پێگه‌ی شێخانی نه‌قشبه‌ندیی هه‌ورامان

له‌ تێڕوانین و یاده‌وه‌رییه‌كانی پ. د.​ مسته‌فا زه‌ڵـمیدا

بیروڕای دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، سه‌باره‌ت به‌ شێخانی نه‌قشبه‌ندیی هه‌ورامان، كه‌ زۆر كه‌س به‌ هه‌ڵه‌ لێی حاڵی بووه‌، ده‌مه‌وێت جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌مه‌وه‌ كه‌ جه‌نابی دكتۆر و بنه‌ماڵه‌كه‌ی كێشه‌ی باخ و زه‌وی و زاریان له‌گه‌ڵ وه‌چه‌كانی ئه‌و شێخانه‌دا هه‌بووه‌، نه‌وه‌ك له‌گه‌ڵ خودی ئه‌و پیاوانه‌، كه‌ به‌ مانای وشه‌ دنیانه‌ویست بوون، چونكه‌ دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، هه‌ر له‌م یادداشتانه‌یدا، كه‌ به‌ ناوی (كاروانی ژیانـم) ناوی ناون، له‌ زۆر جێگاوه‌ وه‌سف و ستاییشی ئه‌و شێخه‌ گه‌ورانه‌ ده‌كات، به‌ تایبه‌تی شێخی حسامه‌دین و شێخ عه‌لائه‌دین و ئه‌وانی دیكه‌یشیان، بۆ نـموونه‌، له‌ به‌رگی یه‌كه‌مدا ته‌ماشای لاپه‌ڕه‌كانی (30-31-32-59-70-75-101-105-152-153-156-157-226) بكه‌، كه‌ زۆر وه‌سفی جوانی ده‌رباره‌یان نووسیوه‌، له‌ به‌رگی دووه‌میشدا له‌ لاپه‌ڕه‌ (27) به‌ ته‌واوی ئه‌و ڕاستییه‌ی ده‌ربڕیوه‌، كه‌ كێشه‌ی ئه‌وان له‌گه‌ڵ وه‌چه‌كان بووه‌، نه‌وه‌ك خۆیان، هه‌ر به‌ ده‌ق ده‌سته‌واژه‌ی (وه‌ره‌سه‌)ی هێناوه‌، له‌كاتێكدا ڕاستییه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گره‌ كه‌ گرفت له‌گه‌ڵ وه‌چه‌ هیچ كاریگه‌رییه‌كی له‌سه‌ر باوان نییه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێ كه‌س ئه‌م هه‌له‌یان بۆ مه‌رامی ناپه‌سه‌ندی خۆیان قۆستووه‌ته‌وه‌، له‌كاتێكدا كه‌ جه‌نابی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی و ته‌واوی خه‌ڵكی ناوچه‌ی هه‌ورامان و هه‌موو هه‌ورامییه‌كی ئه‌م سه‌رگۆی زه‌مینه‌ هه‌ر جۆره‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كیان هه‌بێت، خۆشه‌ویستیی ئه‌م بنه‌ماڵه‌ مه‌زنه‌یان له‌ گۆشه‌یه‌كی مه‌حكه‌می دڵیاندا داناوه‌، به‌ جۆرێك كه‌ هیچ گێژه‌ڵووكه‌یه‌كی ڕۆژگار كاریان تێناكات. هه‌ر بۆ نـموونه‌، جه‌نابی دكتۆر زه‌ڵـمی له‌ (ب1/ل152)دا، ده‌ڵێت: من كه‌ ئه‌م باسانه‌ ده‌گێڕمه‌وه‌، له‌باره‌ی شێخی حیسامه‌ددین و یان هه‌ر شێخێكی دیكه‌وه‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌و شێخانه‌ به‌ كه‌م بزانـم، یاخود شێخایه‌تی و ته‌سه‌ووف له‌ لام ڕاست نییه‌! ڕێبازی ته‌سه‌ووف ده‌بێت هه‌موو مووسڵمانێك له‌سه‌ری بڕوات، چونكه‌ بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ هه‌رده‌م لایه‌نی خودا زیاتر بگرێت له‌ لایه‌نی دنیا.
هه‌ر له‌ هه‌مان لاپه‌ڕه‌دا ده‌ڵێت: “شێخه‌كانی هه‌ورامان، وه‌ك شێخی سیڕاجه‌دین و شێخ زیائه‌دین و شێخ به‌هائه‌دین و شێخ نه‌جـمه‌دین، شێخایه‌تییه‌كه‌یان هه‌مووی بۆ خوا ده‌كرد و به‌پێی ئایینی ئیسلام ده‌یانبـرد به‌ڕێوه‌”.
دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، له‌ ستاییشی شێخ موحه‌ممه‌د به‌هائودیندا ده‌ڵێت: “باووباپیرانـم كه‌ چه‌می زه‌ڵمیان پاك كردووه‌ته‌وه‌ و پاشان به‌ باخ و باخات چاندوویانه‌، هه‌ندێ له‌ به‌گه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ چاویان بڕیوه‌ته‌ ئه‌و باخانه‌ و ویستوویانه‌ گێچه‌ڵیان پێ بكه‌ن و لێیانی داگیر بكه‌ن و پێیان گوتوون: یان ده‌بێت زه‌ڵـم به‌جێ بهێڵن، یان ده‌بێت ئێمه‌یش له‌ به‌رهه‌مه‌كاندا به‌شدار بین، ئینجا باپیره‌ گه‌وره‌م (جوامێر) چووه‌ بۆ لای شێخ به‌هائودین كوڕی سیڕاجودین، په‌نای بۆ بردووه‌ كه‌ كارێك بكات ئه‌و به‌گه‌ زۆردارانه‌ ده‌ستدرێژی نه‌كه‌نه‌ سه‌ر موڵك و ماڵه‌كه‌ی، جا شێخ به‌هائودین له‌به‌رئه‌وه‌ی پیاوێكی گه‌وره‌ی ئایینی بووه‌ و دانیشتووانی ناوچه‌كه‌ زۆر شه‌رمیان لێ كردووه‌، به‌ به‌گه‌كانی گوتووه‌ كه‌ وازیان لێ بهێنن و ده‌ستدرێژی نه‌كه‌نه‌ سه‌ریان، چونكه‌ ئه‌وان خۆیان به‌ مورید و مه‌نسوبی ئه‌و ده‌زانن و سه‌ر به‌ شێخن(1).
دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، له‌ ستاییشی شێخ حیسامه‌دیندا ده‌ڵێت: “شێخی حیسامه‌دین پیاوێكی ژیر و زیره‌ك بوو، زۆر كه‌سایه‌تیی خۆی ڕاده‌گرت، باوه‌ڕ ناكه‌م له‌ ته‌مه‌نی شێخایه‌تیدا بۆ تەنیا جارێكیش به‌ مه‌به‌ستی بینین و سه‌ردانی مه‌لیك و ده‌سه‌ڵاتداران سه‌ردانی به‌غدای پایته‌ختی كردبێت، له‌ ساڵی (1933) مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی یه‌كه‌م هات بۆ خورماڵ، من ئه‌وكاته‌ منداڵ بووم، بیرم دێت له‌ناو بازاڕه‌كه‌دا تاقێكیان بۆ كردبوو به‌ گه‌ڵا و گوڵی ژاڵه‌ تاقه‌كه‌یان ڕازاندبوویه‌وه‌، چرایه‌كی لۆكسیان پێوه‌ كردبوو، هاتنه‌كه‌ی مه‌لیك تەنیا بۆ لای شێخی حیسامه‌دین بوو، ئه‌وكاته‌ ماڵیان له‌ خورماڵ بوو، كاتێك مه‌لیك هات، نه‌چوو به‌ پێشوازییه‌وه‌ و له‌ ده‌رگای حه‌وشه‌ی ماڵه‌كه‌یان وه‌ستا و چاوه‌ڕوانی كرد، نه‌هاته‌ ئه‌مدیوی ده‌رگاكه‌، كاتێك مه‌لیك چووه‌ نێو حه‌وشه‌ی ماڵه‌كه‌یان، كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا حه‌وشه‌ی مزگه‌وته‌كه‌یش بوو، ئینجا ده‌ست و موشتاقی له‌گه‌ڵ كرد، مزگه‌وته‌كه‌ كه‌ سوڵتان سه‌لیم دروستی كردبوو، شتێكی نایاب بوو، مه‌لیك ویستی بچێته‌ ناویه‌وه‌، له‌گه‌ڵ شێخ چوون، كاتێك ویستی پێڵاوه‌كانی دانه‌كه‌نێت و بچێته‌ ژوره‌وه‌، شێخی حیسامه‌دین پێی فه‌رموو: پێڵاوه‌كانت دابكه‌نه‌، چونكه‌ تۆ وا له‌ شوێنێكی زۆر پیرۆزدایت، ئینجا دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پێڵاوه‌كانی دانا چووه‌ ژووره‌وه‌. شێخی حیسامه‌دین مورید و سۆفییه‌كی زۆر زۆری هه‌بوو له‌ عێراق و ئێران و توركیا و پاكستان، هه‌موو هاوینێك یان ده‌چووه‌ هاوینه‌هه‌واره‌كه‌ی (كراویه‌ دۆڵ) له‌سه‌ر سنووری عێراق و ئێران، یان ده‌هاته‌ زه‌ڵم، هه‌ر ساڵێك بهاتایه‌ته‌ زه‌ڵم، به‌ (ده‌) ڕۆژ له‌وه‌وپێش مام و ئامۆزاكانـمی ئاگادار ده‌كرده‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی جێگه‌ی بۆ ئاماده‌ بكه‌ن، ئه‌وانیش له‌ (گۆشه‌ی پرد) كه‌ پاناییه‌كی فراوانی هه‌بوو، خۆشترین شوێن بوو له‌ زه‌ڵمدا، به‌ هه‌ر چوار ده‌وریدا به‌ گه‌ڵابه‌ڕوو ئه‌یان ته‌نی و حه‌وت هه‌شت كه‌پریان بۆ دروست ده‌كرد، له‌ ناوه‌وه‌ شوێنێكی تایبه‌تی خۆی هه‌بوو، له‌ ئێواراندا كه‌ ئێستا پێی ده‌ڵێن: (نزرگه‌ی شێخ حیسامه‌دین)، به‌وبه‌ری ئاوه‌كه‌وه‌ كرابوو به‌ خانه‌قا، سێ مانگه‌ی هاوین ئه‌و شوێنه‌ وه‌ك شارێكی شارستانی لێ ده‌هات و هه‌موو جۆره‌ میوانێك له‌و ده‌وڵه‌ته‌ ئیسلامییانه‌وه‌ كه‌ باسم كردن ده‌هاتن بۆ خزمه‌تی و هه‌فته‌ی سێ چوار جاریش خۆی ته‌شریفی به‌ناو باخه‌كاندا ده‌گه‌ڕا(2)”.
دیسان جه‌نابی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، سه‌باره‌ت به‌ ڕێز و خۆشه‌ویستیی شێخ حیسامه‌دین له‌ دڵی خه‌ڵكیدا ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌ڵێت: “دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ڕووم كرده‌ ناوچه‌ی بۆكانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان و به‌ مه‌به‌ستی مانه‌وه‌ و به‌رده‌وامبوون له‌سه‌ر خوێندن له‌ زۆر حوجره‌دا داوای جێگام كرد، به‌ هۆی باری ناهه‌مواری ڕۆژگاره‌وه‌ جێگام ده‌ست نه‌كه‌وت، له‌م سه‌روبه‌نده‌دا گه‌یشتمه‌ گوندی (حه‌مامیان) هه‌ر له‌و ناوچه‌یه‌ی بۆكانی ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان و چوومه‌ حوجره‌ی فه‌قێكان و داوای جێگام له‌ جه‌نابی مامۆستا كرد، ئه‌ویش گوتی: فه‌قێمان زۆره‌ و جێگامان نییه‌، جا له‌ پاش تاوێك كوڕه‌كه‌ی مه‌حموود ئاغا كه‌ ئاغای بۆكان بوو هات بۆ حوجره‌ی فه‌قێكان و له‌ منی پرسی، تۆ خه‌ڵكی كوێیت؟ گوتم: من خه‌ڵكی (زه‌ڵم)ـم، گوتی: زه‌ڵمی شێخ حیسامه‌دین؟! گوتم: به‌ڵێ، گوتی: ئێستا به‌ دیاری ده‌تبه‌م بۆ باوكم!
باوكی و ئاغاكانی موكریان هه‌مووی موریدی شێخ حیسامه‌دین بوون و یه‌ك دوو جارێك به‌ هاویناندا هاتوونه‌ته‌ زه‌ڵم، كاتێك شێخ ته‌شریفی له‌وێ بوو. جا كاتێك بردمی بۆ لای باوكی، هه‌ر له‌ دووره‌وه‌ گوتی: ئه‌م دیارییه‌م بۆ هێناوی، ئه‌مه‌ له‌ دانیشتووانی دێی زه‌ڵمه‌! باوكیشی زۆر ڕێزی گرتم و گوتی: بۆنی شێخ حیسامه‌دینت لێ دێت! كه‌ له‌ وڵاته‌كه‌ی ئه‌وه‌وه‌ هاتوویت. به‌ كوڕه‌كه‌ی گوت، بڕۆ به‌ (مه‌لا عه‌لـی: مه‌لای حوجره‌كه‌) بڵێ: له‌سه‌ر ئه‌ركی من ئه‌م دوو فه‌قێیه‌ (واته‌: دكتۆر زه‌ڵمی و فه‌قێیه‌كی هاوڕێی) ڕایان بگرێت، من هه‌موو شتێكیان بۆ جێبه‌جێ ده‌كه‌م، مامۆستایش داواكه‌ی جێبه‌جێ كرد!(3)”.
