بێكه‌س... كێوی به‌رگری و كزه‌بای شیعر

نه‌وه‌یه‌ك له‌ ڕێگه‌ی بێكه‌سه‌وه‌ ئاوڕی له‌ مانگ دایه‌وه‌ و سه‌ری بۆ ئاسمان هه‌ڵبڕی

پێشتر نووسیم، گه‌وره‌ترین پێناس و شانازی بۆ من ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوێنه‌ری شیعر بم، ئاخر ئه‌وه‌نده‌ی شیعر شاگه‌شكه‌ی كردووم، ئه‌وه‌نده‌ی شیعر رووحی لاواندوومه‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ی شیعر فریام كه‌وتووه‌، هیچ شتێك فریام نه‌كه‌وتووه‌، مه‌گه‌ر سروشت، ئه‌ویش ته‌نیا له‌ ته‌مه‌نێكی تایبه‌تدا، پێش ئه‌وه‌ی مرۆڤ سروشت ڕاونێ تا ئه‌ودیوی سنووره‌كان. شیعریش تووشی ئه‌و ڕاونانه‌ بووه‌، به‌ڵام جارێ ناچمه‌ سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌، ئه‌وه‌ش ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێناس و شانازییه‌كه‌م دوچاری كه‌موكوڕییه‌ك نه‌كه‌م. بێكه‌س وه‌ك پاشایه‌كی مه‌مله‌كه‌تی شانازییه‌كه‌م، هه‌میشه‌ فریام كه‌وتووه‌. تاكه‌ پاشا و ده‌روێشێك كه‌ ده‌بوو راسته‌وخۆ دوا یان پێش نالی باسی كه‌م، مه‌حویی نوور و ویقاره‌، كه‌ ئه‌وه‌نده‌ شه‌رمه‌زارم له‌ ئاستیدا مه‌حاڵه‌ بتوانم سه‌ر هه‌ڵبڕم. ده‌شێ بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ و سه‌د وتاریشی ده‌رباره‌ بنووسم، قه‌رزی مه‌حویم پێ نه‌درێته‌وه‌. بۆ ده‌رۆزه‌كه‌رێكی به‌ر قاپی مه‌حوی، ته‌نیا شه‌رمه‌زاری شیفایه‌.


ده‌مه‌وێ ده‌رباره‌ی بێكه‌س بدوێم، ده‌رباره‌ی منداڵی و ده‌ربه‌ده‌ری و ده‌رده‌سه‌رییه‌كانی، كه‌چی مانگه‌كه‌ی رێگه‌م پێ ده‌گرێت و بوارم نادات. مانگه‌كه‌ی بێكه‌س به‌ لای كه‌مه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و مانگه‌ی منداڵی كار تێ كردووم كه‌ هه‌میشه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌دوامه‌وه‌ بوو. بۆیه‌ ناچارم له‌پێش هه‌موو شتێك، یادێكی بكه‌مه‌وه‌:


ئه‌ی مانگ من و تۆ هه‌ردوو هاوده‌ردین،
هه‌ردوو گرفتار یه‌ك ئاهی سه‌ردین،
تۆ وێڵ و ره‌نگ زه‌رد به‌ ئاسمانه‌وه‌،
منیش ده‌ربه‌ده‌ر به‌ شارانه‌وه‌.


