كورد و به‌غدا یان حیكایه‌تى مێش - 5

سنووردانان بۆ كورد ته‌نیا قسه‌ى راوێژكارێك نییه‌، به‌ڵكو ڕاى شانشینى به‌ریتانیاشه‌

به‌شێكى دیكه‌ى خاڵى حه‌وته‌مى راپۆرته‌كه‌ى كۆرۆنوالیس ئه‌وه‌نده‌ دلأ برینداركه‌ره‌، كه‌ هه‌ر بۆ فه‌رامۆشیى دلأ هه‌وڵێكى زۆرم دا به‌ ئینگلیزى ده‌ستم كه‌وێت، به‌ڵام سه‌ركه‌وتوو نه‌بووم، ته‌واو وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ ئازیزێكیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن و نایانه‌وێ باوه‌ڕ بكه‌ن. ئه‌و به‌شه‌ش ئاواى نووسیوه‌ (داواش ده‌كات هه‌ردوو موته‌سه‌ڕیفى كه‌ركووك و هه‌ولێر ئاگادار بكرێنه‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ هه‌وڵ بده‌ن سه‌رداره‌ كورده‌كانى لیواكانیان به‌لاى خۆیاندا رابكێشن و كارێكى ئه‌وتۆ بكه‌ن نه‌كه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌ریى پڕوپاگه‌نده‌ى ره‌هبه‌رانى سلێمانییه‌وه‌ و پێویسته‌ ئه‌مانیش قایل بكرێن كه‌ جێبه‌جێكردنى گفته‌كان له‌ به‌رژه‌وه‌ندیى خۆیانه‌: (كورد و كوردستان له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ نهێنییه‌كانى حكوومه‌تى به‌ریتانیادا: كه‌مال مه‌زهه‌ر: لاپه‌ڕه‌ 185، په‌رگڕافى یه‌كه‌م).


ئه‌و چه‌ند دێڕه‌ى ڕاپۆرته‌كه‌ زۆر ئازارى داوم، راسته‌ دكتۆر كه‌مال له‌ راپۆرته‌كه‌وه‌ ئه‌و دێڕانه‌ى به‌ راناوى كه‌سى سێیه‌مى تاك گۆاستووه‌ته‌وه‌ و من زۆر پێویستم به‌ ده‌قه‌ ئینگلیزییه‌كه‌ بوو تا راسته‌وخۆ له‌ ده‌مى كۆرۆنوالیسه‌وه‌ بیخوێنمه‌وه‌، به‌ڵام دكتۆر كه‌مال ته‌واو ئه‌و شوێنه‌ى گواستووه‌ته‌وه‌ كه‌ ره‌وتى راپۆرته‌كه‌ى له‌ پێشنیارى راوێژكارێكه‌وه‌ گۆڕیوه‌ بۆ راپۆرتى شاره‌زایه‌كى پیلانگێڕی و سیخوڕى، به‌و هۆیانه‌وه‌:


یه‌كه‌م: هه‌ردوو موته‌سه‌ڕیفى هه‌ولێر و سلێمانى ئاگادار بكرێنه‌وه‌. یه‌كه‌مجاره‌ به‌رامبه‌ر كارێكته‌ره‌كانى ئه‌و كێشه‌یه‌ وشه‌ى فه‌رمان به‌كار ده‌هێنێ (ئاگادار بكرێنه‌وه‌).

دووه‌م: له‌ ڕسته‌ى دووه‌میش دیسانه‌وه‌ وشه‌ى پێویستى له‌سه‌ر موته‌سه‌ڕیفه‌كانى كه‌ركووك و هه‌ولێر كردووه‌ته‌ فه‌رمان، فه‌رمانێك كه‌ تامى جاشایه‌تى ده‌دات.


