له‌ دووگردكانه‌وه‌ بۆ بنی دونیا 48

‭ ‬هونەرمەندانی‭ ‬دەنگخۆش‭ ‬و‭ ‬موزیککارانی‭ ‬کە‭ ‬هاتوچۆی‭ ‬دووگردکانیان‭ ‬دەکرد

حەمەدئاغا‭ ‬مەندۆ‭ ‬و‭ ‬عەزیزئاغا

دوو‭ ‬هونەرمەندی‭ ‬گەورەی‭ ‬ناوچەی‭ ‬دزەییاتی‭ ‬کە‭ ‬خۆیان‭ ‬لە‭ ‬خێڵی‭ ‬دزەیی‭ ‬نەبوون‭ ‬بووبوون‭ ‬بە‭ ‬لاوکبێژی‭ ‬ناوداری‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬هی‭ ‬ناوچەی‭ ‬خۆیان‭ ‬بگرە‭ ‬بۆ‭ ‬هەر‭ ‬شایی‭ ‬و‭ ‬بۆنەیەکی‭ ‬گەورەی‭ ‬سەرەک‭ ‬عەشیرەتەکانی‭ ‬کرمانجی‭ ‬زاریش‭ ‬لە‭ ‬بادینان‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬ڕۆژهەڵاتی‭ ‬کوردستانیش‭ ‬لە‭ ‬دوویان‭ ‬دەگێڕدرایەوە‭. ‬حەمەد‭ ‬ئاغا‭ ‬مەندۆ‭ ‬و‭ ‬عەزیز‭ ‬ئاغا‭. ‬لێرەدا‭ ‬پنتکێک‭ ‬هەیە‭ ‬کە‭ ‬سەرنج‭ ‬بۆ‭ ‬خۆی‭ ‬ڕادەکێشێت‭. ‬ئەم‭ ‬دوو‭ ‬لاوکبێژە‭ ‬لە‭ ‬چینی‭ ‬ئاغالەر‭ ‬نەبووینە‭ ‬بەڵام‭ ‬وەک‭ ‬کە‭ ‬لە‭ ‬بەشی‭ ‬هەفتەی‭ ‬ڕابردوودا‭ ‬باسم‭ ‬کرد‭ ‬ئاستی‭ ‬هونەریی‭ ‬ئەمانە‭ ‬وەک‭ ‬مێژوونووسی‭ ‬عەشرەت‭ ‬و‭ ‬کوردیش‭ ‬ئەوەندە‭ ‬بەرز‭ ‬بووە‭ ‬کە‭ ‬ڕێزێکی‭ ‬تایبەتییان‭ ‬لێ‭ ‬دەگیراو‭ ‬تایتلی‭ ‬ئاغایان‭ ‬پێ‭ ‬دراوە‭ (‬ئەگەر‭ ‬خوێنەری‭ ‬خۆشەویست‭ ‬خوازیاری‭ ‬زانیاری‭ ‬زیاتر‭ ‬بێ‭ ‬لەم‭ ‬بارەیەوە‭ ‬تکایە‭ ‬با‭ ‬سەردانێکی‭ ‬بەشی‭ ‬هەفتەی‭ ‬ڕابردوو‭ ‬بکات‭.)‬

لە‭ ‬نیوەی‭ ‬یەکەمی‭ ‬پەنجاکانی‭ ‬سەدەی‭ ‬ڕابردوو‭ ‬بەر‭ ‬لەوەی‭ ‬بچم‭ ‬بۆ‭ ‬ئەوروپا‭ ‬ئەم‭ ‬دوو‭ ‬هونەرمەندە‭ ‬گەورەیەم‭ ‬کە‭ ‬بەناوساڵا‭ ‬چووبوون‭ ‬لە‭ ‬هەولێر‭ ‬دەدی‭ ‬و‭ ‬چەند‭ ‬جارێکیش‭ ‬لەگەڵیان‭ ‬دانیشتووم‭ ‬بەتایبەتی‭ ‬لەگەڵ‭ ‬حەمەد‭ ‬ئاغا‭. ‬بەڕاستی‭ ‬خەمێکی‭ ‬زۆرم‭ ‬لێ‭ ‬دەخواردن‭ ‬کە‭ ‬دەمدی‭ ‬پشتگوێ‭ ‬خراون‭ ‬و‭ ‬بێ‭ ‬ئیشوکار‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬نیمچە‭ ‬لاتییەک‭ ‬بە‭ ‬شەقامەکانی‭ ‬هەولێردا‭ ‬دەخولانەوە‭ ‬و‭ ‬کەس‭ ‬نرخی‭ ‬نەدەزانین‭. ‬لەبەر‭ ‬تەکنۆلۆجیای‭ ‬مۆدیرن‭ ‬و‭ ‬لەبەر‭ ‬دواکەوتوویی‭ ‬کۆمەڵگاکەی‭ ‬خۆشمان‭ ‬کەم‭ ‬کەس‭ ‬مابوون‭ ‬بەهای‭ ‬ئەو‭ ‬گەنجینەیە‭ ‬بزانن‭. ‬چاکم‭ ‬لەبیرە‭ ‬ساڵی‭ ‬1955کە‭ ‬کوردستانم‭ ‬جێ‭ ‬هێشت‭ ‬لە‭ ‬کۆمپانیای‭ ‬ئۆتۆمۆبیلی‭ ‬فۆردی‭ ‬کاک‭ ‬موحسینی‭ ‬برام‭ ‬دانیشتبووین‭ ‬و‭ ‬حەمەدئاغاش‭ ‬هاتە‭ ‬ئەوێ‭. ‬دڵم‭ ‬بەهاتنی‭ ‬زۆر‭ ‬خۆش‭ ‬بوو‭ ‬و‭ ‬بەدەم‭ ‬چاخواردنەوەوە‭ ‬پێم‭ ‬گوت‭ ‬سحەمەد‭ ‬ئاغا‭ ‬وا‭ ‬من‭ ‬دەڕۆم‭ ‬بۆ‭ ‬دوورە‭ ‬وڵات‭ ‬دونیا‭ ‬هەزار‭ ‬مەرگو‭ ‬مردنە‭ ‬کێ‭ ‬دەڵێ‭ ‬یەکتری‭ ‬دەبینینەوە‭ ‬تکایە‭ ‬ڕەسمێکی‭ ‬خۆتم‭ ‬بدەیی‭ ‬ئەتۆ‭ ‬کاروزۆی‭ ‬کوردانی‭ ‬،‭ ‬ئەتۆ‭ ‬کتێبی‭ ‬مێژووی‭ ‬کوردستانی‭ ‬دڵنیابە‭ ‬لە‭ ‬پاشە‭ ‬ڕۆژا‭ ‬بەدەیان‭ ‬کتێبت‭ ‬لەسەر‭ ‬دەنووسرێت‭ ‬ز‭ ‬گوتی‭ ‬س‭ ‬بەخوای‭ ‬عومەر‭ ‬ئەمن‭ ‬چ‭ ‬ڕەسمو‭ ‬مەسمم‭ ‬نییەز‭ ‬گوتم‭ ‬سدە‭ ‬هەر‭ ‬ئێستا‭ ‬وەرە‭ ‬لەگەڵما‭ ‬بابچینە‭ ‬لای‭ ‬مام‭ ‬گیوی‭ ‬موکریانی‭ ‬وێنەگر‭ ‬لەوێ‭ ‬ڕەسمێکی‭ ‬جوانت‭ ‬بۆ‭ ‬بگرێ‭ ‬بۆ‭ ‬خۆت‭ ‬و‭ ‬بۆ‭ ‬منیش‭ ‬لەگەڵ‭ ‬خۆما‭ ‬دەیبەم‭ ‬بۆ‭ ‬ئەوروپا‭ ‬و‭ ‬لەوێ‭ ‬پێیان‭ ‬دەڵێم‭ ‬ئەتۆ‭ ‬چەند‭ ‬گەورەی‭ ‬ز‭ ‬گوتی‭ ‬س‭ ‬ئەوجا‭ ‬هەر‭ ‬ئەوە‭ ‬مابوو‭ ‬عومەر‭ ! ‬بەتەمایت‭ ‬ڕەسمم‭ ‬لە‭ ‬کتێب‭ ‬ومتێبان‭ ‬بڵاو‭ ‬بکەیتەوەو‭ ‬پۆلیس‭ ‬بێن‭ ‬بمگرن‭ ‬بڵێن‭ ‬بوویتە‭ ‬شووعیز‭ ‬ئەوەندەی‭ ‬هەوڵم‭ ‬لەگەڵیدا‭ ‬نەهات‭ ‬لەگەڵما‭ ‬بچین‭ ‬وێنەیەکی‭ ‬بۆ‭ ‬بگرم‭. ‬ئەمن‭ ‬کوردستانم‭ ‬جێ‭ ‬هیشت‭ ‬و‭ ‬زۆری‭ ‬پێ‭ ‬نەچوو‭ ‬هەواڵی‭ ‬مەرگی‭ ‬ئەو‭ ‬پیاوە‭ ‬گەورەیەم‭ ‬بۆ‭ ‬هات‭. ‬ئای‭ ‬کە‭ ‬بەکوڵ‭ ‬گریام‭ ‬بۆ‭ ‬حەمەداغای‭ ‬مەندۆ‭ ‬و‭ ‬بۆ‭ ‬بەختی‭ ‬ڕەشی‭ ‬کورد‭. ‬

