دیلان و نۆبڵ له‌ ئه‌ده‌ب

یه‌كه‌م جاره‌، خه‌ڵاته‌كه‌ به‌ داهێنه‌رێك ره‌وا ببینرێت كه‌ ته‌نیا یه‌ك نامیلكه‌ی نووسینی هه‌یه

 

هه‌موو ساڵێك كه‌ خه‌ڵاتی نۆبڵ له‌ ئه‌ده‌ب بۆ نووسه‌رێك راده‌گه‌یه‌نرێت، ده‌ستبه‌جێ كتێبخانه‌كان به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌و نووسه‌ره‌، چ به‌ چاپه‌ كۆنه‌كانی، چ به‌ زمانی ئه‌سڵی و چ به‌و زمانانه‌ی كه‌ وه‌رگێڕدراونه‌ته‌ سه‌ری، له‌ شێوه‌ی پیشانگه‌یه‌كی بچووك نمایش ده‌كه‌ن.
هه‌ر له‌ سه‌روبه‌ندی پێشكه‌شكردنی خه‌ڵاته‌كه‌دا، ده‌زگاكانی چاپ و په‌خش به‌ سه‌تان هه‌زار دانه‌ له‌ كتێبه‌كانی ئه‌و نووسه‌ره‌ دووباره‌ چاپ ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌مجا وه‌رزی فرۆشتنی به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌و نووسه‌ره‌ به‌گه‌رمی ده‌ست پێده‌كات.
ئیتر به‌درێژایی ئه‌و ساڵه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری سوێد به‌گشتی و له‌ ستۆكهۆڵم به‌تایبه‌تی، بازاڕی ئه‌و كتێبانه‌ گه‌رم ده‌بێت.
كه‌چی ئه‌مساڵ، بۆ یه‌كه‌م جاره‌ خه‌ڵاتی نۆبڵ ئه‌م نه‌ریته‌ی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینی.
یه‌كه‌م جاره‌، خه‌ڵاته‌كه‌ به‌ داهێنه‌رێك ره‌وا ببینرێت كه‌ بێجگه‌ له‌ نامیلكه‌یه‌ك، هیچ داهێنانێكی دیكه‌ی له‌ بواری نووسیندا نییه‌.
خه‌ڵاتی نۆبڵی ئه‌مساڵی ئه‌ده‌ب به‌ر گۆرانیبێژی ئه‌مه‌ریكیی جووله‌كه‌ بۆب دیلان كه‌وت، كه‌ ته‌نیا یه‌ك نامیلكه‌ی به‌ ناونیشانی (تارانتولا) چاپ كردووه‌.
نامیلكه‌كه‌ نۆڤێلێتكی كورته‌، دیلان هه‌وڵی داوه‌ له‌ 137 لاپه‌ڕه‌دا، وه‌كو په‌خشانه‌شیعر دای بڕێژێت. نامیلكه‌كه‌ ساڵی 1965 له‌لایه‌ن ده‌زگایه‌كی چاپی بچووكی نه‌ناسراوه‌وه‌، ته‌نیا 50 دانه‌ی لێ چاپ كرا، به‌ڵام له‌ ساڵی 1971دا، دیلان بۆ جاری دووه‌م له‌ ده‌زگایه‌كی چاپی راسته‌قینه‌دا چاپى كرده‌وه‌. چاپی دووه‌میش له‌لایه‌ن ره‌خنه‌گرانه‌وه‌ به‌ نه‌رێنی پێشوازیی لێ كرا.
هه‌رچۆنێك بێت، جگه‌ له‌ كتێبی بیره‌وه‌رییه‌كانی، كه‌ له‌ ساڵی 2004دا هاته‌ چاپكردن، ئه‌م نامیلكه‌یه‌ تاكه‌ به‌رهه‌می داهێنه‌رانه‌ی دیلانه‌ له‌ بواری نووسیندا.
بۆب دیلان وه‌كو گۆرانیبێژێك خه‌ڵاتی ئه‌ده‌بیی نۆبڵی ئه‌مساڵی وه‌رگرت، هیچ كتێبێكیشی بۆ فرۆشتن نییه‌، ئه‌مه‌یش بۆ ده‌زگاكانی چاپ و كتێبفرۆشه‌كان مایه‌ی نیگه‌رانییه‌.