بێ گومان ئه‌و شیعره‌ یه‌كێكه‌ له‌ شیعره‌ هه‌ره‌به‌رزه‌كانی بێكه‌س، ته‌نیا ئه‌و هۆنراوه‌یه‌ به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بێكه‌س كه‌سی هه‌موومان بێت. شاعیرێكی تاقانه‌ بێت، نه‌وه‌یه‌ك له‌ ڕێگه‌ی بێكه‌سه‌وه‌ ئاوڕی له‌ مانگ دایه‌وه‌، گه‌لێك به‌هۆی بێكه‌سه‌وه‌ سه‌ری بۆ ئاسمان هه‌ڵبڕی، بۆ یه‌كه‌م جار بێكه‌س پێی گوتین مانگیش له‌ گه‌ڕان و پیاسه‌دا نییه‌ و گرفتاره‌، هه‌ر له‌و رۆژه‌وه‌ش مانگ بووه‌ قیبله‌گای عاشقان. له‌و رۆژه‌وه‌ ڕه‌نگی مانگ له‌ سپییه‌وه‌ گۆڕا بۆ زه‌رد، زه‌ردی هه‌ناسه‌ساردی. هه‌ر له‌و رۆژه‌وه‌ هه‌موو رێبوارێك هه‌ستی كرد هاوڕێ و هاوده‌ردێك به‌دواوه‌یه‌تی.


من جارێ ده‌مه‌وێت له‌ بێكه‌س بدوێم، بێكه‌سێك كه‌ هێشتا ناوی فایقی عه‌بدوڵا به‌گی كوڕی كاكه‌ حه‌مه‌ی كوڕی ئه‌لیاسه‌ قۆجه‌ (زانیارییه‌كانم ده‌رباره‌ی ژیانی بێكه‌س له‌ دیوانه‌كه‌ی وه‌رگرتووه‌، كه‌ كاكه‌ حه‌مه‌ی مه‌لا كه‌ریم پێیدا چووه‌ته‌وه‌ و پێشه‌كیی بۆ نووسیوه‌)، به‌ڵام به‌دڵنیاییه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو ناو و به‌گ و بنه‌ماڵه‌یه‌، فایق، بێكه‌س بوو. فایق له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی ڕابردوودا له‌ 1905 له‌دایك بووه‌، ئه‌و سه‌ده‌یه‌ی كه‌ جارێ كه‌ڵبه‌ ترسناكه‌كانی ده‌رنه‌كه‌وتبوون. بێ گومان هیچ گیاندارێك هێنده‌ی سه‌ده‌ی ڕابروو زوو نه‌كه‌وته‌ سه‌ر پێ و زوو كه‌ڵبه‌ ئه‌ژدیهاییه‌كانی سه‌ریان ده‌رنه‌هێنا. ناكرێ ئه‌و به‌شه‌ی ژیانی بێكه‌س وه‌ك خۆی نه‌گوازمه‌وه‌:


(ساڵی یه‌كه‌م و دوومی ته‌مه‌نی له‌ سیته‌كی به‌سه‌ربردووه‌ و پاشان ماڵیان هاتووه‌ته‌وه‌ سلێمانی. له‌ ته‌مه‌نی سێ ساڵانا ئاوڵه‌ی ده‌رداوه‌. هه‌ر به‌ منداڵی باوكی له‌ حوجره‌ی (فه‌قێ) خستوویه‌تییه‌ به‌ر خوێندن، له‌ ساڵی 1911دا باوكی به‌ ئیشی میری نێردراوه‌ بۆ خانه‌قی و له‌وێوه‌ بۆ به‌غدا. له‌ به‌غداوه‌ ئه‌ینێرێ به‌دوای ماڵ و منداڵه‌كه‌یا و ئه‌یانباته‌ ئه‌وێ. پاش ساڵێك خۆی چووه‌ بۆ توركیا و ئه‌مانی له‌ به‌غدا به‌جێهێشتووه‌، ئیتر فایق باوكی نه‌دیوه‌ته‌وه‌. هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا حه‌مه‌سه‌عیدی برا گه‌وره‌ی له‌ ئاوی دیجله‌دا ئه‌خنكێ و دوابه‌دوای ئه‌و دایكیشی كۆچی دوایی ئه‌كا و فایق ئه‌كه‌وێته‌ لای خاڵی. ئه‌ویش پاش چه‌ند مانگێك ئه‌مرێ و فایق و تاهیری برا بچووكی به‌ بێكه‌سی ئه‌مێننه‌وه‌). ئه‌و سه‌ده‌یه‌ ئیشتیهای به‌ خێزانه‌كه‌ی بێكه‌س ده‌كاته‌وه‌. دوای دوو ساڵ ناچار ده‌بن بێنه‌وه‌ سلێمانی، كه‌ فایق ده‌بێته‌ شه‌ش ساڵان باوكی لێیان دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌، ئه‌و خێزانه‌ هه‌ژار و ساوایه‌ دوای ساڵێك له‌ به‌غدا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌، ئه‌وه‌ش درێژه‌ ناكێشێ و ساڵێك دواتر باوكیان ده‌ڕواته‌ توركیا، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ یه‌كه‌م زه‌بری بێ قه‌ره‌بوو بێ كه‌ به‌ر فایق بێكه‌س و خێزانه‌كه‌ی كه‌وتووه‌، ئه‌وا زه‌بری دووه‌م خنكانی حه‌مه‌سه‌عیدی برا گه‌وره‌یه‌تی، بۆ ژنێكی ته‌نیای كورد له‌ شاری به‌غدا چ كاره‌ساتێكه‌ به‌جێهێشتنی مێرد و مردنی كوڕی گه‌وره‌! زه‌مه‌ن چاوه‌ڕێ ناكات ئه‌و خێزانه‌ له‌و زه‌بره‌ به‌ئاگا بێنه‌وه‌، زه‌بری سێیه‌میان لێ ده‌دات، كه‌ كوشنده‌ترین و كاریگه‌رترین زه‌بره‌، ئه‌ویش كۆچی دوایی دایكیه‌تی. ئه‌وه‌ش بێبه‌زه‌یترین شه‌ڕه‌ زه‌مه‌ن دژی كه‌سێك هه‌ڵیگیرساندبێ. به‌ مردنی خاڵیشی به‌ڕاستی فایق بێكه‌س ده‌بێت. لێره‌وه‌ ده‌زانین كه‌ هه‌موو شاعیره‌كان نازناویان بۆ خۆیان دانابێ، ئه‌وا بێكه‌س بۆ فایق ناسناو نییه‌ و ناوی ڕاسته‌قینه‌یه‌تی.


ده‌مه‌وێت له‌ سێ ڕوانگه‌وه‌ له‌و پیاوه‌ هه‌ره‌ به‌برین و ده‌رده‌ بدوێم، كه‌ توانی به‌و هه‌موو زامه‌وه‌ نه‌ك هه‌ستێته‌وه‌ سه‌ر پێ، به‌ڵكو به‌رامبه‌ر دنیا بوه‌ستێته‌وه‌. یه‌كه‌م، وه‌ك شاعیر، ئه‌وه‌یان تۆزێك ئاڵۆزه‌، مه‌به‌ستم بێكه‌سه‌ له‌ناو ئه‌و شیعرانه‌یدا كه‌ وه‌سوه‌سه‌ و جوانیناسی تا ئه‌وپه‌ڕی بیركرنه‌وه‌ و ته‌ئه‌مولی ده‌به‌ن و گه‌وهه‌ره‌ شیعرییه‌كانی ده‌نووسێ، وه‌ك شیعری (ئه‌ی مانگ، داری ئازادی، به‌هار نامه‌وێ...) بێكه‌س له‌و شیعرانه‌یدا به‌ رووحێكی جیهانبینه‌وه‌ به‌سه‌ر سروشت و به‌ها مه‌عنه‌وییه‌كانی ئینساندا ده‌ڕوات.


دووه‌م: من بێكه‌سم زیاتر وه‌ك ڕه‌خنه‌گرێكی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌لاوه‌ گرنگه‌. ئه‌و لایه‌نه‌ی به‌لای منه‌وه‌ پڕشنگدارترین لایه‌نی فكر و ژیانی بێكه‌سه‌. ره‌خنه‌ی توندی له‌ هه‌موو دیارده‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و كولتوورییه‌كان هه‌بووه‌، به‌وپه‌ڕی بوێری و راشكاوییه‌وه‌ ده‌نگی به‌رز كردووه‌ته‌وه‌، به‌ جۆرێك كه‌ تا ئه‌مڕۆ نموونه‌ی كه‌مه‌.