سێیه‌م: سه‌رداره‌ كورده‌كان به‌لاى خۆیاندا ڕابكێشن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى كه‌ نووسه‌رى ئه‌و ڕپۆرته‌ واتا كۆرۆنوالیس باش ده‌زانێ وه‌زیرى ناوخۆ و ده‌سه‌ڵاتى عێراق ده‌ستیان له‌ بیه‌نه‌قاقاى كورد ناوه‌، جا كورد ده‌نگى لێ به‌رز بووه‌ته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ ئه‌و ده‌نگ لێبه‌رزبوونه‌وه‌یه‌ كه‌مترین مافه‌، كه‌چى ئه‌وه‌ش به‌ سه‌رداره‌ كورده‌كان ڕه‌وا نابینێ و به‌ پێویستى ده‌زانێ به‌ لاى خۆیاندا رایانبكێشێ، وشه‌ى ڕایانبكێشێتیش جۆرێك له‌ ملكه‌چ پێكردنى تێدایه‌.


چواره‌م: (نه‌كه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌ریى پڕوپاگه‌نده‌ى ره‌هبه‌رانى سلێمانییه‌وه‌)، به‌ڕاستى ئه‌و ڕسته‌یه‌ بكوژى نووسه‌ره‌كه‌یه‌تى، جا وه‌ك ڕاپۆرتى سیخۆڕى نووسرابێ یان راپۆرتێكى راوێژكارێكى. سه‌ره‌تا دژى هه‌موو ئه‌و بیروباوه‌ڕ و زانیارییانه‌یه‌ كه‌ له‌ خاڵه‌كانى پێشتر باسی كردوون، هه‌موو ئه‌و كێشه‌ قورسانه‌ى كه‌ هه‌بوون و بۆ خۆیشى به‌شێكى زۆریانى باس كردووه‌ له‌و خاڵه‌دا به‌ (پڕوپاگه‌نده‌) ناوى بردوون، پڕوپاگه‌نه‌ش به‌شێكه‌ له‌ به‌هه‌ڵه‌بردن و چه‌واشه‌كارى. هه‌روه‌ك چۆن (نه‌كه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌رى) له‌ ئه‌ده‌بیاتى شۆڕشگێڕیدا جۆرێكه‌ له‌ به‌لاڕێدا بردن و به‌كرێ گرتن.


پێنجه‌م: یان دوا ڕسته‌ى (قایل بكرێن كه‌ جێبه‌جێكردنى گفته‌كان له‌ به‌رژه‌وه‌ندیى ئه‌وانه‌) ده‌یان رێگا هه‌یه‌ بۆ قایلكردن، كه‌ لێره‌دا ده‌ستى كاربه‌ده‌ستان واڵا ده‌كات هه‌ر كامێكیان به‌كار بهێنن (له‌ هه‌ڕه‌شه‌ و لێدانه‌وه‌ بگره‌ تا به‌رتیلدان و زمان لووسى)، یه‌كێكى دیكه‌ له‌ ماناكانى قایلكردن هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنه‌ كه‌ زۆر له‌سه‌رى ناوه‌ستم، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌وه‌ى كه‌ خۆیشى باوه‌ڕی به‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌ حكوومه‌تى عێراق گفته‌كان جێبه‌جێ بكات.


له‌ خاڵى هه‌شته‌مه‌وه‌ تۆن و بیركردنه‌وه‌ و ئاڕاسته‌ى زمان له‌ ڕاپۆرته‌كه‌دا ده‌چێته‌ ئاستێكى دیكه‌، له‌ سه‌ره‌تاى ئه‌و خاڵه‌دا ده‌نووسێ:


(ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌م هه‌موو كارانه‌ بۆ جێبه‌جێكردنى چاره‌سه‌رێكى ئاشتییانه‌ سه‌ریان نه‌گرت، ئه‌وساكه‌ حكوومه‌ت ده‌توانێت ڕاده‌ بۆ هه‌ر بزووتنه‌وه‌یه‌كى جیاخواز دابنێت. له‌ بارودۆخیكى وادا حكوومه‌ت ده‌توانێت له‌ بوارى سیاسه‌تیدا به‌رامبه‌ر به‌ كورد له‌ ئاستێكى باشتردا بێت، چونكه‌ ئه‌وساكه‌ حكوومه‌تى خاوه‌ن شكۆى به‌ریتانیا و (كۆمه‌ڵه‌ى گه‌لان) پشتگیریى لێ ده‌كه‌ن، چونكه‌ حكوومه‌تى عێراق به‌م جۆره‌ سینگ فراوانی و لێهاتوویى خۆى نیشان ده‌دات، كه‌سیش لاریی له‌وه‌ نییه‌ كه‌ حكوومه‌ت ده‌بێت حوكم بكات).


پێش ئه‌وه‌ى ده‌ست به‌ لێكدانه‌وه‌ى ئه‌و ڕستانه‌ بكه‌م، كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا چاره‌نووسى نه‌ته‌وه‌یه‌ك و شێوه‌ى حوكمڕانیى وڵاتێك ده‌ستنیشان ده‌كات، تۆزێك ئه‌وه‌نده‌ى وه‌خت بوار بدات حاڵه‌تى ده‌روونیى ئه‌و پیاوه‌ شاره‌زا و كارایه‌ دێنمه‌ به‌رچاوى خۆم، (داوا له‌ شڕۆڤه‌كارانى بوارى ده‌روونى ده‌كه‌م له‌پشت ڕسته‌ و وشه‌كانه‌وه‌ حاڵه‌تى ده‌روونیى ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ گرنگه‌ى رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستمان بۆ بخوێننه‌وه‌)، من ده‌بینم ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ گرنگه‌: یه‌كه‌م، به‌ده‌ست كێشه‌ و عه‌قڵییه‌تى دواكه‌وتووى ئه‌م وڵاته‌وه‌ ده‌ناڵێنێ. دووه‌م، له‌لایه‌كى دیكه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌بینێ كه‌ كورد چ سته‌م و غه‌در و تاوانێكى به‌رامبه‌ر ده‌كرێ. سێیه‌م، ده‌بێ هه‌وڵى به‌هێزكردنى ئه‌و حكوومه‌ته‌ بدات و هاوكاریان بێت. چواره‌م، ئه‌و باش ده‌زانێ به‌ وێرانكردنى به‌شێك له‌ وڵات هه‌رگیز ده‌وڵه‌تێكى به‌هێزت بۆ بونیات نانرێ. پێنجه‌م، له‌وه‌ تێگه‌یشتووه‌ كه‌ شه‌ڕ و ئاشووب له‌ هه‌ر كونجێكى وڵات هه‌موو سیستمه‌كه‌ ده‌خاته‌ حاڵه‌تى ئاماده‌باشییه‌وه‌. شه‌شه‌م، له‌شكركێشى سه‌ره‌ڕاى بودجه‌ى وڵات، هاووڵاتییانیش ده‌كاته‌ قوربانى. ته‌نیا ئه‌و پیاوه‌ ده‌توانێ به‌ رووحێكى ئه‌وه‌نده‌ نائارامه‌وه‌ ڕاپۆرتێكى هێنده‌ هێمن بنووسێ.


له‌ خاڵى هه‌شته‌مدا پێش ئه‌وه‌ى وه‌ك راوێژكارێك پێشنیارى هیچ رێگایه‌ك بكات، له‌وپه‌ڕى وردی ئاگاییدا خاڵه‌كانى پێشتریان دێنێته‌وه‌ یاد، به‌و شێوه‌یه‌:


یه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌م هه‌موو كارانه‌ بۆ جێبه‌جێكردنى چاره‌سه‌رێكى ئاشتییانه‌ سه‌ریان نه‌گرت.