میدیاكارێكی سوێدی به‌ته‌وسه‌وه‌ ده‌ڵێت: ئه‌مساڵ له‌بری كتێب خوێندنه‌وه‌، ده‌بێ گوێ له‌ گۆرانی بگرین.
بۆب دیلان به‌ پێچه‌وانه‌ی زۆربه‌ی گۆرانیبێژه‌كان، به‌وه‌ ناسراوه‌ كه‌ ئه‌وه‌نده‌ شه‌یدای میدیا و خۆده‌رخستن نییه‌، به‌ده‌گمه‌ن له‌ كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن لێدوان ده‌دات و رێگه‌ بۆ دیدار و چاوپێكه‌وتن خۆش ده‌كات. ته‌نانه‌ت پاش راگه‌یاندنی خه‌ڵاته‌كه‌یش، تا كاتی نووسینی ئه‌م وتاره‌ هیچ لێدوان و كۆمێنتێكی نه‌داوه‌.
خه‌ڵێكی زۆر ئه‌مساڵیش هه‌روه‌كو ساڵانی پێشوو، چاوه‌ڕوان بوون شاعیری سووری (ئه‌دۆنیس) خه‌ڵاته‌كه‌ وه‌ربگرێت، دیاره‌ ئه‌دۆنیس یه‌كێكه‌ له‌ شاعیره‌ گه‌وره‌كانی ئه‌ده‌بی عه‌ره‌بی و خاوه‌نی تیۆری تایبه‌ته‌ له‌ هونه‌ری شیعر و به‌ها ئێستاتیكییه‌كانی، كاریگه‌رییه‌كی گه‌وره‌یشی له‌سه‌ر شاعیرانی گه‌نجی نه‌وه‌ی خۆی و پاشتر هه‌بووه‌، ساڵانێكیشه‌ بۆ خه‌ڵاتی نۆبڵ كاندید ده‌كرێت و ناوی دێته‌ پێشه‌وه‌.
ئه‌مساڵ به‌هۆی بارودۆخی ناهه‌مواری وڵاتی سووریاوه‌، له‌ ساڵانی پێشوو زیاتر پێشبینیی ئه‌وه‌ ده‌كرا خه‌ڵاته‌كه‌ به‌ ئه‌دۆنیس بدرێت، به‌ڵام بڕیاری لێژنه‌كه‌ كه‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی بۆب دیلانی گۆرانیبێژ شكایه‌وه‌، زۆرینه‌ی خه‌ڵكی تووشی شۆك كرد.
ئه‌دۆنیس پاش ئه‌م بڕیاره‌ هاته‌ ده‌نگ، له‌ دیمانه‌یه‌كدا باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ پێوه‌ری سیاسی له‌ خه‌ڵاته‌كه‌دا زاڵه‌ به‌سه‌ر پێوه‌ری ئه‌ده‌بی. ئێستا به‌ خه‌ستی ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ دیلان له‌ كاتی خۆیدا گۆرانییه‌كی بۆ ئیسرائیل گوتووه‌، تێیدا سۆز و پاڵپشتیی خۆی بۆ ده‌وڵه‌وتی ئیسرائیل دووپات كردووه‌ته‌وه‌.
چه‌ند بڕگه‌یه‌ك له‌ گۆرانییه‌كه‌:
به‌ڵێ كوڕانی گه‌ڕه‌ك، ئه‌و ته‌نیا یه‌ك پیاوه‌
دوژمنه‌كانی ده‌ڵێن هاتووه‌ خاكه‌كه‌یان داگیر بكات
به‌ ژماره‌ ئه‌وان زۆرترن، یه‌ك به‌رامبه‌ر به‌ ملیۆن
ناشتوانیت هه‌ڵبێت، یان رابكات بۆ هیچ شوێنێك

له‌ بڕگه‌یه‌كی دیكه‌ی گۆرانییه‌كه‌دا ده‌ڵێت:
هه‌موو ئه‌و ئیمپراتۆریه‌تانه‌ی كه‌ به‌ كۆیله‌ی كردن، نه‌مان.