سێیه‌م:، هه‌ستی نیشتمانپه‌روه‌ری و هه‌ستی به‌رگری. بێكه‌س وه‌ك نیشتمانپه‌روه‌رێك، ئه‌و هه‌سته‌ی بۆ خۆشه‌ویستیی نیشتمان لای من جیاوازه‌ له‌و رووحه‌ به‌هێزه‌ی بۆ به‌رگری هه‌یه‌تی. دوو كایه‌ی جیاوازن، به‌ڵام ته‌واوكه‌ری یه‌كتریشن. ئه‌گه‌ر روونتر بدوێم، دوو بیركردنه‌وه‌ و هه‌ڵوێست، یه‌كێكیان خۆشویستنی نیشتمان و زێده‌ كه‌ تێكه‌ڵێشه‌ به‌ مرۆڤدۆستی، واتا ئه‌و خۆشه‌ویستییه‌ی بۆ وڵاته‌كه‌مان هه‌مانه‌ ده‌بێ له‌ رێزگرتنی ئینسانه‌كان و خۆشه‌ویستیی كانییه‌كدا هه‌بێ. هه‌ر وه‌ك ئه‌وه‌ی گۆرانی هاوسه‌رده‌م و هاونه‌وه‌ی بێكه‌س گوزارشتی لێ ده‌كات (كانییه‌كی ڕوونی به‌ر تریفه‌ی مانگه‌شه‌و)، به‌ڵام ئه‌و هه‌سته‌ مه‌رج نییه‌ تێكه‌ڵ بێ به‌ سیاسه‌ت، من ئه‌و هه‌سته‌ له‌ شیعره‌كانی بێكه‌سدا ده‌بینم. به‌شی دووه‌می ئه‌و وڵاتپه‌روه‌رییه‌ی هه‌ستی خۆشه‌ویستیی نیشتمان و به‌رگرییه‌، بێ گومان ئه‌و هه‌ستی به‌رگرییه‌ تێكه‌ڵیشه‌ به‌ سیاسه‌ت، كه‌ جارێ حزب سیاسه‌تی به‌رگری و نیشتمانپه‌روه‌ری هێنده‌ لیخن نه‌كردبوو.


كه‌واتا ده‌بێ قه‌رزی سێ دیوی بێكه‌س بده‌ینه‌وه‌. هه‌سته‌ ئێستاتیكه‌ شاعیریه‌كه‌ی، هه‌ڵوێسته‌ ره‌خنه‌ییه‌ مه‌زنه‌كانی، رووحیه‌ته‌ به‌رگرییه‌كه‌ی. بێ گومان بۆ گرێدانه‌وه‌ی ئه‌و به‌شه‌ی وتاره‌كه‌ به‌و كێشه‌ و سه‌نگه‌ر له‌یه‌كگرتنه‌ی نێوان كۆرۆنوالیس و جه‌میل مه‌دفه‌عی ده‌بێ له‌ خاڵی سێیه‌مه‌وه‌ ده‌ست پێ بكه‌م.