كۆرۆنوالیس ئه‌و ڕسته‌یه‌ى وه‌ك ده‌سته‌واژه‌ یان پارسه‌نگى هه‌موو ڕسته‌كانى دواى ئه‌و ڕسته‌یه‌ى داناوه‌. (هه‌موو ئه‌م كاران) بێ گومان مه‌به‌ستى ئه‌و پێشنیارانه‌یه‌ كه‌ له‌ خاڵه‌كانى پێشتر نووسیونى، كه‌ به‌شێكیان ڕه‌تكردنه‌وه‌ى به‌رنامه‌ پۆلیسیه‌كه‌ى جه‌میل مه‌دفه‌عییه‌، به‌شێكى دیكه‌یان جێبه‌جێكردنى یاساى زمانى ناوچه‌ییه‌، كه‌ تێیدا دان به‌ ڕه‌وایه‌تیى به‌كارهێنانى زمانى كوردیدا دانراوه‌ له‌ دادگا و سه‌ربازگه‌ و هه‌موو فه‌مانگه‌كان و دانانى فه‌رمانبه‌رى كوردزمان نه‌ك (كوردیزان) و وازهێنان له‌ چالاكوانانى كورد و چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كه‌ وه‌ك كێشه‌ى نه‌ته‌وه‌یه‌ك یان بزووتنه‌وه‌یه‌كى نیشتمانى نه‌ك گۆبه‌ندى (چه‌ند گێره‌شێوێنێك) وه‌ك جه‌نابى جه‌میل مه‌دفه‌عى ناوزه‌دی كردووه‌. ئه‌و سه‌ره‌تایه‌ یان ئه‌و (مه‌رجه‌) وه‌ك ئینگلیزه‌كان خۆیان ده‌ڵێن پێی ده‌گوترێ (stepping stone) واتا به‌ردى په‌ڕینه‌وه‌، یان به‌رده‌باز. مه‌به‌ستى ئه‌وه‌یه‌ به‌بێ ئه‌و به‌رده‌ ناتوانین بازده‌ینه‌ سه‌ر بابه‌تێكى دیكه‌، یان ئاستێكى دیكه‌ له‌ كێشه‌كه‌. به‌رده‌بازه‌كه‌ لێره‌ جێبه‌جێكردنى هه‌لومه‌رجه‌كانى ئاشتى و رازیكردنى كورده‌.


ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ سه‌ریان نه‌گرت (مه‌به‌ستى رێگاكانى ئاشتییه‌) حكوومه‌ت ده‌توانێت ڕادده‌ بۆ هه‌ر بزووتنه‌وه‌یه‌كى جیاخوازى دابنێت، به‌لاى منه‌وه‌ ئه‌وه‌ ته‌نیا قسه‌ى راوێژكارێك نییه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ ڕاى حكوومه‌تى خاوه‌نشكۆى به‌ریتانیاشه‌، ئه‌گه‌ر كورد بیه‌وێ ئه‌و بڕیارى (سنووردانانه‌) بشكێنێ، پێش ئه‌وه‌ى رووبه‌ڕووى حكوومه‌تى عێراق بێته‌وه‌ ده‌بێ ڕاى حكوومه‌تى به‌ریتانیا بگۆڕێت. ئه‌وه‌ رێگادانێكى زۆر خێرا و روونه‌ به‌ سزادان و سه‌ركوتكردنى كورد. من ئێستاش له‌ دوو وشه‌ى ناو ئه‌و ڕسته‌یه‌ ده‌ترسم و له‌رزم دێتێ: یه‌كه‌میان (ڕاده‌ دانان): سنووردانان، سنووردانان له‌ چوارچێوه‌ى ئه‌و سنووره‌ى بۆ خۆیان به‌ ده‌ورى كوردیاندا كێشاوه‌، راده‌ دانان بۆ مافى گه‌لێك، بۆ خه‌ون و ئومێده‌كانى نا، بۆ مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانى. دووه‌میان: (جیاخوازى): جیاخوازى چ نه‌فره‌تێك بوو به‌ ئه‌ستۆى كورده‌وه‌ نووسا. ئاخر جیاخوازى له‌ چى؟ له‌ وڵاتێكى به‌ نه‌شته‌رگه‌رى به‌په‌له‌ دروستكراو؟ له‌ وڵاتێك كه‌ پێكهاته‌كانى، كه‌ نه‌ته‌وه‌ و ئایینه‌ جیاوازه‌كانى هیچ سیفه‌تێكى هاوبه‌شیان نییه‌؟ تا ئه‌مڕۆ هه‌ر كه‌سێك ویستبێتى به‌ ئاشكرا یان به‌ پلار دژى كورد له‌ هه‌ر پارچه‌یه‌كى كوردستان بوه‌ستێته‌وه‌، یه‌كسه‌ر گوتوویه‌تى ئێمه‌ دژى پارچه‌كردنى خاكى عێراقین، یان ده‌بێ یه‌كپارچه‌یى خاكى له‌خوێن سه‌رڕێژى عێراق بپارێزرێ (وه‌ك ئه‌وه‌ى عێراق له‌ ئه‌زه‌له‌وه‌ به‌ فه‌رمانێكى ئیلاهى به‌ یه‌ك پارچه‌ دروست كرابێ) ئه‌وه‌ش قورسترین و كوشه‌نده‌ترین چه‌ك بووه‌ تا ئه‌مڕۆ دژى كورد به‌كار هاتبێ. هه‌موو ئه‌وانه‌ى دژى ئازادین، دژى هه‌موو مۆدیلێكى ئه‌وروپایین، موسڵمانن و دژى وێنه‌گرتن و كاره‌با و سیستمى دابه‌شكردنى ئاویشن، ئه‌و مۆدیلى ئاوروپاییه‌ى دابه‌شكردنى كوردستان به‌ پیرۆز ده‌زانن و ئاماده‌ن له‌سه‌ر بیروباوه‌ڕه‌ هه‌ره‌ موقه‌ده‌سه‌كانى خۆیان مامه‌ڵه‌ بكه‌ن و چاوپۆشیشى لێ بكه‌ن، به‌ڵام ئاماده‌ نین له‌سه‌ر ئه‌و یه‌كپارچه‌ییه‌ى عێراق بچنه‌ هیچ گفتوگۆیه‌كه‌وه‌. هه‌موو داواكردنێكى كورد بۆ مافه‌كانى به‌ جیاخوازى و له‌تكردنى وڵاته‌ موقه‌دسه‌كه‌یان ده‌زانن.


