جه‌نده‌ر و زمان... كولتووری زاره‌كی

له‌‭ ‬ڕۆژئاوادا‭ ‬كاركردن‭ ‬و‭ ‬تێكۆشانی‭ ‬ژیان‭ ‬پابه‌نده‌‭ ‬به‌‭ ‬به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌،‭ ‬به‌رهه‌مهێنانیش‭ ‬به‌زیندوویه‌تی‭ ‬ژیان‭ ‬و‭ ‬زیندوویه‌تیی‭ ‬عه‌قڵه‌وه‌‭. ‬به‌رهه‌مهێنان‭ ‬لای‭ ‬مرۆڤی‭ ‬ڕۆژهه‌ڵاتی‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬بنه‌مای‭ ‬پرسه‌‭ ‬كه‌سییه‌كان‭ ‬و‭ (‬فه‌راره‌‭) ‬حوكمه‌‭ ‬كه‌سییه‌كان‭ ‬دامه‌زراوه‌‭. ‬كاتێكی‭ ‬زۆر‭ ‬كه‌‭ ‬پێویسته‌‭ ‬بۆ‭ ‬به‌رهه‌مهێنان‭ ‬ته‌رخان‭ ‬بكرێت،‭ ‬بۆ‭ ‬پرسه‌‭ ‬تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‭ ‬ئه‌وانی‭ ‬دی‭ ‬به‌فیڕۆ‭ ‬ئه‌چێت‭. ‬هه‌ر‭ ‬لێره‌شه‌وه‌یه‌،‭ ‬ڕۆژهه‌ڵاتی‭ ‬بۆ‭ ‬چاره‌سه‌ری‭ ‬هه‌موو‭ ‬جۆری‭ ‬كێشه‌كانی،‭ ‬تێربوونی‭ ‬ورگی‭ ‬برسی،‭ ‬مافی‭ ‬پێشێلكراوی‭ ‬بۆ‭ ‬چاره‌سه‌ر‭ ‬بكات‭. ‬له‌كاتێكدا‭ ‬ئه‌و‭ ‬پرسانه‌‭ ‬هیچ‭ ‬گرێدانه‌وه‌یه‌كیان‭ ‬به‌‭ ‬ژیان‭ ‬و‭ ‬به‌‭ ‬پره‌نسیپه‌‭ ‬مۆڕاڵییه‌كانه‌وه‌‭ ‬نییه‌‭. ‬پرسه‌كه‌ش‭ ‬ته‌نیا‭ ‬له‌پێناو‭ ‬به‌ده‌ستهێنانی‭ ‬خاڵێكدایه‌‭ ‬بۆ‭ ‬شه‌رعییه‌تدان‭ ‬به‌‭ ‬به‌كارهێنانی‭ ‬زمانێكی‭ ‬زبر‭ ‬و‭ ‬ڕووشێنه‌ر‭ ‬به‌رامبه‌ر‭ ‬به‌‭ ‬پرسیارلێكراو‭. ‬ئه‌م‭ ‬پرسه‌‭ ‬له‌‭ ‬دنیای‭ (‬مێ‭)‬دا‭ ‬واتایه‌كی‭ ‬دی‭ ‬ده‌به‌خشێت،‭ ‬ئه‌ویش‭ ‬جیاكردنه‌وه‌یه‌تی‭ ‬بۆ‭ ‬ده‌ره‌وه‌ی‭ ‬یاسا‭ ‬سروشتییه‌كان،‭ ‬ئه‌و‭ ‬یاسایه‌ی‭ ‬ساڵه‌كانی‭ ‬بۆ‭ ‬هه‌ردوو‭ ‬ڕه‌گه‌ز‭ ‬وه‌كو‭ ‬یه‌ك‭ ‬تێده‌په‌ڕێت،‭ ‬كه‌چی‭ ‬له‌‭ ‬زمان‭ ‬و‭ ‬عه‌قڵی‭ ‬زبری‭ ‬ئه‌م‭ ‬كۆمه‌ڵگایانه‌دا‭ ‬پیاوێك‭ ‬ده‌گات‭ ‬به‌‭ ‬سه‌رووی‭ ‬45‭ ‬ساڵ‭ ‬هه‌ر‭ ‬ناوی‭ ‬لاوه‌‭ (‬سیاسه‌تمه‌داری‭ ‬لاو،‭ ‬هونه‌رمه‌ندی‭ ‬لاو‭ ‬و‭..