ئێمه‌ له‌ حه‌وت وتاری ڕابردوودا (كه‌ من ئه‌م وتاره‌ به‌ به‌شێك له‌وان نازانم) له‌ كێشه‌ و موناقه‌شه‌یه‌كی زۆر قورس دواین له‌نێوان بیركردنه‌وه‌ و ڕایه‌كی ئه‌وروپایی به‌رامبه‌ر بیركردنه‌وه‌ و رای ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌غدا ده‌رباره‌ی كورد. ڕاسته‌ ڕایه‌كان به‌رامبه‌ر یه‌كتر توند و پێچه‌وانه‌ی یه‌كتر بوون، هیچیشیان نیه‌ت و مه‌به‌ستی خۆیان نه‌شارده‌وه‌، كه‌ به‌درێژی باسمان كردن. ئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ سۆنگه‌ی بێكه‌سه‌وه‌ ده‌مه‌وێ لێی بدوێم، هه‌ڵوێستی كورده‌، ئه‌وان له‌و سه‌ره‌وه‌ به‌رنامه‌ بۆ كورد داده‌نێن و چاره‌سه‌ریی بۆ ده‌دۆزنه‌وه‌ و پیلانیشی له‌ دژدا ده‌گێڕن. ئایا كورد خۆی ڕۆڵی چی بووه‌؟ ئایا كورد نیگه‌ران و ناڕازی بووه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی به‌غدا؟ ئایا هه‌ر وه‌ك ئێستا گرووپێك خه‌ریكی رێككه‌وتنی ژێربه‌ژێر و گرووپێكی دیكه‌ خه‌ریكی شۆڕش یان كێشه‌ و گۆبه‌ند بوون؟ ئایا هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌تدا كورد كێشه‌یه‌كی نییه‌ و سه‌ربه‌گۆبه‌نده‌كان دروستی ده‌كه‌ن؟ ئایا جه‌میل مه‌دفه‌عی ڕاست ده‌كات ئه‌و كێشه‌یه‌ی به‌ كێشه‌ی كورد ناوزه‌د كراوه‌ (كێشه‌ و گۆبه‌ندێكه‌ له‌بن سه‌ری چه‌ند گێره‌شێوێنێك)؟ ئایا كۆرۆنوالیس ڕاست ده‌كات و كورد كێشه‌ی نه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌ و به‌ سزادانی چه‌ند كه‌سێك، له‌ناوبردنی جوڵانه‌وه‌یه‌ك كۆتایی نایه‌ت؟ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیارانه‌ و چه‌ندانی دیكه‌ش كه‌ سه‌رچاوه‌كه‌یان یه‌ك شته‌، رێگاو میكانیزم و به‌ڵگه‌ زۆرن، به‌ڵام من ته‌نیا پشت به‌ دوو سه‌رچاوه‌ ده‌به‌ستم، یه‌كێكیان مه‌زبه‌ته‌یه‌كی گرنگی پیاوماقووڵانی سلێمانییه‌ (وه‌ك نیشتمانپه‌روه‌ر) كه‌ ئازاد عه‌بدولواحید له‌ ژماره‌ 91ی گۆڤاری (ڕامان)ی كانوونی یه‌كه‌مدا به‌ شرۆڤه‌ و لێكدانه‌وه‌وه‌ بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌. دووه‌م سه‌رچاوه‌شم شیعره‌ نیشتمانی و به‌رگرییه‌كانی بێكه‌سه‌. له‌ هه‌ردووكیشیان پشتئه‌ستوورم به‌ یه‌ك شت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و مه‌زبه‌ته‌یه‌ نموونه‌ی ده‌یان مه‌زبه‌ت و نامه‌ی سكاڵا و داواكاریی دیكه‌یه‌، كه‌ له‌وپه‌ڕی دڵسۆزیی نیشتمانپه‌روه‌ری و خۆنه‌ویستیدا نووسراون. شیعره‌كانی بێكه‌سیش له‌و بواره‌دا پاكتر و خۆڕسكترین به‌رهه‌من كه‌ گوزارشت له‌ ڕای نه‌ك ته‌نیا خه‌ڵكی سلێمانی، به‌ڵكو ته‌وای كورد بكه‌ن.