لێره‌ ده‌بێ هه‌ندێك شته‌كان كورت كه‌مه‌وه‌ تا بابه‌ته‌كه‌ روونتر بێته‌وه‌، یه‌كه‌م: هه‌نگاوى پێشنیاره‌كه‌ دانانى به‌رده‌بازه‌كه‌یه‌، به‌رده‌بازه‌كه‌ تاقیكردنه‌وه‌ى رێگاى ئاشتى و رازیكردنى كورده‌، كه‌ جارێ تا نووسینى ئه‌م ڕاپۆرته‌ى به‌رده‌ستمان كه‌ له‌ 18/8/1930 نووسراوه‌ بۆ ئاشتى و ڕازیكردنى كورد هیچ نه‌كراوه‌، كه‌واته‌ به‌رده‌بازه‌كه‌مان نییه‌، (نه‌ك ته‌نیا به‌ لێكدانه‌وه‌ى من، به‌ڵكو هه‌ر به‌پێى پێشنیاره‌كانى كۆرۆنوالیس كه‌ له‌ خاڵه‌كانى پێشتر لێی دواین، كه‌واته‌ ئه‌و به‌رده‌بازه‌ى ده‌بێ به‌سه‌ریدا بازده‌ین بۆ هه‌نگاوه‌كانى داهاتوو نیمانه‌، كه‌واته‌ هه‌ر نووسینیان و پێشنیاركردنیان زیاده‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌تا رۆژهه‌ڵاتناسێكى به‌ریتانى بۆ خۆى نووسیویه‌تى. دواى به‌رده‌بازه‌كه‌، واتا دواى تاقیكردنه‌وه‌ى رێگاى ئاشتى، ئه‌وجار (راده‌ دانان و تاوانباركردنه‌ به‌ جیاخوازى، كه‌ ئه‌وانه‌ كران ئه‌وجاره‌ مژده‌ى ئه‌وه‌یان ده‌داتێ، كه‌ كورد ڕازى نه‌بوو، حكوومه‌ت ده‌چێته‌ ئاستێكى به‌رزتر و متمانه‌ به‌ده‌ست دێنێ) متمانه‌ى كێ و بۆ چى؟ بێ گومان و به‌داخه‌وه‌ متمانه‌ى (حكوومه‌تى خاوه‌ن شكۆى به‌ریتانیا و كومه‌ڵه‌ى گه‌لان) بۆ سزادان و رادده‌ دانان بۆ كورد. مێژوو ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێت كه‌ تاكه‌ هه‌نگاوێك له‌ جێبه‌جێكردندا چاوپۆشیى لێ كراوه‌، ئه‌ویش هه‌نگاوى به‌رده‌بازه‌كه‌یه‌، واتا رازیكردنى كورد، هه‌نگاوه‌كانى دیكه‌ به‌وپه‌ڕى دڵڕه‌قییه‌وه‌ جێبه‌جێ كران، ده‌وڵه‌تى عێراق به‌ هه‌موو هێزیه‌وه‌ و به‌ تازه‌ترین چه‌ك و فڕۆكه‌وه‌ له‌ كوردی دا و هه‌زاران جار سزای دان (ڕاده‌ى بۆ دانان)، حكوومه‌تى به‌ریتانیا و ئه‌مه‌ریكا و ئه‌وروپاش بێسنوور پشتیوانییان له‌ سه‌ركوتكردنى كورد كرد.


له‌ دوابه‌شى خاڵى هه‌شته‌مدا، كۆرۆنوالیس بۆ جه‌میل مه‌دفه‌عى و ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران ده‌نووسیت:


(هه‌مان كات وا چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ئه‌م فاكته‌رانه‌ كار بكه‌نه‌ سه‌ر كورده‌ میانڕه‌وه‌كان و ببنه‌ هۆى ره‌واندنه‌وه‌ى هه‌ر پشێوییه‌ك. دڵسۆزانه‌ هیوادارم حكوومه‌ت هیچ هه‌نگاوێكى دامركێنه‌ر نه‌نێت، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر كورده‌كانیش ناڕازى و وه‌ڕس بن و هیچ چاره‌سه‌رێك بۆ دواڕۆژ نیشان نه‌ده‌ن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو سه‌رۆكه‌ توندڕه‌وه‌كان پێیان له‌سه‌ر هه‌ڵوێستى خۆیان داگرت، ته‌نانه‌ت دواى هاتنه‌وه‌ى وه‌ڵامى (كۆمه‌ڵه‌ى گه‌لان) یش له‌سه‌ر مه‌زبه‌ته‌كانیان ئه‌وساكه‌ پێم وایه‌ هیچ به‌دیلێك له‌ ئارادا نامێنێت).