ئەوەی‭ ‬دەربارەی‭ ‬حەمەدئاغای‭ ‬مەندۆ‭ ‬دەگوترێت‭ ‬ئەوەندەش‭ ‬شایەستەی‭ ‬عەزیزاغایە‭. ‬پەیوەندیم‭ ‬لەگەڵ‭ ‬ئەمیان‭ ‬کەمتر‭ ‬بوو‭ ‬بەڵام‭ ‬لاوکێکی‭ ‬هەبوو‭ ‬کە‭ ‬ئەوسا‭ ‬لە‭ ‬چلەکانی‭ ‬سەدەی‭ ‬ڕابردوو‭ ‬لەسەر‭ ‬قەوانی‭ ‬قیری‭ ‬ئەو‭ ‬زەمانە‭ ‬تۆمار‭ ‬کرابوو‭ ‬و‭ ‬لەگەڵ‭ ‬کاک‭ ‬سەعدی‭ ‬و‭ ‬کاک‭ ‬موحسینی‭ ‬برام‭ ‬ڕۆژانە‭ ‬بە‭ ‬دەیان‭ ‬جار‭ ‬گوێمان‭ ‬لێ‭ ‬ڕادەگرت‭. ‬ئەمن‭ ‬بەو‭ ‬منداڵییەی‭ ‬خۆم‭ ‬لەناو‭ ‬دڵی‭ ‬خۆمدا‭ ‬بەو‭ ‬لاوکە‭ ‬دەگریام‭ ‬ئەوەندە‭ ‬کاری‭ ‬تێ‭ ‬دەکردم‭. ‬لاوکەکەش‭ ‬ناوی‭ (‬نارین‭) ‬بوو‭ ‬کە‭ ‬شتی‭ ‬وا‭ ‬پڕ‭ ‬لە‭ ‬سۆژو‭ ‬غەریبیم‭ ‬لە‭ ‬حەیاتی‭ ‬خۆما‭ ‬نەبیستبوو‭. ‬ئیستاش‭ ‬ئەگەر‭ ‬ئەو‭ ‬لاوکە‭ ‬مابێت‭ ‬و‭ ‬دەستم‭ ‬کەوێ‭ ‬لای‭ ‬من‭ ‬دەبێتە‭ ‬یەکێک‭ ‬لە‭ ‬بەهادارترین‭ ‬گەنجینەی‭ ‬هونەری‭ ‬گۆرانی‭ ‬کلاسیکی‭ ‬کوردی‭. ‬لەوە‭ ‬دەچێ‭ ‬ئەو‭ ‬دوو‭ ‬هونەرمەندە‭ ‬گەورەیە‭ ‬لە‭ ‬زەمانی‭ ‬بابم‭ ‬زوو‭ ‬زوو‭ ‬هاتوچۆی‭ ‬دیوەخانی‭ ‬بابمیان‭ ‬لە‭ ‬دووگردکان‭ ‬کردبێ‭ ‬و‭ ‬لاوکی‭ ‬عەگید‭ ‬و‭ ‬سوارچاکییان‭ ‬بۆ‭ ‬گوتووە‭. ‬بەڵام‭ ‬لە‭ ‬پاش‭ ‬بابم‭ ‬ئەمن‭ ‬قەت‭ ‬نەمدەدیت‭ ‬بێنە‭ ‬دووگردکان‭. ‬حەمەداغا‭ ‬وەک‭ ‬بێتهۆڤن‭ ‬بەدەموچاو‭ ‬جوان‭ ‬نەبوو‭ ‬بەڵام‭ ‬بە‭ ‬خۆی‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬کورتەک‭ ‬و‭ ‬شەرواڵە‭ ‬ئاغانییەکەی‭ ‬و‭ ‬هەیکەلی‭ ‬پڕیەوە‭ ‬کەسایەتییەکی‭ ‬بە‭ ‬سامو‭ ‬هەیبەتێکی‭ ‬سەرنجکێشی‭ ‬هەبوو‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬قسەکردنیشا‭ ‬متمانەی‭ ‬تەواوی‭ ‬بەخۆی‭ ‬هەبوو‭ ‬و‭ ‬زۆر‭ ‬زۆریش‭ ‬نوکتەچی‭ ‬بوو‭. ‬بیرو‭ ‬باوەڕی‭ ‬حەمەد‭ ‬ئاغا‭ ‬لەسەر‭ ‬هونەرمەندی‭ ‬گەورە‭ ‬کاوێس‭ ‬ئاغا‭ ‬ئەمەبوو‭ ‬کە‭ ‬بە‭ ‬خۆمی‭ ‬گوتووەس‭ ‬ڕاستە‭ ‬دەنگی‭ ‬کاوێس‭ ‬لە‭ ‬دەنگی‭ ‬من‭ ‬خۆشتر‭ ‬بوو‭ ‬بەڵام‭ ‬کاوێس‭ ‬قەت‭ ‬هێندەی‭ ‬من‭ ‬شارەزایی‭ ‬و‭ ‬وەستایی‭ ‬لە‭ ‬لاوکبێژییا‭ ‬نەبووز‭. ‬عەزیزاغا‭ ‬بەپێچەوانەی‭ ‬حەمەد‭ ‬ئاغا‭ ‬پیاوێکی‭ ‬زۆر‭ ‬قۆزی‭ ‬کەڵەگەتی‭ ‬بەژنوباڵا‭ ‬زۆر‭ ‬ڕێکوپێک‭ ‬و‭ ‬زۆر‭ ‬پۆشتەو‭ ‬بە‭ ‬زەوقیش‭ ‬بوو‭ ‬لە‭ ‬پۆشینی‭ ‬جلوبەرگی‭ ‬کوردییا‭ ‬و‭ ‬زستانان‭ ‬پەستەکێکیشی‭ ‬دەکردەسەر‭. ‬عەزیزاغا‭ ‬سەروسمێلی‭ ‬خۆیشی‭ ‬ڕەش‭ ‬دەکردەوە‭ ‬بەڵام‭ ‬بۆیەکەی‭ ‬زیاتر‭ ‬ڕەنگێکی‭ ‬مۆری‭ ‬دەدایەوە‭ ‬و‭ ‬بیرمە‭ ‬سمێڵی‭ ‬لەبەر‭ ‬هەتاو‭ ‬وەک‭ ‬کلکی‭ ‬کەڵەباب‭ ‬خۆی‭ ‬دەنواند‭. ‬یادیان‭ ‬بەخێر،‭ ‬ئەگەر‭ ‬میللەتێک‭ ‬هەستی‭ ‬نەتەوایەتییەکی‭ ‬پێگەیشتووی‭ ‬هەبێت‭ ‬دەبێ‭ ‬حەمەدمەندۆئاغا‭ ‬و‭ ‬عەزیزئاغا‭ ‬و‭ ‬کاوێس‭ ‬ئاغا‭ ‬بە‭ ‬سامانی‭ ‬نەتەوەیی‭ ‬دابنێت،‭ ‬شەرم‭ ‬و‭ ‬شوورەیی‭ ‬و‭ ‬جەهالەت‭ ‬و‭ ‬نەزانییە‭ ‬لەبیر‭ ‬بکرێن‭. ‬لە‭ ‬تەک‭ ‬ئەم‭ ‬دوو‭ ‬کەڵە‭ ‬هونەرمەندە‭ ‬حەسەن‭ ‬لاوکیش‭ ‬لە‭ ‬دەشتی‭ ‬دزەیی‭ ‬هەبوو‭ ‬کە‭ ‬ڕاستە‭ ‬نەدەگەیشتە‭ ‬ئاستی‭ ‬ئەوان‭ ‬بەڵام‭ ‬دەنگێکی‭ ‬ناسکی‭ ‬هەبوو‭ ‬و‭ ‬لاوکی‭ ‬چاکی‭ ‬دەگوت‭ ‬کە‭ ‬خۆم‭ ‬گوێم‭ ‬لێ‭ ‬بووبوو‭. ‬