میسر و رۆما، ته‌نانه‌ت ئمیپراتۆریه‌تی بابلی مه‌زنیش.
ئه‌وه‌تا ئێستا
له‌ لمی بیابان به‌هه‌شتێكی دروست كردووه‌.
ئه‌م گۆرانییه‌ كه‌ له‌ ساڵی 1964 بڵاو كراوه‌ته‌وه‌، تا راده‌یه‌ك له‌بیر كرابوو، به‌ڵام پاش راگه‌یاندنی خه‌ڵاته‌كه‌، ده‌ستبه‌جێ هێنرایه‌وه‌ ئاراوه‌.
نووسه‌رێكی ئه‌مه‌ریكایی ده‌ڵێت: سه‌یر له‌وه‌دایه‌ تێكستی ئه‌م گۆرانییه‌ هه‌رچه‌نده‌ كۆنه‌، به‌ڵام زۆر له‌ وتاره‌كانی (نه‌تینیاهۆ)ی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئیسرائیل ده‌چێت.
ئه‌مه‌یش یه‌كه‌م جار نییه‌ سیاسه‌تی خه‌ڵاتی نۆبڵ به‌توندی ره‌خنه‌ی ئه‌وه‌ی لێ ده‌گیرێت كه‌ زۆر له‌ژێر كاریگه‌ریی جووه‌كاندایه‌.
چه‌ند ساڵیك له‌مه‌وبه‌ر كه‌ شانۆنووسی به‌ریتانی (هارۆڵد پینته‌ر)ی به‌ ره‌گه‌ز جووله‌كه‌ی دژ به‌ سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریكا به‌رامبه‌ر به‌ سه‌دام حوسێن، سووكه‌ ره‌خنه‌یه‌كی له‌م جۆره‌ی لێ كه‌وته‌وه‌.
دیاره‌ بۆب دیلان شاعیری تێكستی گۆرانییه‌، له‌ زۆر وڵاتدا تێكستی گۆرانی به‌ شیعری راسته‌قینه‌ی ئاستبه‌رز هژمار ناكرێت.
گۆرانیبێژى به‌ناوبانگی رووسیا (ڤلادیمیر ڤیسۆتسكی) كه‌ هه‌ڵبه‌ستی گۆرانییه‌كانی له‌ چه‌ندین به‌رگدا چاپ كراون و خراونه‌ته‌ سه‌ر زۆربه‌ی زمانه‌ زیندووه‌كانی جیهان، وه‌كو باس ده‌كرێت، ساڵانێكی زۆر هه‌وڵی ئه‌وه‌ی ده‌دا یه‌كێتیی نووسه‌رانی سۆڤیه‌ت به‌ ئه‌ندام وه‌ری بگرێت، به‌ڵام جار له‌دوای جار داوكارییه‌كه‌ی ره‌ت ده‌كرایه‌وه‌، به‌ پاساوی ئه‌وه‌ی كه‌ تێكستی گۆرانی سه‌نگی شیعری راسته‌قینه‌ی نییه‌ و ناكرێت به‌هه‌مان پێوه‌ر ته‌ماشا بكرێت، ئه‌مجا نه‌خوازه‌ نۆبڵی پێ بدرێت.
ڤیسۆتسكی و دیلان هه‌ردوو گۆرانبێژی پروتێست و ئۆپۆزیسیۆن و ناڕه‌زایین، هه‌ردوو دژ به‌ جه‌نگ گۆرانییان گوتووه‌. هه‌ر دوو له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی فه‌رمیی وڵاته‌كه‌یاندا ناكۆك بوون. به‌ڵام هه‌ر دوو له‌ سایه‌ی دوو رژێمی جیاوازی دژ به‌یه‌كدا ژیان، ئه‌میان له‌ سۆڤیه‌ت ژیا، له‌ لووتكه‌ی گه‌نجیدا به‌ ئه‌لكحوول سه‌ری نایه‌وه‌، ئه‌ویان له‌ ئه‌مه‌ریكا ژیا، بوو به‌ ئه‌ستێره‌یه‌كی جیهانی و گه‌یشته‌ خه‌ڵاتی نۆبڵ.