ئه‌و پێشنیارانه‌ به‌ ده‌ستخۆشى یان جۆرێك له‌ به‌رتیل تێده‌گه‌م بۆ ئاكامى ڕه‌تكردنه‌وه‌ى پێشنیاره‌كانى جه‌میل مه‌دفه‌عى. كۆرۆنوالیس هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ سه‌رله‌به‌رى بۆچوونه‌كانى وه‌زیرى ناوخۆ به‌رامبه‌ر به‌ كورد ڕه‌ت ده‌كاته‌وه‌، بۆ نیشاندانى دڵسۆزیى خۆى بۆ عێراق و عه‌داله‌ت له‌ ڕایه‌كانیدا بانگه‌شه‌ى ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ دواى جێبه‌جێكردنى داواكارییه‌كانى كورد، ئه‌گه‌ر كورد هه‌ر رازى نه‌بوو ئه‌وكاته‌ ده‌ستى حكوومه‌تى عێراق كراوه‌یه‌. هه‌موو ئه‌وانه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن كه‌ كوردستان وه‌ك دیارى و ده‌ستخۆشانه‌ به‌سه‌ر ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ دراوسێیانه‌دا دابه‌ش كراوه‌. ئه‌و باوه‌ڕى وایه‌ كه‌ رێگاى ئاشتیى كورده‌ میانڕه‌وه‌كان ڕازى ده‌كات، له‌گه‌لأ ئه‌وانه‌شدا به‌وپه‌ڕى دڵسۆزییه‌وه‌ بۆ كورد داوا ده‌كات ئه‌گه‌ر په‌یامه‌كه‌ نه‌گه‌یشت و كورد هه‌ر ناڕازى و وه‌ڕس بوو، دیسانه‌وه‌ ناكرێ بۆ دامركانه‌وه‌یان هه‌نگاو بنرێ. رسته‌ى كۆتایى ئاڵۆزه‌، (كورد یاداشتى داوه‌ته‌ كۆمه‌ڵه‌ى گه‌لان، ئه‌گه‌ر وه‌ڵامى كومه‌ڵه‌ى گه‌لانیش له‌سه‌ر ئه‌و یاداشتانه‌ هاته‌وه‌) به‌ڵام چ جۆره‌ وه‌ڵامێك، كورد له‌و یاداشتانه‌دا داواى مافى خۆى كردووه‌ (هه‌رچه‌نده‌ بوارى ئه‌وه‌ نییه‌ بگه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و یاداشتانه‌ى له‌ كۆتایى بیسته‌كان و سه‌ره‌تاى سییه‌كان كورد بۆ كۆمه‌ڵه‌ى گه‌لانى به‌رز كرووه‌ته‌وه‌، له‌ وتارى داهاتوودا هه‌وڵى ئه‌وه‌ ده‌ده‌م) به‌ڵام ئه‌وه‌ى روونه‌ سه‌ردارانى كورد په‌یام و نامه‌یان بۆ هه‌موو سه‌ركرده‌ دیاره‌كانى دنیا و كۆمه‌ڵه‌ى گه‌لان ناردووه‌ و له‌ مه‌زبه‌ته‌كانیاندا داواى ده‌وڵه‌ت و مافى ژیان و ئازادییان كردووه‌، كه‌ دواتر هیچ كام له‌و ئومێدانه‌ نه‌هاتنه‌ دى. به‌ڵام كۆرۆنوالیس ئه‌وه‌ى روون نه‌كردووه‌ته‌وه‌ چ جۆره‌ وه‌ڵامێك، ئه‌گه‌ر داواكارییه‌كانى كورد ڕه‌ت كرانه‌وه‌ یان ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ى گه‌لان به‌ده‌نگ داواكارییه‌كه‌وه‌ هات، له‌كام حاڵه‌تدا (هیچ به‌دیلێك نامێنێ. كه‌ من پێم وایه‌ مه‌به‌ستى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ (هیچ به‌دیلێك بۆ كوشت و بڕ و له‌شكركێشى نامێنێ) ئه‌وه‌یان ئه‌گه‌رێكى زۆر قورسه‌ و ئه‌وه‌تا دواتر روون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ نه‌خێر كه‌س به‌ده‌نگى داواكارییه‌كانى كورده‌وه‌ نه‌هاتوو و كوردیش نه‌چووه‌ ژێر بارى ئه‌و سته‌مه‌، بۆیه‌ حكوومه‌ته‌كانى عێراق و ناوچه‌كه‌ جگه‌ له‌ سه‌ركوتكردن هیچ به‌دیلێكى دیكه‌یان بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ و هه‌موو دنیاش له‌ ئاستى ئه‌و تاوانانه‌ بێده‌نگ بووه‌. مافى خۆمانه‌ بپرسین:


ئه‌رێ كورد سه‌د ساڵه‌ باجى ملشۆڕنه‌كردنى ده‌دا بۆ ئه‌و دابه‌شكردنه‌ زۆره‌ملێیه‌ی كوردستان؟ ئه‌رێ ملنه‌دانى كورد بۆ دابه‌شكردنى گه‌ل و خاكه‌كه‌ى وه‌ك ڕاگه‌یاندنى جه‌نگ دژى هه‌موو جیهان هاته‌ ئه‌ژمار؟ ئه‌رێ كورد هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ له‌ یارییه‌كه‌ نه‌گه‌یشت، یان ده‌بوو خۆى له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ته‌ دڕنده‌كانى رۆژهه‌ڵات بگونجێنێ، بۆ ئه‌وه‌ى زیانه‌كانى له‌ كوشتن و وێرانكردنى وڵاته‌كه‌ى كه‌متر بن؟ ئه‌رێ دنیا چاوه‌ڕێ بوو كورد وه‌ك دیلێكى ملكه‌چ و زیندانییه‌ك له‌ وڵاتى خۆیدا بژیت؟ وه‌ڵامى ئه‌و پرسیارانه‌ لاى كورد نییه‌، به‌ڵام ده‌كرێ ئه‌و ده‌وڵه‌ت زلهێزانه‌، ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ش كه‌ كوردیان به‌سه‌ردا دابه‌ش كرا، له‌ خۆیان بپرسین كه‌ رۆژێك له‌ رۆژان بۆ خۆیان رووبه‌ڕووى حاڵه‌تێكى وا ببنه‌وه‌ و وڵاته‌كانیان دابه‌ش بكرێ هه‌ڵوێستیان چى ده‌بێ؟


ئه‌گه‌ر ئه‌و سیستمه‌ى دنیاى له‌سه‌ر دابه‌ش كراوه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و هێز و ته‌رازووه‌ى دنیا به‌ڕێوه‌ ده‌بات، ماف و ئه‌ركى هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانى دیاری كردبێ، با زۆر و كه‌میشى تێدا بێت، ئه‌وه‌ كورد له‌ ئه‌ركى كۆیلایه‌تى به‌ولاوه‌ هیچى دیكه‌ى بۆ دیارى نه‌كراوه‌. هه‌ندێك له‌و رۆژهه‌ڵاتناسانه‌ى به‌ ئه‌ركى سه‌ربازى، یان هه‌ر ئه‌ركێكى دیكه‌ هاتبنه‌ ناوچه‌كه‌ و حاڵى كوردیان دیبێ، سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌ى كه‌ ئه‌ركى ئه‌وان نه‌بووه‌، به‌ڵام برینه‌كان ئه‌وه‌نده‌ قوولأ بوون نه‌یانتوانیوه‌ تاسه‌ر وه‌ڵامى ویژدانى خۆیان نه‌ده‌نه‌وه‌، هه‌ندێ جار به‌ده‌نگ هاتوون، وه‌ك چۆن كۆرۆنوالیس ئه‌و شه‌ڕه‌ قورسه‌ى له‌سه‌ر كورد كردووه‌. له‌ خاڵى نۆیه‌مدا سه‌رنجه‌كانى خۆى به‌دیاریكراوى به‌رامبه‌ر پێشنیاره‌كانى ده‌نووسێت و گفتوگۆیه‌كه‌ كۆتایى پێ دێنێ.