڕۆ به‌ ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، د. خه‌لیل شه‌مه‌ن له‌ كتێبی (صفقه‌ مع الشیگان)دا، نووسیویه‌تی له‌و شه‌ڕه‌دا:
سه‌رجه‌م كارگه‌ و دامه‌زراوه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كان خاپوور بوون.
رێگا و پرد و فڕۆكه‌خانه‌كان وێران بوون.
هه‌رچی وێستگه‌ و تۆڕی گه‌یاندن و په‌یوه‌ندی هه‌بوو، هه‌موو په‌كیان كه‌وت.
هه‌ر له‌و كتێبه‌دا هاتووه‌:
600 فڕۆكه‌، 200 جار به‌غدایان بۆردومان كرد.
له‌ رۆژانی به‌رایی شه‌ڕدا 20 هه‌زار ته‌ن ته‌قه‌مه‌نی به‌كارهات.
100 رۆكێتی تۆماهۆك، كه‌ هه‌ر یه‌كه‌یان 150 بۆمبی هه‌ڵگرتبوو، به‌كارهێندران.
ئه‌مه‌ریكا به‌ 50000 سه‌رباز، 2200 ده‌بابه‌، 100 پاپۆڕی جه‌نگی، 8 فڕۆكه‌هه‌ڵگره‌وه‌ به‌شدار بوو.
به‌ریتانیا به‌ 22000 سه‌رباز، 170 ده‌بابه‌، 60 فڕۆكه‌، 15 پاپۆڕی جه‌نگییه‌وه‌ به‌شدار بوو.
فه‌ره‌نسا به‌ 16000 سه‌رباز، 50 ده‌بابه‌، 38 فڕۆكه‌، 15 پاپۆڕی جه‌نگییه‌وه‌ به‌شدار بوو.
وڵاته‌ عه‌ره‌بیه‌كان به‌ 125000 سه‌رباز، 1000 ده‌بابه‌، 400 فڕۆكه‌ به‌شدار بوون.
من، له‌ كاروباری سیاسه‌ت و سه‌ربازی سه‌رم ده‌رناچێت، به‌ڵام كه‌ ئه‌م ژماره‌ سه‌رسوڕهێنه‌رانه‌ ده‌بینم، ته‌زووم به‌ له‌شدا دێت، تۆ بڵێی سه‌دام و هێزه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌ ترسناك بن، تا به‌م هه‌موو سه‌رباز و كه‌ره‌سته‌یه‌وه‌ به‌ره‌نگاری ببنه‌وه‌؟!
هێزه‌كانی هاوپه‌یمانان و ئه‌مه‌ریكا، به‌ تایبه‌تی هێزی پیاده‌، تا باشووری عێراق هاتن، خه‌ڵك وایان ده‌زانی تا به‌غدا راناوه‌ستن، به‌ڵام له‌ ناوه‌ڕاستی مانگی شوبات بڕیاری ئاگربه‌ست راگه‌یه‌ندرا، ئه‌م هه‌واڵه‌ تا بڵێی جه‌رگبڕ و ناخۆش بوو، خه‌ڵك هه‌موو چاوه‌ڕێی ئه‌و رۆژه‌ بوون كه‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ دیكتاتۆرییه‌ی سه‌دام كۆتایی بێت و رۆژی ئازادی به‌ چاوی خۆیان ببینن، كه‌چی هاوكێشه‌كه‌ قه‌ڵپ بووه‌وه‌.
به‌رپرسانی ئه‌مه‌ریكا و تا راده‌یه‌ك هاوپه‌یمانانیش راشكاوانه‌ گوتیان، كه‌ ویستیان له‌م شه‌ڕه‌دا ته‌نیا ده‌رپه‌ڕاندنی عێراق بووه‌ له‌ كوێت، به‌ مه‌به‌ستی جێبه‌جێكردنی میكانیزمی چۆنیه‌تیی ئاگربه‌سته‌كه‌، شاندی عێراق و ئه‌مه‌ریكا و هاوپه‌یمانان چاویان به‌ یه‌كتر كه‌وت، كه‌ پاشان به‌ (كۆبوونه‌وه‌ی خه‌یمه‌ی سه‌فوان) ناسرا.
من، ئه‌وه‌نده‌ حه‌ز له‌ باسكردنی شه‌ڕوشۆڕ ناكه‌م و سه‌رم له‌ سیاسه‌ت ده‌رناچێت، به‌ڵام چونكه‌ ئه‌و شه‌ڕه‌ ژیانی ملیۆنه‌ها كه‌سی پێوه‌ به‌ند بوو، نه‌متوانی له‌ یاده‌وه‌رییه‌كانمدا باسی نه‌كه‌م، وڵاتێكی پڕ له‌ خێر و به‌ركه‌تی وه‌ك عێراق، له‌ سایه‌ی ملهوڕیی سه‌دام و داروده‌سته‌كه‌ی، بوو به‌ وێرانه‌ و بایه‌قووش تێیدا كردى هێلانه‌، برسیه‌تی و نه‌بوونی شیرازه‌ی خێزانی هه‌ڵته‌كاند، جۆره‌ها نه‌خۆشیی ترسناك په‌یدا بوون.
له‌ كاتی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی عێراق له‌ كوێت، سه‌ربازێكی بوێر، له‌ناو شاری به‌سره‌ لووله‌ی ده‌بابه‌كه‌ی ئاراسته‌ی په‌یكه‌رێكی سه‌دام كرد و گولله‌ تۆپێكی لێ دا، ئه‌مه‌ یه‌كه‌م ناڕه‌زایی ناو سوپا بوو دژ به‌ سه‌دام و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی، ئه‌م هه‌واڵه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری دنیادا ده‌نگی دایه‌وه‌، خه‌ڵك له‌ده‌ست نه‌بوونی و نه‌داری له‌ چوارده‌ پارێزگای عێراقدا ده‌ستیان به‌ راپه‌ڕین كرد، هێرشیان برده‌ سه‌ر باره‌گاكانی به‌عس و چه‌ندان تاوانباریان به‌ سزای عادیلانه‌ گه‌یاند، ئه‌مه‌ یه‌كه‌م چه‌خماخه‌ی راپه‌ڕین بوو به‌ درێژایی حوكمی به‌عس له‌ ته‌مووزی ساڵی 1968.