فازیله‌.. ئه‌و شاژنه‌ی نه‌گه‌یشته‌ ته‌ختی شاهانه‌ی عێراق

 عه‌بولره‌حمان پاشا

له‌ یه‌كێك له‌ دواناوه‌ندییه‌ هێژاكان، (فازیله‌) خۆی ئاماده‌ ده‌كرد مێرد به‌ مه‌لیكی عێراقی 23 سێ ساڵانه‌ بكات، كاتێ كه‌ له‌ناكاو له‌ شاری به‌غداوه‌ گوێبیستی كوده‌تای عێراق و كوشتنی مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی دووه‌م بوو.
بڕیار بوو فازیله‌، پاش سێ مانگی تر ببێ به‌ شاژنی عێراق
له‌پشت ئه‌و دار چرانه‌ی كه‌ رووبه‌رێكی زۆر داده‌پۆشن، كۆشكێكی گه‌وره‌ی سپی شاردراوه‌ته‌وه‌ ناوی (كۆلیژی هێد فیلد)ه‌، قوتابخانه‌یه‌كی به‌رده‌وامی كچانه‌ 107 كچ و چوار گۆڕه‌پانی گه‌وره‌ی (تێنسی) سه‌رزه‌ویی تێدایه‌.
ده‌نگی زه‌نگه‌كه‌، سه‌عات حه‌وتی به‌یانیی رۆژى چوارده‌ی ته‌مووز، به‌رز بووه‌ته‌وه‌، به‌ مه‌به‌ستی ده‌ستپێكردنی رۆژێكی نوێ.
به‌ڕێوه‌به‌ری مه‌كته‌به‌كه‌، خاتوو (كاتلین دادز) پاش ئه‌وه‌ی هه‌واڵی كۆده‌تایه‌كه‌ی پێ گه‌یشت، باسی (فازیله‌)ی كرد كه‌ قوتابییه‌كی كۆنه‌ و گوتی:
- فازیله‌ به‌ناوبانگه‌، هه‌روه‌كو (ئه‌لكسه‌ندرا كینیت) و (دیانا ئۆناسیس).
ئه‌و كچی میر مه‌حه‌مه‌د عه‌لی ئیبراهیمی كوڕی مه‌لیك فارووقی مه‌لیكی میسره‌، دایكیشى (خانزاد)، كچی دواتریین سوڵتانه‌ عوسمانییه‌كانه‌.
فازیله‌، ته‌نیا به‌ جوانیی خۆی رازی نه‌بوو، حه‌زی ده‌كرد قوتابخانه‌ی (هێد فیلد) ته‌واو بكات به‌رله‌وه‌ی بگاته‌ گرنگترین ئامانجی و مێرد به‌ مه‌لیكێك له‌ مه‌لیكه‌كانی نه‌وت بكات!
په‌نجه‌ره‌ی ژووره‌كه‌ی كراوه‌ته‌وه‌ و بای باخچه‌ خۆشه‌كه‌، بۆنی عه‌تری پشووی وه‌رزی هاوینی نزیك، بۆ فازیله‌ ده‌گوازێته‌وه‌.
ئه‌و هێشتا نه‌یزانیوه‌ كه‌ به‌غدای 5000 هه‌زار كیلۆمه‌تر دوور و له‌ دڵیدا نزیك، پڕ بووه‌ له‌ ئاژاوه‌ و مناره‌ شینه‌ به‌رزه‌كانی مزگه‌وت، به‌هۆی شۆڕشه‌وه‌ ده‌هه‌ژێن!
قوتابییه‌ كچه‌كان له‌ ده‌وره‌ی یه‌كێك له‌ خوانه‌ گه‌وره‌كانی هۆڵی نانخواردن كۆده‌بنه‌وه‌ و قسه‌ و شۆخییه‌كانیان جیاوازیی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ رۆژانی تر، چونكه‌ پشووی هاوینه‌ نزیك بووه‌ته‌وه‌.
سه‌ده‌مین جاره‌ (فازیله‌) ئه‌و وێنانه‌ی كه‌ له‌ شاری (كان) گرتبوویان، پیشان ده‌دات، مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی دووه‌م به‌سه‌ر ئاوه‌كه‌دا ده‌خزێ و هێڵێكی سپی به‌ رووی ده‌ریاكه‌دا دروست ده‌كات، ئه‌ویش له‌ ته‌نیشتی وه‌ستاوه‌.
ئه‌م پیاوه‌ ورده‌ی خاوه‌ن ماسوولكه‌، مه‌لیكه‌ (عالیه‌) له‌سه‌ره‌تاوه‌، له‌و كاته‌ی كه‌ دیتی له‌ به‌له‌مه‌كه‌ داده‌به‌زێ، پێی سه‌رنجڕاكیش بوو، خۆیشى هه‌مان شتی پێ خۆشه‌، خۆر و ده‌ریا و میكانیكا و جوانی.