 

سێ‭ ‬برا‭: ‬جەمیل‭ ‬و‭ ‬حوسێن‭ ‬و‭ ‬فارسی‭ ‬عەلی‭ ‬ئاغای‭ ‬دزەیی‭ ‬ئامۆزایانم

سێ‭ ‬بنئامۆزای‭ ‬خۆم‭ ‬کە‭ ‬برابوون‭ ( ‬جەمیل‭ ‬و‭ ‬حوسێن‭ ‬و‭ ‬فارسی‭ ‬عەلی‭ ‬ئاغای‭ ‬دزەیی‭) ‬هەرسێکیان‭ ‬بەتایبەتی‭ ‬جەمیل‭ ‬و‭ ‬حوسێن‭ ‬لە‭ ‬حەیرانبێژییا‭ ‬ناویان‭ ‬لەناو‭ ‬عەشیرەتی‭ ‬خۆمان‭ ‬و‭ ‬وەک‭ ‬ئاگادارم‭ ‬لەلای‭ ‬ئاغاکانی‭ ‬کۆیە‭ ‬و‭ ‬میرەکانی‭ ‬شەقڵاوەش‭ ‬دەرکردبوو‭. ‬ئەم‭ ‬دوانە‭ ‬کە‭ ‬دەنگێکی‭ ‬زۆر‭ ‬خۆشیان‭ ‬هەبوو‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬حەیران‭ ‬بەڵکو‭ ‬لاوکیشیان‭ ‬دەگوت‭ ‬بەڵام‭ ‬زیاتر‭ ‬بە‭ ‬حەیران‭ ‬ناسراو‭ ‬بوون‭ ‬و‭ ‬زۆرێک‭ ‬لە‭ ‬حەیرانەکانیان‭ ‬هەر‭ ‬خۆیان‭ ‬دایان‭ ‬دەنا‭ ‬و‭ ‬ئیمڕۆش‭ ‬لەسەر‭ ‬زاری‭ ‬هەندی‭ ‬حەیرانبێژان‭ ‬دەگوترێنەوە‭. ‬حەیرانبێژی‭ ‬ناودار‭ ‬ڕەسوڵ‭ ‬گەردی‭ ‬خۆی‭ ‬بە‭ ‬منی‭ ‬دەگوت‭ ‬کە‭ ‬هەمیشە‭ ‬دەچووە‭ ‬لای‭ ‬کاک‭ ‬حوسێن‭ ‬و‭ ‬کاک‭ ‬جەمیل‭ ‬تا‭ ‬حەیرانیان‭ ‬لێ‭ ‬فێر‭ ‬ببێ‭. ‬ئەو‭ ‬دوو‭ ‬برایە‭ ‬تا‭ ‬هێشتا‭ ‬گەنج‭ ‬بوون‭ ‬هەرجارێکی‭ ‬یەکێکیان‭ ‬لە‭ ‬دووگردکان‭ ‬بوا‭ ‬و‭ ‬ئێمەش‭ ‬ئاغاکانی‭ ‬کۆیەمان‭ ‬میوان‭ ‬بوان‭ ‬حەیرانی‭ ‬وایان‭ ‬دەگوت‭ ‬کە‭ ‬میوان‭ ‬و‭ ‬ئاواییشیان‭ ‬سەرسام‭ ‬دەکرد‭. ‬هەستم‭ ‬پێ‭ ‬دەکرد‭ ‬ئەم‭ ‬سێ‭ ‬برایە‭ ‬چون‭ ‬خۆیان‭ ‬هونەرمەند‭ ‬بوون‭ ‬ئەوان‭ ‬زیاتر‭ ‬حەمەداغاو‭ ‬عەزیزاغایان‭ ‬دەدواند‭ ‬و‭ ‬جۆرە‭ ‬هاوسۆژییەک‭ ‬لە‭ ‬نێوانیاندا‭ ‬هەبوو‭. ‬پێم‭ ‬وایە‭ ‬چەندین‭ ‬لاوکیش‭ ‬لەوان‭ ‬فێر‭ ‬بووبوون‭. ‬جەمیل‭ ‬و‭ ‬حوسێن‭ ‬و‭ ‬فارسی‭ ‬عەلی‭ ‬ئاغای‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬دەنگوسەدایەکی‭ ‬غەریبیان‭ ‬لە‭ ‬حەیرانگوتنا‭ ‬هەبوو‭ ‬بەڵکو‭ ‬زۆر‭ ‬قۆزیش‭ ‬بوون‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬شایی‭ ‬و‭ ‬هەڵپەڕکێ‭ ‬و‭ ‬سوارچاکی‭ ‬و‭ ‬ڕاوچییاتیی‭ ‬ئەو‭ ‬زەمانی‭ ‬بە‭ ‬ئەسپ‭ ‬و‭ ‬تاژی‭ ‬شۆڕەسواری‭ ‬بێ‭ ‬وێنە‭ ‬بوون‭. ‬هەر‭ ‬سێکیان‭ ‬ئەم‭ ‬دنیایەیان‭ ‬بە‭ ‬جێ‭ ‬هێشتووە‭ ‬یادیان‭ ‬بەخێر‭ ‬بەڵام‭ ‬خۆشبەختانە‭ ‬هەندێ‭ ‬حەیرانیان‭ ‬لەسەر‭ ‬کاسێتا‭ ‬ماوە‭. ‬حوسێن‭ ‬ئاغایان‭ ‬لەپاشان‭ ‬بوو‭ ‬بە‭ ‬خەزووری‭ ‬خۆم‭.‬

 

‭ ‬خاڵوانەکانم،‭ ‬بنەماڵەی‭ ‬شاعیرو‭ ‬دەنگخۆشان

بێجگەلە‭ ‬هونەرمەندانی‭ ‬بواری‭ ‬موزیک‭ ‬و‭ ‬گۆرانی‭ ‬لە‭ ‬ناو‭ ‬بنەماڵەی‭ ‬ئێمەی‭ ‬دزەیی‭ ‬کە‭ ‬ناویان‭ ‬دەرکردبوو‭ ‬و‭ ‬بۆ‭ ‬سەردەمی‭ ‬خۆیان‭ ‬خزمەتێکی‭ ‬گەورەی‭ ‬میللەتی‭ ‬خۆیان‭ ‬کردووە‭ ‬وەک‭ ‬زایەر‭ ‬و‭ ‬خوچێی‭ ‬خۆشکی‭ ‬و‭ ‬حوسێن‭ ‬و‭ ‬جەمیلی‭ ‬عەلی‭ ‬ئاغای‭ ‬و‭ ‬لەوانەیە‭ ‬لە‭ ‬گەنجەکانی‭ ‬ئەمڕۆشمان‭ ‬چەندین‭ ‬دەنگخۆشمان‭ ‬لێ‭ ‬هەڵکەوتبێ‭ ‬،‭ ‬دەڵێم‭ ‬بێجگەلەمانە‭ ‬لە‭ ‬بنەماڵەی‭ ‬خاڵوانە‭ ‬شێخە‭ ‬بەرزنجییەکانیشم‭ ‬بەتایبەتی‭ ‬لە‭ ‬کۆیەو‭ ‬هیران‭ ‬و‭ ‬هەڵەجە‭ ‬ئەگەر‭ ‬بڵێم‭ ‬خوا‭ ‬بۆ‭ ‬بەهرەی‭ ‬شاعیری‭ ‬و‭ ‬دەنگخۆشی‭ ‬دەسنیشانی‭ ‬کردوون‭ ‬ڕەنگە‭ ‬زێدەڕۆییم‭ ‬نەکردبێ‭. ‬عەیبیشە‭ ‬پیاو‭ ‬باسی‭ ‬خۆی‭ ‬بکات‭ ‬بەڵام‭ ‬زۆر‭ ‬ڕێی‭ ‬تێ‭ ‬دەچێت‭ ‬بەندەی‭ ‬نووسەری‭ ‬ئەم‭ ‬دێڕانەش‭ ‬لەکانیاوی‭ ‬هۆزی‭ ‬باوکەوەو‭ ‬هۆزی‭ ‬دایکەوە‭ ‬ئەم‭ ‬ئاوە‭ ‬سازگارەی‭ ‬دەنگخۆشی‭ ‬و‭ ‬هەستی‭ ‬هونەریم‭ ‬نۆش‭ ‬کردبێ‭. ‬ئەمانە‭ ‬تەنیا‭ ‬هەندێ‭ ‬دەنگخۆشی‭ ‬ماڵە‭ ‬خاڵانمن‭ ‬کە‭ ‬من‭ ‬لێی‭ ‬ئاگادارم‭:‬