مه‌زبه‌ته‌كه‌ی پیاوماقووڵانی سلێمانی:


ئازاد عه‌بدولواحید كه‌ بۆ یه‌كه‌م جار ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌ گرنگه‌ی بڵاو كردووه‌ته‌وه‌، له‌ سه‌ره‌تای شرۆڤه‌كه‌یدا ده‌نووسێ (ئه‌م به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ كه‌ له‌ نیسانی 1930، به‌ ناو و ئیمزای (كورد) له‌لایه‌ن چه‌ند منه‌وه‌ر و سیاسه‌تمه‌دارێكی كورده‌وه‌ پێشكه‌ش وه‌زاره‌ته‌كه‌ی (نووری سه‌عید..سه‌عدییه‌) كراوه‌، ئه‌م دۆكیومێنته‌ش بێجگه‌ له‌وه‌ی بۆ ئه‌و ساڵه‌ و له‌ كاتی خۆیدا گرنگیی خۆی هه‌بووه‌ له‌وه‌ی پاڵه‌په‌ستۆ و فشاری خستووه‌ته‌ سه‌ر ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ له‌ به‌دیهێنانی داواكانی كورد و به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ ڕه‌واكانی، بۆ رۆژی ئه‌مڕۆكه‌ش و له‌دوای تێپه‌ڕبوونی 74ساڵ (كاتی بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌كه‌ 2004) به‌سه‌ر نووسینی ئه‌و یاداشتنامه‌یه‌دا هه‌ر زیندووه‌ و ئه‌و گرنگییه‌ی خۆی له‌ده‌ست نه‌داوه‌).
ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ تا ڕاده‌یه‌ك درێژه‌ (بۆ رۆژنامه‌) منیش بۆ ئه‌وه‌ی له‌ مه‌به‌سته‌كه‌ی خۆم دوور نه‌كه‌ومه‌وه‌، هه‌مووی نانووسمه‌وه‌. ته‌نیا به‌دوای هه‌ستی ناڕه‌زایه‌تیی كورددا ده‌گه‌ڕێم، بۆیه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌و به‌شانه‌ی بگوازمه‌وه‌. به‌یننامه‌كه‌ ئاوا ده‌ست پێده‌كات (لاحیقه‌ ژماره‌ (2/3)، نیسانی 1930، مولاحه‌زاتمان ده‌رحه‌ق به‌ به‌یاناتی وه‌زاره‌تی حازره‌ (سه‌عیدیه‌). هه‌ر وه‌ك كاك ئازاد ده‌ڵێ، به‌پێی ژماره‌كه‌ و (لاحیقه‌) دیاره‌ پێشتر داواكاریی دیكه‌یان ناردووه‌، به‌ڵام بۆ من ئه‌و دۆكیومێنته‌ به‌سه‌.


هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ پیاوماقووڵانی كورد به‌وپه‌ڕی ڕاشكاوی ڕای خۆیان ده‌نووسن (له‌ پاش ته‌دقیق و ته‌حقیقی ئه‌و به‌یاناته‌ ڕه‌سمییه‌ وه‌زاره‌تی حازره‌ كه‌ له‌ (30/ نیسانی/1930)دا له‌ جه‌رائیدی به‌غادا نه‌شر كرابوو، له‌ نه‌زه‌ر میلله‌تی كورد وادیاره‌ كه‌: سیاسه‌تی وه‌زاره‌تی حازره‌، سیاسه‌تێكی ته‌فره‌دان و وه‌قت به‌سه‌ر بردنه‌).