خۆشییه‌كانی (فازیله‌)
گرنگیی خۆی هه‌بوو.
مانگی نیسان له‌گه‌ڵ (شاهناز)، كچه‌كه‌ی مه‌لیكی به‌سه‌ر برد و مانگى ته‌مووزی له‌گه‌ڵ (عه‌زیمه‌)- كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ ئامۆزاكانی خێزانی هاشمی- ی بۆراند. له‌ مانگی (ئاب)دا له‌گه‌ڵ ( فریالی) كچی مه‌لیك فارووق و مانگی تشرینی دووه‌میش له‌گه‌ڵ ئه‌میره‌ (عائشه‌)ی كچی مه‌لیكی مه‌غریبی به‌سه‌ر برد، به‌ڵام له‌ گشت ئه‌و چاوپێكه‌وتنانه‌دا، ته‌مه‌نى (فازیله‌) له‌ هه‌مووان كه‌متر بوو!ئه‌وان پێیان گوت (تۆ زۆر جوانی).
دوایین ئه‌ركی ساڵی خوێندنی، نووسینی وتارێك بوو له‌مه‌ڕ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ مێژوودا.
( فازیله‌) كه‌ ئه‌نگوستیله‌ی ماره‌یی وه‌رگرت، پێی وابوو كه‌ فاڵێكی باشه‌، به‌ڵام نه‌ده‌وێرا له‌ شوێنه‌ گشتییه‌كان له‌ په‌نجه‌ی بكات.
یادگاره‌كانی ڕۆژی شازده‌ی مانگی تشرینی یه‌كه‌می ساڵی 1957 هه‌رگیز له‌ یادی ناچن، له‌و كاته‌ی كه‌ له‌ ماڵی دایك و باوكی بوو، له‌ ( یه‌نی كوی) نزیك ئه‌سته‌نبوڵ.
خانووێكی گه‌وره‌ی هه‌ندێك كۆن، له‌ته‌نیشت خانووه‌كانی ئه‌وانه‌ی له‌ كارگه‌كانی ده‌ریا كار ده‌كه‌ن، بڵند ده‌بێته‌وه‌، یه‌ك له‌ته‌نیشت یه‌ك، له‌ لێواره‌كانی ده‌ریای (بسفوور)، له‌و كاته‌ی كه‌ جلوبه‌رگی ساده‌ی زه‌ردی ده‌پۆشى و له‌نێوان دایك و باوكی، له‌ژێر سێبه‌ری داربه‌ڕووه‌كه‌ داده‌نیشت و وه‌ڵامی پرسیاره‌كانی رۆژنامه‌نووسه‌كانی ده‌دایه‌وه‌.
دوێنێ، سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق (هاشم جه‌واد)، هه‌ر خۆی ئه‌نگوستیله‌ی (ز​ه‌مورد)ی بۆ هێنا و ئاره‌زووی مه‌لیكی بۆ گواسته‌وه‌، كه‌ حه‌ز ده‌كات مێردی پێ بكات.
یه‌كێك له‌ رۆژنامه‌ نووسه‌كان پرسیاری لێ كرد: كه‌ی مێرد ده‌كه‌ی؟ دایكی وه‌ڵامی دایه‌وه‌ و گوتی:
له‌ پاییزی داهاتوودا (فازیله‌) هه‌ر لێره‌ له‌ ئینگلته‌ڕا ده‌بێ خۆی ئاماده‌ بكات بۆ ئه‌وه‌ی ببێ به‌ مه‌لیكه‌.
سه‌عات ده‌ی سه‌ر له‌به‌یانی بوو، خاتوو (دادز) ئه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كه‌ی له‌ سه‌فاره‌تی عێراقی وه‌رگرت، دێته‌ ناو پۆله‌كه‌ و چه‌ند وشه‌یه‌ك به‌ گوێی (فازیله‌)دا ده‌چرپێنێ. (فازیله‌) خۆی پێ ڕانه‌گیرا، نه‌یتوانی فرمێسكه‌كانی بشارێته‌وه‌ و ده‌ستی به‌ گریان كرد.
ده‌چێته‌ ژووره‌كه‌ی خوێ، له‌سه‌ر شوێنه‌كه‌ی پاڵ ده‌داته‌وه‌، به‌درێژیی سه‌یری دوایین نامه‌ی مه‌لیك ده‌كات، باسی قه‌سره‌ 10 ملیۆن لیره‌كه‌، ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر كه‌ناری دیجله‌ بۆی دروست كردبوو، ده‌كات.
120 ژوور و 35 سه‌رشۆر و 20 نافووره‌ی میكانیكی، له‌گه‌ڵ (1299) مه‌ترى چوارگۆشه‌ی ئاو بۆ قه‌سر و دارستانه‌كان ده‌نێرێ.