 

شێخ‭ ‬نەجمەدینی‭ ‬شێخ‭ ‬کەریمی‭ ‬کۆیە‭ (‬مامی‭ ‬دایکم‭)‬

‭ ‬یەکێک‭ ‬لە‭ ‬مامەکانی‭ ‬دایکم‭ ‬شێخ‭ ‬نەجمەدینی‭ ‬شێخ‭ ‬کەریمی‭ ‬بەرزنجی‭ ‬کۆیی‭ ‬کە‭ ‬من‭ ‬خۆیم‭ ‬دیبوو‭ ‬بەڵام‭ ‬گوێم‭ ‬لە‭ ‬دەنگی‭ ‬نەبووبوو‭ ‬دەڵێن‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬دەنگێکی‭ ‬بێ‭ ‬وێنەی‭ ‬هەبووە‭ ‬بەڵکو‭ ‬پسپۆڕێکی‭ ‬زۆر‭ ‬شارەزای‭ ‬مەقاماتیش‭ ‬بووە‭. ‬شێخ‭ ‬نەجمەدین‭ ‬وەک‭ ‬دەڵێن‭ ‬لە‭ ‬غەزەلییات‭ ‬و‭ ‬شیعری‭ ‬تەسەووف‭ ‬بە‭ ‬دەنگو‭ ‬ئاوازێکی‭ ‬پڕ‭ ‬لە‭ ‬سۆژی‭ ‬غەریبی‭ ‬بەبێ‭ ‬لەدەرگادان‭ ‬یەکسەر‭ ‬خۆی‭ ‬دەکرد‭ ‬بە‭ ‬قووڵایی‭ ‬ناخی‭ ‬گوێگرەوە‭. ‬شێخ‭ ‬خالیسی‭ ‬شێخ‭ ‬جەوادی‭ ‬خاڵۆزام‭ ‬بۆی‭ ‬گێڕاومەتەوە‭ ‬کە‭ ‬زۆر‭ ‬جار‭ ‬لە‭ ‬مانگی‭ ‬ڕەمەزانا‭ ‬موزیککارو‭ ‬مەقامزانانی‭ ‬موسڵاوی‭ ‬دەچوونە‭ ‬کۆیە‭ ‬بۆ‭ ‬لای‭ ‬شێخ‭ ‬نەجمەدین‭ ‬تا‭ ‬ئوسوول‭ ‬و‭ ‬ستانداردەکانی‭ ‬مەقاماتی‭ ‬لێ‭ ‬فێربن‭. ‬خاڵوانە‭ ‬کۆییەکانم‭ ‬بۆیان‭ ‬گێڕاومەتەوە‭ ‬کە‭ ‬شێخ‭ ‬نەجمەدین‭ ‬جاروبار‭ ‬ڕووی‭ ‬دەکردە‭ ‬ناو‭ ‬دارو‭ ‬درەختەکانی‭ ‬دەوروپشتی‭ ‬کۆیە‭ ‬و‭ ‬لەوێ‭ ‬هەتا‭ ‬هێزی‭ ‬تێدا‭ ‬بووە‭ ‬دەنگی‭ ‬هەڵدەبڕی‭ ‬و‭ ‬ئاوازی‭ ‬غەزەلییاتی‭ ‬بۆ‭ ‬خۆی‭ ‬دەچڕی‭. ‬جادەڵێن‭ ‬ئەو‭ ‬هەموو‭ ‬تەیرو‭ ‬تەوارەی‭ ‬ناو‭ ‬دارستان‭ ‬کە‭ ‬پێش‭ ‬ئەوەی‭ ‬شێخ‭ ‬نەجمەدین‭ ‬بگاتە‭ ‬ناویان‭ ‬ئەوان‭ ‬ئەو‭ ‬ناودارانەیان‭ ‬پڕ‭ ‬دەکرد‭ ‬لە‭ ‬زریق‭ ‬و‭ ‬باقی‭ ‬خۆیان‭ ‬و‭ ‬هەر‭ ‬یەکە‭ ‬بە‭ ‬زمانی‭ ‬خۆی‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬ئاوازی‭ ‬تایبەت‭ ‬بە‭ ‬توخمی‭ ‬خۆی‭ ‬بە‭ ‬لەیلای‭ ‬خۆیدا‭ ‬هەلگوتووە‭. ‬بەڵام‭ ‬کە‭ ‬شێخ‭ ‬دەیچریکاندو‭ ‬ئەوانیش‭ ‬گوێیان‭ ‬لەو‭ ‬ئاوازە‭ ‬بۆ‭ ‬ئەوان‭ ‬نامۆیە‭ ‬دەبوو‭ ‬هەر‭ ‬هەموویان‭ ‬یەکسەر‭ ‬پێکەوە‭ ‬بێ‭ ‬دەنگ‭ ‬دەبوون‭ ‬و‭ ‬گوێڕایەڵی‭ ‬ئەو‭ ‬دەنگە‭ ‬غەریبە‭ ‬دەبوون‭ ‬کە‭ ‬لە‭ ‬پڕێکا‭ ‬وا‭ ‬لەناویان‭ ‬بەرز‭ ‬دەبێتەوە‭. ‬بێ‭ ‬دەنگی‭ ‬ئەو‭ ‬مەلانە‭ ‬سەرنجکێش‭ ‬بووە‭ ‬تا‭ ‬شێخ‭ ‬بەخۆی‭ ‬بێ‭ ‬دەنک‭ ‬دەبوو‭. ‬جا‭ ‬دەڵێن‭ ‬کە‭ ‬شێخ‭ ‬نەجمەدین‭ ‬پشوویەکی‭ ‬وەردەگرت‭ ‬بۆ‭ ‬ماوەیەکی‭ ‬کورت‭ ‬بێدەنگ‭ ‬دەبوو‭ ‬تا‭ ‬خۆی‭ ‬ئامادە‭ ‬بکات‭ ‬بۆ‭ ‬غەزەلێکی‭ ‬تر‭ ‬ئیتر‭ ‬تەواوی‭ ‬ئەو‭ ‬دارستانە‭ ‬دیسان‭ ‬پڕ‭ ‬دەبۆوە‭ ‬لە‭ ‬جووکە‭ ‬و‭ ‬خوێندنی‭ ‬تەیرو‭ ‬تەوارەکان‭ ‬وەک‭ ‬بڵێی‭ ‬بۆ‭ ‬شێخیان‭ ‬دەگێڕایەوە‭ ‬یانیش‭ ‬وەک‭ ‬داواکارییەک‭ ‬لە‭ ‬شێخ‭ ‬کە‭ ‬ستوخوا‭ ‬قوربان‭ ‬بەردەوام‭ ‬بەز‭. ‬کە‭ ‬شێخ‭ ‬دەستی‭ ‬پێ‭ ‬دەکردەوە‭ ‬مەلەکانیش‭ ‬دیسان‭ ‬قوڕقەپیان‭ ‬لێ‭ ‬دەکردو‭ ‬نوقەیان‭ ‬لێوە‭ ‬نەدەهات‭. ‬ئەمە‭ ‬بەڕاستی‭ ‬سەرنجکێشە‭ ‬و‭ ‬ڕاستیشە‭ ‬چونکە‭ ‬باڵندە‭ ‬بەتایبەتی‭ ‬دەنگخۆشەکان‭ ‬هەستی‭ ‬خۆیان‭ ‬ڕادەگرن‭ ‬کە‭ ‬هەر‭ ‬دەنگێکی‭ ‬نامۆیان‭ ‬بێتە‭ ‬بەرگوێ‭ ‬و‭ ‬فزوولییەت‭ ‬وایان‭ ‬لێ‭ ‬دەکات‭ ‬بزانن‭ ‬ئەو‭ ‬دەنگە‭ ‬بۆ‭ ‬ئەوان‭ ‬نوێیە‭ ‬دەبێ‭ ‬هی‭ ‬چ‭ ‬تایفەمەلێکی‭ ‬دیکە‭ ‬بێ‭. ‬ڕاستییەکەی‭ ‬سەریشیان‭ ‬لێ‭ ‬دەشێوێ‭ ‬بۆیە‭ ‬دەکەونە‭ ‬حاڵەتێکی‭ ‬کپ‭ ‬و‭ ‬بێدەنگییەوە‭. ‬