‬تد‭). ‬به‌ڵام‭ ‬ژن‭ ‬له‌‭ ‬25‭ ‬ساڵییه‌وه‌‭ ‬پێی‭ ‬ناگوترێت‭ ‬لاو‭ ‬و‭ ‬له‌پشت‭ ‬تێگه‌شتنێكی‭ ‬سه‌له‌فییانه‌وه‌‭ ‬ناوی‭ ‬ده‌نرێت‭ ‬قه‌یره‌‭. ‬ئه‌مه‌‭ ‬ئه‌و‭ ‬چه‌مكه‌یه‌‭ ‬كه‌‭ ‬شارستانییه‌ته‌كانی‭ ‬دنیا‭ ‬به‌كارهێنانی‭ ‬به‌‭ ‬شه‌رم‭ ‬ده‌زانن‭.‬

‭ ‬وشه‌ی‭ ‬بێوه‌ژن‭ ‬یه‌كێكی‭ ‬دیكه‌یه‌‭ ‬له‌و‭ ‬وشه‌‭ ‬داڕزیو‭ ‬و‭ ‬ئه‌تكده‌نگانه‌ی‭ ‬بۆ‭ ‬ژنێكی‭ ‬سه‌ڵت‭ ‬یان‭ ‬هاوسه‌رمردوو‭ ‬یان‭ ‬جیابووه‌وه‌‭ ‬به‌كار‭ ‬ده‌هێنرێت‭. ‬ئه‌مه‌ش‭ ‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‭ ‬كۆمه‌ڵگای‭ ‬كوردی‭ ‬له‌‭ ‬هاوكێشه‌ی‭ ‬ئاڵۆزی‭ ‬سێكسیزمدا‭ ‬ده‌سووڕێته‌وه‌‭ ‬و‭ ‬هێشتا‭ ‬نه‌گه‌یشتووه‌‭ ‬به‌‭ ‬ده‌ره‌نجامیش‭. ‬به‌‭ ‬بۆچوونی‭ ‬من‭ ‬دوو‭ ‬لێكدراوی‭ (‬بێوه‌‭) ‬واته‌‭ ‬بێوه‌ی‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ (‬ژن‭) ‬به‌‭ ‬واتای‭ ‬بێوه‌یه‌ژن‭ ‬به‌كار‭ ‬ده‌هێنرێت،‭ ‬بێوه‌ی‭ ‬له‌ڕووی‭ ‬سێكشوالیزمه‌وه‌‭. ‬ئه‌و‭ ‬بێوه‌ییه‌ی‭ ‬كه‌‭ ‬چیدی‭ ‬كێشه‌ی‭ ‬ئه‌و‭ ‬په‌رده‌‭ ‬كچێنییه‌ی‭ ‬نه‌ماوه‌‭ ‬كه‌‭ ‬كۆمه‌ڵێك‭ ‬به‌ده‌سته‌جه‌معی‭ ‬له‌میانه‌یه‌وه‌‭ ‬بۆ‭ ‬شه‌ره‌ف‭ ‬ده‌گه‌ڕین‭. ‬له‌‭ ‬نه‌ستی‭ ‬تاكێكدا‭ ‬كه‌‭ ‬باوه‌ڕی‭ ‬به‌م‭ ‬ده‌سته‌واژانه‌‭ ‬هه‌یه‌‭ ‬ئه‌م‭ ‬ژنه‌‭ ‬بێوه‌یه‌،‭ ‬چونكه‌‭ ‬ئه‌گه‌ر‭ ‬سێكسی‭ ‬كرد‭ ‬پێوه‌ی‭ ‬دیار‭ ‬نییه‌،‭ ‬مادام‭ ‬پێوه‌ی‭ ‬دیار‭ ‬نییه‌‭ ‬و‭ ‬كۆمه‌ڵیش‭ ‬واته‌‭ ‬ده‌وروبه‌ر‭ ‬پێی‭ ‬نازانێت،‭ ‬تا‭ ‬ئه‌و‭ ‬ئاسته‌ش‭ ‬پێی‭ ‬نازانێ‭ ‬ئاساییه‌،‭ ‬تا‭ ‬ئه‌و‭ ‬ئاسته‌ی‭ ‬كێشه‌ی‭ ‬بۆ‭ ‬دروست‭ ‬ناكرێت‭ ‬ئاساییه‌،‭ ‬سێكسه‌كه‌ی‭ ‬بێوه‌یه‌،‭ ‬بێ‭ ‬كێشه‌یه‌‭ ‬بۆ‭ ‬خێزانه‌كه‌ی‭. ‬ئه‌م‭ ‬چه‌مكه‌‭ (‬بێوه‌ژن‭) ‬ئه‌وه‌‭ ‬ئه‌گه‌یه‌نێت‭ ‬كه‌‭ ‬كۆمه‌ڵگه‌ی‭ ‬ڕۆژهه‌ڵاتی‭ ‬له‌‭ ‬ڕووی‭ ‬تیۆرییه‌وه‌‭ ‬له‌‭ ‬ناوه‌ڕۆكدا‭ ‬دژی‭ ‬سێكسی‭ ‬نێوان‭ ‬نێر‭ ‬و‭ ‬مێ‭ ‬نییه‌‭ ‬له‌‭ ‬ده‌ره‌وه‌ی‭ ‬خێزان‭ ‬ئه‌گه‌ر‭ ‬بێوه‌ی‭ ‬بێت‭ ‬و‭ ‬كه‌س‭ ‬پێی‭ ‬نه‌زانێت‭. ‬ئه‌و‭ ‬په‌رده‌ی‭ ‬كچێنیش‭ ‬پێویسته‌‭ ‬له‌به‌ر‭ ‬خاتری‭ ‬ئه‌م‭ ‬بێوه‌یه‌‭ ‬بمێنێت‭. ‬به‌كورتی‭ ‬ئه‌گه‌ر‭ ‬سێكسكردن‭ ‬بێ‭ ‬ڕه‌وشتی‭ ‬بێت‭ ‬به‌هۆی‭ ‬ڕه‌وشته‌وه‌‭ ‬دژی‭ ‬نه‌وه‌ستاوه‌،‭ ‬به‌ڵكو‭ ‬به‌هۆی‭ ‬خه‌ڵكه‌وه‌‭.‬

‭ ‬زۆر‭ ‬جار‭ ‬له‌‭ ‬ناوچه‌ی‭ ‬سلێمانی‭ ‬ده‌سته‌واژه‌ی‭ (‬بێوه‌پیاو‭)‬یشم‭ ‬به‌رگوێ‭ ‬كه‌وتووه‌،‭ ‬به‌ڵام‭ ‬به‌ده‌گمه‌ن‭ ‬ڕوو‭ ‬به‌ڕوو‭ ‬به‌‭ ‬پیاوه‌كه‌‭ ‬خۆی‭ ‬گوتراوه‌‭ ‬و‭ ‬به‌‭ ‬پۆشمه‌‭ (‬عه‌یب‭) ‬ناوزه‌د‭ ‬كراوه‌‭. ‬بەتایبەت‭ ‬ژنان‭ ‬پێیان‭ ‬شه‌رم‭ ‬بووه‌‭ ‬به‌‭ ‬پیاوێك‭ ‬بڵێن‭ ‬بێوه‌پیاو‭. ‬هه‌تا‭ ‬له‌‭ ‬كوردستان‭ ‬بووم‭ ‬له‌‭ ‬مامه‌ڵه‌ی‭ ‬فه‌رمیشدا‭ ‬به‌‭ ‬هاوسه‌رمردوو‭ ‬نووسراوه‌‭ ‬نه‌ك‭ ‬بێوه‌پیاو‭. ‬من‭ ‬پێموایه‌‭ ‬ئه‌گه‌ری‭ ‬به‌كارهێنانی‭ ‬ئه‌م‭ ‬وشه‌یه‌‭ ‬په‌یوه‌ندیی‭ ‬به‌‭ ‬به‌رزبوونه‌وه‌ی‭ ‬ئاستی‭ ‬هۆشیاریی‭ ‬ژن‭ ‬به‌رامبه‌ر‭ ‬مافه‌كانی‭ ‬و‭ ‬ئه‌و‭ ‬شه‌ڕه‌‭ ‬شاراوه‌یه‌‭ ‬كه‌‭ ‬ژن‭ ‬له‌‭ ‬هه‌ندێ‭ ‬دۆخدا‭ ‬به‌رامبه‌ر‭ ‬به‌‭ ‬پیاو‭ ‬ئه‌یكات‭. ‬وه‌كو‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬ژن‭ ‬ئه‌و‭ ‬وشه‌یه‌ی‭ ‬به‌‭ ‬شه‌رم‭ ‬زانیوه‌‭ ‬به‌‭ ‬شێوه‌یه‌كی‭ ‬ئاسایی‭ ‬به‌رامبه‌ر‭ ‬به‌‭ ‬پیاو‭ ‬به‌كاری‭ ‬بهێنێت،‭ ‬به‌ڵام‭ ‬پیاو‭ ‬بێ‭ ‬باكانه‌‭ ‬به‌كاری‭ ‬هێناوه‌،‭ ‬له‌وێوه‌‭ ‬ئه‌كرێت‭ ‬ژن‭ ‬كه‌‭ ‬وشه‌كه‌ی‭ ‬پێ‭ ‬نه‌گۆڕاوه‌‭ ‬و‭ ‬داسه‌پاندبێت‭ ‬به‌سه‌ر‭ ‬ڕه‌گه‌زه‌كه‌ی‭ ‬دیكه‌یشدا‭ ‬بۆ‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬هاوكێشه‌یه‌كی‭ ‬هاوتا‭ ‬دروست‭ ‬بكات‭. ‬واته‌‭ ‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‭ ‬ده‌سه‌ڵاته‌‭ ‬ده‌زگه‌یه‌ك‭ ‬نه‌گۆڕاوه‌،‭ ‬كێشه‌یه‌ك‭ ‬دژی‭ ‬ڕه‌گه‌زه‌كه‌ی‭ ‬دی‭ ‬به‌رامبه‌ر‭ ‬به‌‭ ‬كێشه‌‭ ‬بووه‌كه‌‭ ‬دروست‭ ‬كراوه‌‭. ‬

‭ ‬له‌‭ ‬جیهانی‭ ‬ڕۆژئاوا‭ ‬و‭ ‬كۆمه‌ڵه‌‭ ‬سیڤلییه‌كاندا‭ ‬ته‌نیا‭ ‬ژنێك‭ ‬وه‌‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬پیاوێك‭ ‬هاوسه‌ری‭ ‬مردبێت‭ ‬پێی‭ ‬ده‌گوترێت‭ ‬ویدۆ‭ (‬Widow‭) ‬ئه‌مه‌ش‭ ‬بێوه‌ژن‭ ‬و‭ ‬بێوه‌پیاو‭ ‬ناكات‭ ‬و‭ ‬واتای‭ ‬به‌و‭ ‬شێوه‌یه‌‭ ‬بێحورمه‌تی‭ ‬نابه‌خشێت‭. ‬ڕه‌گی‭ ‬ویدۆ‭ ‬ئنۆ‭- ‬ئه‌وروپییه‌‭ ‬و‭ ‬واتای‭ (‬به‌تاڵ‭ ‬بی‭) ‬ئه‌دات‭. ‬چی‭ ‬به‌تاڵ‭ ‬بێت؟‭ ‬ئه‌و‭ ‬پێشگری‭ ‬مسته‌‭ (‬Mrs‭.)‬ی‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌‭ ‬پێشگری‭ ‬ناوی‭ ‬مرۆڤی‭ ‬هاوسه‌ردار،‭ ‬ئه‌و‭ ‬پێشگره‌‭ ‬ناوه‌كه‌ی‭ ‬به‌تاڵه‌،‭ ‬كه‌سی‭ ‬تێدا‭ ‬نه‌ماوه‌‭. ‬له‌ناو‭ ‬كورددا‭ ‬ته‌نانه‌ت‭ ‬ئه‌و‭ ‬ژنانه‌ش‭ ‬كه‌‭ ‬خۆیان‭ ‬به‌‭ ‬بیریاری‭ ‬سه‌رده‌م‭ ‬ده‌ژمێرن‭ ‬هه‌ر‭ ‬هه‌مان‭ ‬شوناس‭ ‬و‭ ‬هه‌مان‭ ‬زمانی‭ ‬سه‌له‌فیی‭ ‬زبر‭ ‬و‭ ‬ڕووشێنه‌ریان‭ ‬بۆ‭ ‬خۆیان‭ ‬و‭ ‬ڕه‌گه‌زه‌كه‌یان‭ ‬پێیه‌‭ ‬و‭ ‬به‌كار‭ ‬ئه‌هێنن‭. ‬واته‌‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌‭ ‬هه‌ژموونێك‭ ‬له‌بری‭ ‬دروستكردنی‭ ‬په‌یوه‌ندییه‌‭ ‬مرۆییه‌كان‭ ‬و‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌هۆی‭ ‬هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یان‭ ‬له‌‭ ‬باشترین‭ ‬باردا‭ ‬گریمانه‌‭ ‬و‭ ‬گومان‭ ‬به‌‭ ‬ده‌وری‭ ‬بازنه‌ی‭ ‬په‌یوه‌ندییه‌كانماندا‭. ‬وه‌كو‭ ‬هایدگه‌ر‭ (‬Heidegger‭, ‬1962‭) ‬ئاماژه‌ی‭ ‬بۆ‭ ‬ده‌كات‭ ‬زمان‭ ‬هێزێكی‭ ‬پێوه‌ره‌‭ ‬بۆ‭ ‬مانه‌وه‌یان‭ ‬به‌وه‌هم‭ ‬سپاردنی‭ ‬په‌یوه‌ندییه‌كان‭. ‬ئه‌و‭ ‬ده‌ڵێت‭ ‬زمان‭: ‬ئامرازێكه‌‭ ‬بۆ‭ ‬په‌یوه‌ندیی‭ ‬نێوان‭ ‬بوونه‌وه‌ره‌كان،‭ ‬دوو‭ ‬قسه‌كه‌ر‭ ‬یه‌كدییان‭ ‬بۆ‭ ‬ئاشكرا‭ ‬ده‌بێت،‭ ‬به‌ڵام‭ ‬زۆر‭ ‬جار‭ ‬ئه‌و‭ ‬دۆزینه‌وه‌یه‌‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌‭ ‬گوزارشتێكی‭ ‬به‌تاڵ‭ ‬و‭ ‬بێ‭ ‬واتا،‭ ‬هه‌ردوو‭ ‬قسه‌كه‌ر‭ ‬جه‌خت‭ ‬ده‌خه‌نه‌‭ ‬سه‌ر‭ ‬تێگه‌شتنی‭ ‬زمان‭ ‬له‌سه‌ر‭ ‬حسابی‭ ‬واتا،‭ ‬له‌وێوه‌‭ ‬زمان‭ ‬له‌بری‭ ‬دۆزه‌ری‭ ‬بوونه‌وه‌ر‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌‭ ‬حه‌شارده‌ر‭ ‬و‭ ‬پاشان‭ ‬به‌‭ ‬بابه‌تێكی‭ ‬سه‌ربه‌خۆ‭ ‬و‭ ‬ده‌ره‌وه‌ی‭ ‬ڕه‌وشتی‭ ‬ئه‌و‭ ‬بوونه‌وه‌ره‌‭ ‬ده‌كات،‭ ‬له‌وێوه‌‭ ‬دیارده‌ی‭ ‬گوتی‭ ‬گوتی‭ ‬و‭ ‬قسه‌ی‭ ‬زبر‭ ‬به‌رهه‌م‭ ‬دێت،‭ ‬وه‌كو‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬مرۆڤ‭ ‬سه‌رباری‭ ‬لاڵبوونیش‭ ‬قسه‌‭ ‬بكات،‭ ‬له‌وێوه‌‭ ‬زمان‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌‭ ‬ئامانج‭ ‬له‌بری‭ ‬ئه‌وه‌ی‭ ‬ئامرازی‭ ‬دۆزه‌ری‭ ‬بوونه‌وه‌ره‌كان‭ ‬بێت‭. ‬شێوازه‌‭ ‬زبر‭ ‬و‭ ‬باوه‌كانی‭ ‬زمانی‭ ‬كوردی‭ ‬به‌شێكی‭ ‬كۆمه‌ڵگا‭ ‬كه‌‭ ‬مێینه‌یه‌‭ ‬كه‌سێتی‭ ‬له‌ناو‭ ‬كایه‌‭ ‬كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا‭ ‬بزر‭ ‬بووه‌‭ ‬و‭ ‬به‌شه‌كه‌ی‭ ‬دیشی‭ ‬كه‌‭ ‬نێرینه‌یه‌‭ ‬نیوه‌ی‭ ‬كه‌سێتی‭ ‬له‌ژێر‭ ‬هه‌ژموونی‭ ‬ئه‌و‭ ‬شێوازه‌‭ ‬زبره‌دا‭ ‬وه‌كو‭ ‬مرۆڤێكی‭ ‬سروشتی‭ ‬دۆڕاندووه‌‭.‬

‭ ‬له‌‭ ‬سایه‌ی‭ ‬پۆست‭ ‬مۆدێرنه‌دا‭ ‬ڕۆژئاوا‭ ‬تا‭ ‬ڕادده‌یه‌كی‭ ‬زۆر‭ ‬خۆی‭ ‬له‌‭ ‬ده‌ربڕینی‭ ‬ئاماژه‌كانی‭ ‬جێنده‌رسالاری‭ ‬ڕزگار‭ ‬كردووه‌‭. ‬له‌‭ ‬دێره‌وه‌‭ ‬هه‌ندێ‭ ‬وشه‌‭ ‬شوێنگه‌ی‭ ‬خۆیان‭ ‬له‌‭ ‬ده‌ربڕێندا‭ ‬جێگیر‭ ‬كردبوو،‭ ‬ئه‌مانه‌ش‭ ‬له‌‭ ‬ڕێگه‌ی‭ ‬بڵاوكردنه‌وه‌ی‭ ‬نامیلكه‌ی‭ ‬تایبه‌ت‭ ‬به‌و‭ ‬مه‌سه‌له‌یه‌وه‌‭ ‬شوێنگۆڕكێیان‭ ‬پێ‭ ‬كرا،‭ ‬به‌‭ ‬ئاستێكدا‭ ‬كه‌‭ ‬ژن‭ ‬بخه‌نه‌‭ ‬نێو‭ ‬واتاكانی‭ ‬مرۆڤایه‌تییه‌وه‌‭. ‬بۆ‭ ‬نموونه‌،‭ ‬له‌‭ ‬كه‌نه‌دا‭ ‬یه‌كێك‭ ‬له‌و‭ ‬نامێلكانه‌‭ ‬ناوی‭ (‬ڕێبه‌ری‭ ‬ژنانی‭ ‬ئۆنتاریو‭)‬یه‌‭. ‬ئه‌م‭ ‬گۆڕانكارییانه‌‭ ‬ته‌نانه‌ت‭ ‬گۆڕینی‭ ‬هه‌ندێ‭ ‬له‌و‭ ‬وشانه‌شی‭ ‬له‌خۆ‭ ‬گرتووه‌‭ ‬كه‌‭ ‬ئاماژه‌ی‭ ‬زبربوون‭ ‬بۆ‭ ‬پیاو‭. ‬ئه‌مه‌ش‭ ‬به‌‭ ‬واتای‭ ‬فڕێدانی‭ ‬ئه‌و‭ ‬پاشخانه‌‭ ‬له‌‭ ‬ده‌ره‌وه‌ی‭ ‬واتاوه‌‭ ‬خۆی‭ ‬ئاراسته‌‭ ‬كردبوو‭ ‬و‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬به‌رهه‌مهێنانی‭ ‬زمانێكی‭ ‬گشتگیر‭ ‬كه‌‭ ‬له‌نێو‭ ‬واتادا‭ ‬بۆ‭ ‬ڕه‌هه‌نده‌كانی‭ ‬ئه‌خلاقی‭ ‬پراكتیكی‭ ‬ده‌گه‌ڕێت،‭ ‬به‌شێوه‌یه‌ك‭ ‬له‌گه‌ڵ‭ ‬ئه‌خلاقی‭ ‬تیۆرییاندا‭ ‬گونجاو‭ ‬بێت‭. ‬لێره‌وه‌‭ ‬ئه‌خلاق‭ ‬ده‌بێت‭ ‬به‌‭ ‬حه‌قیقه‌تێكی‭ ‬زانراو‭. ‬هۆشدارییه‌‭ ‬فه‌رامۆشكراوه‌كانی‭ ‬عه‌قڵ‭ ‬ده‌كات‭ ‬به‌‭ ‬حه‌قیقه‌ت‭ ‬و‭ ‬ئه‌خلاق،‭ ‬ده‌نا‭ ‬وه‌ك‭ ‬ڕونز‭ ‬ده‌ڵێت‭ (‬Runes‭, ‬1996‭): ‬اعه‌قڵمان‭ ‬له‌‭ ‬كۆمه‌ڵێ‭ ‬مه‌سه‌له‌دا‭ ‬ئاكتیڤه‌‭ ‬و‭ ‬له‌‭ ‬كۆمه‌ڵێكدا‭ ‬پاسیڤ،‭ ‬ئه‌وه‌نده‌ی‭ ‬ئایدیاكه‌‭ ‬به‌‭ ‬گونجاو‭ ‬ده‌زانێت،‭ ‬به‌‭ ‬پێویستی‭ ‬ده‌زانێت‭ ‬ئاكتیڤ‭ ‬بێت،‭ ‬ئه‌وه‌نده‌ش‭ ‬به‌‭ ‬ناگوجاوی‭ ‬ده‌زانێت‭ ‬به‌‭ ‬پێویستی‭ ‬ده‌زانێت‭ ‬پاسیڤ‭ ‬بێتب‭. ‬

پاسیڤبوونی‭ ‬ڕه‌گه‌زی‭ ‬مێ‭ ‬له‌‭ ‬ڕۆژهه‌ڵات‭ ‬و‭ ‬لای‭ ‬تاكی‭ ‬كورد‭ ‬له‌‭ ‬به‌پێویست‭ ‬نه‌زانینه‌وه‌‭ ‬هاتووه‌‭. ‬نیو‭ ‬سه‌ده‌‭ ‬ئه‌بێت‭ ‬وشه‌ی‭ ‬بزنسمان‭ ‬Businessman‭ ‬بۆ‭ ‬هه‌ردوو‭ ‬ڕه‌گه‌ز‭ ‬به‌كارناهێنرێت،‭ ‬بۆ‭ ‬ژن‭ ‬بزنسومن‭   ‬Businesswoman‭ ‬به‌كار‭ ‬ئه‌هێنرێت‭. ‬به‌ڵام‭ ‬هه‌تا‭ ‬ئه‌م‭ ‬ساته‌ش‭ ‬هه‌ندێك‭ ‬له‌و‭ ‬میدیانه‌ی‭ ‬كه‌‭ ‬ڕه‌خنه‌‭ ‬له‌‭ ‬كۆمه‌ڵگه‌ی‭ ‬كوردی‭ ‬ئه‌گرن‭ ‬گوایه‌‭ ‬پێوستیان‭ ‬به‌‭ ‬لێكترازان‭ ‬و‭ ‬بنیاتنانه‌وه‌ی‭ ‬دروست‭ ‬هه‌یه‌‭ ‬وشه‌ی‭ ‬بزنسمان‭ ‬بۆ‭ ‬ژن‭ ‬به‌كار‭ ‬ناهێنن‭ (‬خاتوو‭ ... ‬فڵان‭ ‬كه‌س‭ ‬وه‌كو‭ ‬بزنسمانێك‭) ‬واته‌‭ ‬خاتوو‭... ‬وه‌كو‭ ‬پیاوێكی‭ ‬بازرگان‭. ‬ئینگلیز‭ ‬بۆ‭ ‬تێگه‌شتن‭ ‬له‌‭ ‬شتی‭ ‬ساكار‭ ‬ئه‌ڵێت‭ ‬پێوسیتت‭ ‬به‌‭ ‬عه‌قڵ‭ ‬نابێت،‭ ‬واته‌‭ ‬به‌بێ‭ ‬عه‌قڵیش‭ ‬ئه‌توانیت‭ ‬تێ‭ ‬بگه‌یت‭. ‬ئه‌مه‌ش‭ ‬هه‌ر‭ ‬وایه‌،‭ ‬گه‌ر‭ ‬ژن‭ ‬چۆن‭ ‬پیاوه‌،‭ ‬​ئه‌گه‌ر‭ ‬له‌‭ ‬وشه‌كه‌‭ ‬تێناگه‌یت‭ ‬خۆ‭ ‬وشه‌ی‭ ‬ئینگلیزی‭ ‬به‌كارهێنان‭ ‬ڕۆشنبیری‭ ‬باڵا‭ ‬ناگه‌یه‌نێت،‭ ‬به‌‭ ‬كوردی‭ ‬وشه‌ی‭ ‬بازرگانت‭ ‬هه‌یه‌،‭ ‬هه‌روه‌ها‭ ‬وشه‌ی‭ ‬ژن‭ ‬و‭ ‬پیاوت‭ ‬هه‌یه‌،‭ ‬بنووسه‌‭ ‬وه‌كو‭ ‬بازرگانێكی‭ ‬ژن‭. ‬ژنانی‭ ‬دوورگه‌ی‭ ‬ئۆنتاریۆ‭ ‬كاتێك‭ ‬وشه‌‭ ‬نێرسالاره‌كانیان‭ ‬گۆڕی،‭ ‬یه‌كه‌م‭ ‬شت‭ ‬په‌لاماری‭ ‬سروودی‭ ‬نیشتمانیی‭ ‬كه‌نه‌دایان‭ ‬دا،‭ ‬هه‌وڵی‭ ‬گۆڕینی‭ ‬ئه‌و‭ ‬زمانه‌‭ ‬نێرسالارەنە‭ ‬كه‌‭ ‬له‌‭ ‬نیوه‌دێڕیكدا‭ ‬ده‌ڵێ‭: (‬كوڕی‭ ‬هه‌موومان‭)‬،‭ ‬ئه‌مه‌یان‭ ‬گۆڕی‭ ‬به‌‭ (‬دڵی‭ ‬هه‌موومان‭). ‬ئه‌و‭ ‬تێكستانه‌ی‭ ‬نه‌ته‌وه‌‭ ‬ڕۆژهه‌ڵاتییه‌كان‭ ‬به‌‭ ‬ده‌قی‭ ‬پیرۆزی‭ ‬ده‌زانن‭ ‬و‭ ‬ئه‌م‭ ‬پیرۆزییه‌‭ ‬ڕێگره‌‭ ‬له‌به‌رده‌م‭ ‬په‌رده‌‭ ‬لادانی‭ ‬ده‌مامكه‌كاندا،‭ ‬به‌ڵام‭ ‬لای‭ ‬ئه‌و‭ ‬نه‌ته‌وانه‌ی‭ ‬پاسیڤبوونی‭ ‬زمان‭ ‬به‌‭ ‬پاسیڤبوونی‭ ‬ئه‌خلاق‭ ‬ده‌زانن،‭ ‬هه‌وڵ‭ ‬بۆ‭ ‬دۆزینه‌وه‌ی‭ ‬هاوكێشه‌یه‌ك‭ ‬ده‌ده‌ن‭ ‬كه‌‭ ‬ئه‌خلاقی‭ ‬تیۆری‭ ‬و‭ ‬ئه‌خلاقی‭ ‬پراكتیكی‭ ‬سه‌ربار‭ ‬بكات‭ ‬بۆ‭ ‬پره‌نسیپه‌كانی‭ ‬واتا‭ ‬و‭ ‬وه‌ده‌رنانی‭ ‬ده‌نگه‌‭ ‬زبره‌كانی‭ ‬ده‌ره‌وه‌ی‭ ‬واتا‭. ‬جگه‌‭ ‬له‌‭ ‬هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‭ ‬زمانی‭ ‬ده‌زگه‌یی‭ ‬ڕه‌گه‌زێك‭ ‬ئه‌گه‌یه‌نێت،‭ ‬زۆردارێك‭ ‬به‌‭ ‬زۆر‭ ‬سه‌پاندنێكی‭ ‬زمانه‌وانی‭ ‬كۆتایی‭ ‬هێنا،‭ ‬له‌‭ ‬جێگه‌یدا‭ ‬په‌سه‌ندكردنێكی‭ ‬كولتووریی‭ ‬ڕواند‭.‬