زۆر به‌ڕوونی به‌ به‌غدا ده‌ڵێن (ته‌فره‌دان و وه‌قت به‌سه‌ر بردن). من له‌و بڕگه‌یه‌دا ته‌نیا به‌وه‌ دڵخۆشم كه‌ ئه‌وكاته‌ په‌رله‌مانتاری كوردی وه‌ك ئێستا سه‌یر و سه‌مه‌ره‌مان له‌ به‌غدا نه‌بووه‌، ده‌نا له‌به‌رامبه‌ر (ته‌فره‌دان و وه‌قت به‌سه‌ربردن) له‌ پیاوماقووڵانی سلێمانی به‌ده‌نگ ده‌هاتن و ده‌یانكردنه‌ به‌كرێگیراو و گێره‌شێوێن. له‌مێژوودا هه‌رگیز، هه‌تا له‌سه‌رده‌می مه‌لیكیشدا كه‌ نوابه‌كان ده‌كڕدران و به‌ فرتوفێڵ ده‌رده‌چوون و نه‌خوێنده‌واریش بوون، هه‌رگیز كورد ئه‌و جۆره‌ نوێنه‌رانه‌ی نه‌بووه‌ كه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌توندی به‌سه‌ر هه‌رێمه‌كه‌ی خۆیان و كورددا هه‌ڵشاخێن و ببنه‌ پارێزه‌رێكی خۆبه‌خش بۆ حكوومه‌تی به‌غدا، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ نیازپاكییه‌كیان له‌ به‌غداوه‌ دیبێت و هیچ ده‌سكه‌وتێكشیان بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌یان به‌ده‌ست هێنابێ.