 

باوکێک‭ ‬و‭ ‬پێنج‭ ‬کوڕەکەی‭ (‬مامی‭ ‬دایکم‭ ‬و‭ ‬ئامۆزایانی‭) ‬هەر‭ ‬هەموویان‭ ‬دەنگخۆش‭ ‬و‭ ‬شاعیر

سەید‭ ‬ئەحمەدی‭ ‬شێخ‭ ‬کەریمی‭ ‬بەرزنجی‭ ‬کۆیە‭ (‬1933‭-‬1888‭) ‬کە‭ ‬ئەویش‭ ‬مامی‭ ‬دایکم‭ ‬بوو‭ ‬و‭ ‬پێش‭ ‬بوونی‭ ‬من‭ ‬وەفاتی‭ ‬کردووە‭ ‬دەنگخۆش‭ ‬و‭ ‬شاعیرێکی‭ ‬هەست‭ ‬ناسکی‭ ‬زۆر‭ ‬شارەزا‭ ‬بووە‭ ‬لە‭ ‬شیعری‭ ‬کلاسیکی‭ ‬کوردی‭ ‬و‭ ‬زۆر‭ ‬سەوکەوتووانە‭ ‬تەخمیسی‭ ‬هەندێ‭ ‬شیعری‭ ‬نالی‭ ‬کردووە‭. ‬سەید‭ ‬ئەحمەد‭ ‬نازناوی‭ (‬حوسەینی‭) ‬بۆ‭ ‬هەڵبەستەکانی‭ ‬بەکار‭ ‬دەهێناو‭ ‬دیوانێکی‭ ‬چاپکراوی‭ ‬زۆر‭ ‬بایەخداری‭ ‬هەیە‭ ‬بە‭ ‬ناوی‭ (‬لالەزار،‭ ‬دیوانی‭ ‬حوسێنی‭). ‬سەیر‭ ‬ئەوەیە‭ ‬کە‭ ‬هەر‭ ‬پێنچ‭ ‬کوڕەکەی‭ (‬بابە‭ ‬شێخ‭ ‬،‭ ‬ئەنوەر،‭ ‬جەلال،‭ ‬جەمال،‭ ‬کەمال‭) ‬هەر‭ ‬هەموویان‭ ‬یان‭ ‬شاعیرو‭ ‬دەنگخۆش‭ ‬یان‭ ‬هەر‭ ‬شاعیر‭ ‬یانیش‭ ‬هەر‭ ‬دەنگخۆش‭ ‬بوونە‭. ‬بەداخەوە‭ ‬ئێستاکە‭ ‬تەنیا‭ ‬شێخ‭ ‬کەمالیان‭ ‬ماوە‭ ‬ئەویش‭ ‬بە‭ ‬تەندروستییەکی‭ ‬زۆر‭ ‬خراپ‭ ‬لە‭ ‬ماڵەوە‭ ‬کەوتووە‭. ‬ئەمن‭ ‬خۆم‭ ‬چەندین‭ ‬جار‭ ‬لە‭ ‬مەجلیسی‭ ‬غەزەلخوانی‭ ‬سێ‭ ‬لەو‭ ‬خاڵۆزایانەم‭ ‬دانیشتووم‭ (‬شێخ‭ ‬جەلال‭ ‬و‭ ‬شێخ‭ ‬جەمال‭ ‬و‭ ‬شێخ‭ ‬کەمال‭) ‬چ‭ ‬لە‭ ‬دووگردکان‭ ‬کە‭ ‬بەسەردان‭ ‬دەهاتنە‭ ‬لامان‭ ‬چ‭ ‬لە‭ ‬هەولێر‭ ‬لە‭ ‬تەکیەی‭ ‬ماڵە‭ ‬خاڵانم‭. ‬ئەو‭ ‬سێ‭ ‬برایە‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬دەنگیان‭ ‬لە‭ ‬خوێندنی‭ ‬غەزەلییاتی‭ ‬شاعیرانی‭ ‬کلاسیکی‭ ‬کوردی‭ ‬هەر‭ ‬دەتگوت‭ ‬خوا‭ ‬بۆ‭ ‬ئەو‭ ‬جۆرە‭ ‬هەواو‭ ‬ئاوازانەی‭ ‬داناوە‭ ‬بەڵکو‭ ‬لە‭ ‬دەفژەنینیشا‭ ‬دیواری‭ ‬ئەو‭ ‬شوێنەیان‭ ‬دەهەژاند‭ ‬کە‭ ‬ئەو‭ ‬سکۆنسێرتزیان‭ ‬لێ‭ ‬دەگێڕا‭. ‬چاکم‭ ‬لە‭ ‬بیرە‭ ‬کە‭ ‬هەرسێکیان‭ ‬دەستیان‭ ‬پێ‭ ‬دەکرد‭ ‬دیاربوو‭ ‬پێشتر‭ ‬ڕێک‭ ‬کەوتبوون‭ ‬چۆن‭ ‬چۆنی‭ ‬هەر‭ ‬یەکە‭ ‬چاوەڕوانی‭ ‬ڕۆڵی‭ ‬خۆی‭ ‬بێت‭ ‬لە‭ ‬چڕین‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬ژەنینا‭ ‬و‭ ‬ئینجا‭ ‬لەپڕێکا‭ ‬هەرسێکیان‭ ‬پێکەوە‭ ‬دەنگیان‭ ‬تێکەڵ‭ ‬بەیەکتری‭ ‬دەکردەوە‭ ‬کە‭ ‬بەڕاستی‭ ‬هارمۆنییەکی‭ ‬تا‭ ‬بڵێی‭ ‬دڵڕفێنی‭ ‬لێ‭ ‬دەردەهات‭. ‬شێخ‭ ‬خالیسی‭ ‬شێخ‭ ‬جەوادی‭ ‬خاڵۆزام‭ ‬کە‭ ‬خوشکەزای‭ ‬ئەو‭ ‬پێنج‭ ‬برایە‭ ‬بەهرەدارانەیە‭ ‬بۆی‭ ‬گێڕاومەتەوە‭ ‬کە‭ ‬ئەو‭ ‬خۆیشی‭ ‬لە‭ ‬زاری‭ ‬بیرمەندی‭ ‬گەورەی‭ ‬کورد‭ ‬مەسعود‭ ‬محەمەدەوەی‭ ‬بیستووە‭ ‬کە‭: ‬لە‭ ‬کۆیە‭ ‬زۆر‭ ‬جاری‭ ‬وا‭ ‬ڕووی‭ ‬دەدا‭ ‬جەنابی‭ ‬مەلای‭ ‬گەورە‭ (‬بابی‭ ‬مەسعود‭ ‬محەمەد‭) ‬لەکاتی‭ ‬نوێژکردنا‭ ‬بووە‭ ‬لە‭ ‬مزگەوتەکەی‭ ‬خۆیان‭ ‬کە‭ ‬لەپڕ‭ ‬دەنگو‭ ‬سەدای‭ ‬غەزەلخوانی‭ ‬ئەفسووناوی‭ ‬شێخ‭ ‬ئەنوەرو‭ ‬شێخ‭ ‬جەلالی‭ ‬برای‭ ‬لە‭ ‬دوورەوە‭ ‬بەر‭ ‬گوێی‭ ‬کەوتووە‭ ‬یەکسەر‭ ‬نوێژەکەی‭ ‬بڕیوە‭ ‬تا‭ ‬گوێ‭ ‬شل‭ ‬بکا‭ ‬بۆ‭ ‬ئەو‭ ‬دوو‭ ‬برایە‭ ‬بلیمەتە‭. ‬زانایەکی‭ ‬عەللامەی‭ ‬وەک‭ ‬مەلای‭ ‬گەورە‭ ‬نوێژی‭ ‬خۆی‭ ‬بۆ‭ ‬ئەو‭ ‬دەنگە‭ ‬موزیکاڵە‭ ‬بڕیبێ‭ ‬دەبێ‭ ‬چ‭ ‬بەهرەیەک‭ ‬بێ‭ ‬خۆا‭ ‬بەو‭ ‬برایانەی‭ ‬بەخشیبوو‭. ‬یادیان‭ ‬بەخێر‭ ‬هەموویان‭. ‬

ئامۆزایەکی‭ ‬تری‭ ‬دایکم‭ ‬سەید‭ ‬حەسەنی‭ ‬شێخ‭ ‬محێدینی‭ ‬شێخ‭ ‬کەریمی‭ ‬بەرزنجی‭ ‬ئەویش‭ ‬هەر‭ ‬کۆیی‭ (‬1980‭ - ‬1912‭) ‬یەکێکە‭ ‬لە‭ ‬شاعیرە‭ ‬کلاسیکە‭ ‬هەرە‭ ‬بە‭ ‬ئەزموونەکانی‭ ‬سەردەمی‭ ‬خۆی‭. ‬خاڵە‭ ‬سەید‭ ‬حەسەنم‭ ‬دیوانێکی‭ ‬چاپکراوی‭ ‬هەیە‭ ‬بەناوی‭ (‬دیوانی‭ ‬عاسم‭) . ‬بەم‭ ‬بۆنەیەوە‭ ‬حەز‭ ‬دەکەم‭ ‬سەری‭ ‬منەتباری‭ ‬و‭ ‬ڕێزو‭ ‬پێزانینم‭ ‬بۆ‭ ‬کاکە‭ ‬دکتۆر‭ ‬کەمال‭ ‬مەعروف‭ ‬دابنەوێنم‭ ‬کە‭ ‬زۆر‭ ‬بە‭ ‬پسپۆڕی‭ ‬لێکۆڵینەوەو‭ ‬شیکردنەوەیەکی‭ ‬زۆر‭ ‬ئەکادێمیانەی‭ ‬شیعرەکانی‭ ‬ئەم‭ ‬هەموو‭ ‬خاڵ‭ ‬و‭ ‬خاڵۆزایانەی‭ ‬من‭ ‬و‭ ‬بگرە‭ ‬بەگشتیش‭ ‬هی‭ ‬بنەماو‭ ‬هەیکەل‭ ‬و‭ ‬ستانداردی‭ ‬شیعر‭ ‬دانانیشی‭ ‬خستۆتە‭ ‬ڕوو‭. ‬

 