بڕیار بوو هه‌ر خۆی له‌ پشووی داهاتوودا، له‌ كۆتایی مانگی دابێت، بگات، بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ (فازیله‌) و دایك و باوكی، گه‌شتێك به‌ناو گشت ئه‌وروپادا بكات.
هه‌ر به‌ بۆنه‌ی هاتنی مه‌لیك، سه‌فاره‌تی عێراقی كۆشكێكی تایبه‌تی له‌ (ئه‌ستانبوڵ پاڵاس)ی زۆر نزیك له‌ قوتابخانه‌ی (هید فیلد) ئاماده‌ كردبوو، ئۆتۆمبێلێكی (جاكواریش) له‌ چاوه‌ڕوانیدا بوو.
( فازیله‌) له‌ناكاو هه‌ڵده‌ستێته‌وه‌ و ده‌چێته‌ وانه‌ی مێژوو و ده‌ست به‌ نووسینی وتاره‌كه‌ی خۆی ده‌كات و به‌ مامۆستا (دادز) ده‌ڵێت:
(ده‌بێ به‌رده‌وام بم، هه‌روه‌كو هیچ شتێك رووی نه‌دابێت، پێویسته‌ خوێندنه‌كه‌م ته‌واو بكه‌م).
به‌ڵام (فازیله‌) ئه‌و رۆژه‌ نه‌چووه‌ نووسینگه‌ی پۆسته‌ نزیكه‌كه‌ له‌ مه‌یدانی (میدن هێد)، تا نامه‌ ره‌وانه‌ بكات و میوانه‌كانی هوتێل (فورستر) وه‌كو هه‌موو رۆژ ئه‌ویان نه‌بینی دواى یاریكردنی راكێت، سارده‌مه‌نی بخواته‌وه‌.
ئێواره‌ی ئه‌و رۆژه‌ (فازیله‌) گه‌یشته‌ یاریگای (شیش) و شتێكی هه‌ڵبژارد تا وه‌خته‌كه‌ی به‌سه‌ر به‌رێت، یارییه‌كی زۆر چاكی ده‌كرد.
سه‌عات 9ی سه‌رله‌به‌یانی، ژماره‌یه‌ك له‌و كه‌سانه‌ی جلی فه‌رمییان ده‌پۆشى، له‌ فڕۆكه‌خانه‌ی (ئه‌سته‌نبوڵ) له‌ چاوه‌ڕوانیدا بوون، به‌ته‌مای گه‌یشتنی فڕۆكه‌كه‌ی مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی دووه‌م بوون، بڕیار بوو له‌ كۆنگره‌ی وڵاتانی (پێكهاته‌ی به‌غدا) كۆ ببێته‌وه‌، به‌ڵام فڕۆكه‌كه‌ نه‌فڕی و نه‌شگه‌یشت!
سه‌عات 9:20 هه‌واڵی كوده‌تایه‌كه‌ى عێراق بیستران، مه‌لیكی عێراق پێى نه‌كرا بچێته‌ كۆنگره‌كه‌.
عێراق شوێنیِكی گرنگی هه‌یه‌ له‌ بازاڕی نه‌وتی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، كه‌ ده‌كاته‌ 60%ی (زێڕه‌ ڕه‌شه‌كه‌)!
كاتێ عێراق كه‌وته‌ ژێر كاریگه‌ریی (عه‌بدولناسر)، ئه‌و پاشماوه‌ نه‌وته‌ی عێراق كه‌ به‌قه‌د یه‌ك له‌سه‌ر سێی به‌كارهێنانی فه‌ڕه‌نسا بوو، ده‌یتوانی به‌ڵانسی نه‌وتی جیهانی تێكبدات، هه‌روه‌ها ده‌شیتوانی پێوه‌ركانی- نائاسووده‌– ى نێوان رۆژهه‌ڵات و رۆژئاوا سه‌راو بن بكات.
هه‌ر بۆیه‌ش (رۆژئاوا) هه‌وڵی ده‌دا ئه‌م ناكۆكییه‌ی (رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست) ڕابگرێت.
گۆڤاری (پاری ماچ) نه‌خشه‌یه‌كی نه‌وتی ئه‌و وڵاتانه‌ی له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌ری ده‌هێنن، له‌سه‌ر دوو لاپه‌ڕه‌ بڵاو ده‌كاته‌وه‌.
له‌ نه‌خشه‌كه‌دا دیاره‌ كه‌ نه‌وتی كه‌ركووك و مووسڵ و به‌سڕا له‌ناو جه‌رگه‌ی ناوچه‌كه‌دان، هه‌روه‌ها دیاریشه‌ كه‌ بۆڕییه‌كان، نه‌وته‌كه‌ بۆ جیهان ده‌گوازنه‌وه‌، به‌ رێگای لێواره‌كانی سووریا و كه‌نداوه‌وه‌.