هه‌ر چۆنێ بێ پیاوماقووڵانی سلێمانی گوێ ناده‌نه‌ برینداربوونی هه‌ستی په‌رله‌مانتاره‌كانی ئه‌مڕۆی كورد و كاربه‌ده‌ستانی حكوومه‌تی نوری سه‌عید و له‌سه‌ر نووسینی خۆیان به‌رده‌وام ده‌بن (میلله‌تی كورد وای لا خۆش ئه‌بوو كه‌ وه‌زاره‌تی حازره‌ ده‌رحاڵ ئیكمالی به‌قیه‌ی بكردایه‌، ئیتر میلله‌تی كورد نایه‌وێ ئه‌وقاتی خۆی به‌ ته‌فره‌دان زایع و به‌ وه‌عدی ئیمڕۆ سبه‌ی خۆی ئیغفال بكا...). سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌زموونی ئه‌و پیاوماقووڵانه‌ و كاربه‌ده‌ستانی عێراق ته‌نیا چه‌ند ساڵێكه‌، به‌ڵام ئه‌و ساڵانه‌ به‌س بوون بۆ ئه‌وه‌ی له‌ مه‌به‌ستی ڕاسته‌قینه‌ی به‌غدا بگه‌ن كه‌ ته‌فره‌دانه‌. دواتر له‌سه‌ر روونكردنه‌وه‌كه‌یان به‌رده‌وام ده‌بن (له‌ مه‌سائیلی ئیداریی حازردا هه‌رچه‌نده‌ له‌ ته‌عینبوونی ( تۆفیق وه‌هبی به‌گ) بۆ مته‌سه‌ریفی سلێمانی نامه‌منوون نین، چونكه‌ ئومێد و ئینتیزاری چاكه‌ی لێ ده‌كرێ، له‌ عه‌ینی وه‌قتدا وامان ئه‌ویست بۆ لیواكانی تریش پیاوانی دڵسۆز و حاڵ شوناس و كورد خواهر و كوردنه‌ژاد ته‌عین بكرایه‌ و بكرێ، له‌به‌ر ئه‌مه‌: بۆ جه‌لبی ئیعتیمادی میلله‌تی كورد ده‌بوایه‌ له‌ ته‌عین كردنی مته‌سه‌ریفی كه‌ركووك ئه‌م حوجه‌ته‌ بخرایه‌ به‌رچاو،....... ئیتر له‌ ئه‌قوال زیاتر ئینتزاری ئه‌فعال ئه‌كرێ و كوردیش قسه‌ی خۆی بۆ دوایی هه‌ڵگرتووه‌). ئه‌وه‌ی كوردی كوشتووه‌ هه‌ر ئه‌و ئینتیزاره‌یه‌، كورد با خۆی نه‌ك به‌شێك، به‌ڵكو به‌ دڵی به‌غدا بزانێ، هه‌رگیز ناتوانێ كێشه‌كانی له‌ به‌غدا چاره‌سه‌ر بكات، ته‌نیا و ته‌نیا ده‌توانێ (ئینتیزار بكات)، گه‌وره‌ترین تێچووی ئینتیزاریش كاته‌، ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو جارێ ئه‌و تێچوونه‌ زۆر قورس له‌سه‌رمان ڕانه‌وه‌ستێ، ده‌كرێ بزانین (ئینتیزاری پیاوماقووڵانی سلێمانی) كه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ بۆنی بێ ئومێدیی لێ دێت چی به‌سه‌ر هات؟ ئه‌نجامه‌كان روونن، كوردیش به‌خۆڕایی قسه‌ی خۆی بۆ دوایی هه‌ڵنه‌گرتووه‌؟ ئینتزاری كورد ڕووبه‌ڕووی وه‌ڵامه‌ قورسه‌كانی به‌غدا بووه‌ و قسه‌ی كوردیش شه‌ڕی به‌رده‌ركی سه‌را و شۆڕشی سه‌د ساڵه‌ بوو. لێره‌دا پێش ئه‌وه‌ی بچمه‌ سه‌ر وه‌ڵامی بێكه‌سی شاعیر و شیعره‌ به‌رگرییه‌كانی، بۆ تۆكمه‌كردنی بابه‌ته‌كه‌ و ساویلكه‌یی كوردی نه‌خوێنده‌وار كه‌ واده‌زانێ به‌غدا ته‌نیا سه‌رچاوه‌ی پاره‌یه‌، چاو له‌ یاسای حه‌ره‌س قه‌ومی و حه‌شدی شه‌عبی ده‌پۆشێ، ئاوڕێكیش له‌ هه‌ڵوێستی مه‌زنی مارف جیاووك بده‌مه‌وه‌. (مارف جیاووك له‌و مشتومڕ و دانوستانه‌شیدا كه‌ له‌ 8/8/1930دا له‌ شاری هه‌ولێر كردبووی، هه‌ڵوێستی كوردانه‌ و بوێری خۆی به‌رامبه‌ر به‌و وه‌فده‌ كه‌ له‌و رۆژه‌دا هاتبوونه‌ شاره‌كه‌، نیشان دابوو. دیاره‌ وه‌فده‌كه‌ جه‌عفه‌ر عه‌سكه‌ری، وه‌كیلی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئه‌وسا، هه‌روه‌ها وه‌كیلی مه‌ندوبی سامی و چه‌ند كه‌سێكی دیكه‌ی له‌گه‌ڵدا بووه‌، مارف جیاووك داوای جێبه‌جێكردنی بڕیاری ئه‌وسای كۆمه‌ڵه‌ی گه‌لان له‌مه‌ڕ كێشه‌ی كورد له‌ عێراق كردووه‌، جیاووك له‌ بڕگه‌یه‌كی قسه‌كانیدا له‌به‌رامبه‌ر وه‌فده‌كه‌ ده‌ڵێ: جه‌عفه‌ر پاشا چاكی ئه‌زانێ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ عه‌ره‌با موكین نییه‌ به‌ سوڕه‌تی ته‌وحید (جیاووك په‌نجه‌كانی خستنه‌ ناو یه‌كتره‌وه‌) گوتی به‌م سوره‌ته‌ بژین، فه‌قه‌ت به‌ سوره‌تێكی (ئینجا ئه‌مجاره‌ په‌نجه‌كانی جووت كرد) گوتی قابیله‌ به‌م نه‌وعه‌ وه‌كو ئوستریا و مه‌جه‌ڕستان بژین: كه‌مال مه‌زهه‌ر: كورد له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ نهێنییه‌كانی حكوومه‌تی به‌ریتانیادا لاپه‌ڕه‌: 151 یان رۆژنامه‌ی ژیان: ژماره‌: 207: 14/8/1930).


جگه‌ له‌و به‌ڵگه‌ مێژووییانه‌، له‌ وتاری دادێ وه‌ك شاهیدێكی زیندوو گوێ له‌ شیعره‌ به‌رگری و نیشتمانییه‌كانی بێكه‌س ده‌گرین.