کاکە‭ ‬شێخی‭ ‬کاکی‭ ‬هیرانێ‭ (‬پوورزای‭ ‬دایکم‭)‬

کاک‭ ‬مستەفای‭ ‬هیرانێ‭ ‬کە‭ ‬شاعیری‭ ‬کلاسیکی‭ ‬گەورەی‭ ‬کورد‭ (‬سافی‭) ‬بوو‭ ‬هاوسەری‭ ‬پوورێکی‭ ‬دایکم‭ ‬بوو‭ ‬لە‭ ‬باوکیەوە‭ (‬زیباخان‭). ‬دەڵێن‭ ‬سافی‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬شاعیر‭ ‬بووە‭ ‬بەلکو‭ ‬دەنگێکی‭ ‬زۆر‭ ‬خۆشیشی‭ ‬هەبووە‭. ‬ئەمە‭ ‬لە‭ ‬سەردەمی‭ ‬تەمەنی‭ ‬مندا‭ ‬نەبووە‭ ‬بەڵام‭ ‬ئەمن‭ ‬ئەوەندە‭ ‬دەڵێم‭ ‬کە‭ ‬یەکێک‭ ‬لە‭ ‬کوڕەکانی‭ (‬کاکەشێخ‭) ‬بە‭ ‬دەنگ‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬دەفزەنی‭ ‬خۆی‭ ‬منی‭ ‬گریاندووە‭. ‬کاکە‭ ‬شێخ‭ ‬کە‭ ‬بەداخەوە‭ ‬زوو‭ ‬ئەم‭ ‬دنیایەی‭ ‬بەجێ‭ ‬هێشت‭ ‬لە‭ ‬غەزەلییات‭ ‬خوێندنا‭ ‬گەرووێکی‭ ‬تا‭ ‬بڵێیت‭ ‬دەگمەنی‭ ‬هەبوو‭. ‬نازانم‭ ‬ژێیەکانی‭ ‬دەنگی‭ ‬لەکاتی‭ ‬غەزەلییاتا‭ ‬چۆن‭ ‬ئەوها‭ ‬زەنگوڵ‭ ‬زەنگوڵ‭ ‬دەلەرینەوەو‭ ‬دەزرینگانەوە‭. ‬

هەر‭ ‬لە‭ ‬مریدانی‭ ‬سافی‭ ‬دەروێش‭ ‬عەوڵایەک‭ ‬هەبوو‭ ‬کە‭ ‬ناوە‭ ‬ناوە‭ ‬دەهاتە‭ ‬دووگردکان‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬دەنگە‭ ‬پڕ‭ ‬لە‭ ‬جۆشی‭ ‬سووفیزمەکەی‭ ‬و‭ ‬پەنجە‭ ‬تەلیسماوییەکانی‭ ‬کە‭ ‬دەفەکەی‭ ‬پێ‭ ‬دەژەنی‭ ‬منی‭ ‬منداڵ‭ ‬و‭ ‬خەڵکی‭ ‬ئاوایی‭ ‬سەرسام‭ ‬دەکرد‭. ‬پێم‭ ‬وایە‭ _ ‬ئەگەر‭ ‬لەگەڵ‭ ‬دەروێش‭ ‬عەوڵایەکی‭ ‬تر‭ ‬لێم‭ ‬تێکەڵ‭ ‬نەبووبێ‭ _ ‬ئەو‭ ‬دەروێش‭ ‬عەوڵایەی‭ ‬کە‭ ‬من‭ ‬باسی‭ ‬دەکەم‭ ‬خەڵکی‭ ‬کوردستانی‭ ‬ڕۆژهەڵاتێ‭ ‬بوو‭. ‬هەر‭ ‬چۆنێکی‭ ‬بێ‭ ‬،‭ ‬دەورێشی‭ ‬جیاجیا‭ ‬ساڵی‭ ‬چەند‭ ‬جارێک‭ ‬بە‭ ‬گوندەکانی‭ ‬دەشتی‭ ‬دزەییدا‭ ‬دەگەڕان‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬خوێندنی‭ ‬غەزەلییات‭ ‬و‭ ‬دەفزەنی‭ ‬پارووی‭ ‬نانیان‭ ‬بۆ‭ ‬ماڵ‭ ‬و‭ ‬منداڵەکانیان‭ ‬پەیدا‭ ‬دەکرد‭. ‬لە‭ ‬بیرمە‭ ‬کە‭ ‬منداڵ‭ ‬بووم‭ ‬دەروێش‭ ‬لە‭ ‬شوێنێکی‭ ‬بەرزی‭ ‬ناوئاوایی‭ ‬دووگردکان‭ ‬دەوەستاو‭ ‬دەستی‭ ‬بە‭ ‬غەزەل‭ ‬و‭ ‬دەفژەنی‭ ‬دەکرد‭ ‬و‭ ‬خەڵکیش‭ ‬هەرچییەکی‭ ‬بوا‭ ‬لە‭ ‬خۆراک‭ ‬بۆیان‭ ‬دەبرد‭ ‬کە‭ ‬دەیخستە‭ ‬ناو‭ ‬کەشکۆڵەکەی‭ ‬یان‭ ‬خورجێکەوە‭. ‬ئەمن‭ ‬دڵم‭ ‬زۆر‭ ‬خۆش‭ ‬دەبوو‭ ‬کە‭ ‬دایکم‭ ‬ڕۆن‭ ‬و‭ ‬ئەرزاقی‭ ‬تری‭ ‬بە‭ ‬من‭ ‬دەسپارد‭ ‬بیبەم‭ ‬بۆ‭ ‬دەروێشی‭ ‬دەفزەن‭. ‬ئەم‭ ‬ترادیشنە‭ ‬لە‭ ‬سەدە‭ ‬ناوەندییەکانی‭ ‬ئەوڕوپاش‭ ‬زۆر‭ ‬باو‭ ‬بووە‭. ‬لەوێش‭ ‬گۆرانیبێژ‭ ‬و‭ ‬بەندبێژی‭ ‬گەڕۆک‭ ‬هەبوون‭ ‬کە‭ ‬بە‭ ‬زمانە‭ ‬ئەوڕوپاییەکان‭ ‬ڤاگابۆند‭ ‬vagabond‭ ‬یان‭ ‬پێ‭ ‬دەگوتن‭ ‬بۆ‭ ‬دابینکردنی‭ ‬گوزەرانییان‭ ‬بە‭ ‬شارۆچکەو‭ ‬دێهاتا‭ ‬دەگەڕان‭.‬