دیسان جه‌نابی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ئه‌مجاره‌یان سه‌باره‌ت به‌ ڕێز و خۆشه‌ویستیی نه‌وه‌كانی شێخ حیسامه‌دین له‌ دڵی خه‌ڵكیدا ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌ڵێت: “له‌ ڕیزبه‌ندی گه‌ڕانـمدا به‌ مه‌به‌ستی خوێندن، ڕێم كه‌وته‌ گوندی (ڕووار) له‌ ناوچه‌ی هه‌ورامانی كوردستانی ئێران و شه‌و چووینه‌ ماڵێك، دیـمان شێخ موعته‌سه‌می كوڕی شێخ حیسامه‌دین له‌وێ میوانه‌، له‌ دوای نانـخواردن، لێی پرسین خه‌ڵكی كوێن؟ و بۆ كوێ ده‌چن؟ من گوتـم: خه‌ڵكی زه‌ڵمم و بۆ خوێندن ده‌چم، گوتی: له‌ زه‌ڵم كوڕی كێیت؟ گوتـم: من كوڕه‌زای سۆفی حه‌مه‌مینم، چونكه‌ شێخه‌كان هه‌موویان به‌ باشی باپیره‌میان ده‌ناسی، گوتی: كه‌وابوو ده‌بێت له‌گه‌ڵمدا بێیت بۆ شاری سنه‌، ده‌تبه‌م بۆ لای مه‌لایه‌كی چاك بخوێنه‌ و هه‌موو ئه‌ركێكی خۆت و سوخته‌كه‌ت له‌سه‌ر شانی من بێت، منیش گوتـم: زۆر سوپاست ده‌كه‌م ده‌چم بۆ (ده‌گاگا)، ئه‌گه‌ر جێگه‌م ده‌ست نه‌كه‌وت، دێم بۆ لای جه‌نابتان، شێخ موعته‌سه‌م خۆی له‌ شاری سنه‌ نه‌بوو، به‌ڵكو له‌ دێی (دێرمۆڵی) بوو، خه‌ڵكی زۆر ڕێزیان ده‌گرت(4)”.
دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، له‌ ستاییشی شێخ عه‌لائه‌دین و خانه‌قای بیاره‌دا ده‌ڵێت: “جارێكیان بڕیارم دا زۆر له‌ ماڵی خۆمان دوور نه‌كه‌ومه‌وه‌ و بچم بۆ لای چاكترین مامۆستا بۆ خوێندن و نزیكترین شوێن له‌ دێی زه‌ڵم، بۆیه‌ چوومه‌ خزمه‌تی مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریـمی موده‌ڕیس له‌ دێی بیاره‌، له‌و كاته‌دا بیاره‌ له‌به‌ر ئاوه‌دانیی شێخ عه‌لائه‌دین و میوانه‌كانی، هه‌روه‌ك شارێكی پێشكه‌وتوو وابوو، مه‌دره‌سه‌كه‌ی مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریـمی موده‌ڕیس وه‌ك كۆلێج بوو، هه‌موو بابه‌تێك له‌ بابه‌ته‌كانی زانسته‌ ئیسلامییه‌كان له‌وێ به‌ ده‌رس ده‌گوترایه‌وه‌، یان مامۆستا به‌ موسته‌عیده‌كانی ده‌گوت، یان موسته‌عید به‌ سوخته‌كان، ئه‌ركی مامۆستا و ئه‌و مه‌دره‌سه‌یه‌ له‌سه‌ر شێخ عه‌لائه‌دین بوو، خوا پاداشتی بداته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت، شێخ عه‌لائه‌دین نانه‌واخانه‌یه‌كی تایبه‌تیی دانابوو، كولێره‌ی گه‌رمی ده‌كرد بۆ هه‌موو كه‌سێك كه‌وا پێویستی به‌ نان بووایه‌، په‌نـجه‌ره‌یه‌كی بچووك هه‌بوو، بانگی (سۆفی حه‌مه‌مین) ده‌كرا، كه‌ نانه‌واكه‌ی به‌ڕێوه‌ ده‌برد، كولێره‌ی ده‌داینێ، زۆرترین مه‌لاكانی هه‌ردوو به‌شی كوردستانی ئێران و عێراق له‌وێ خوێندنیان ته‌واو كردووه‌ و له‌ دێی خۆیان مه‌دره‌سه‌یان داناوه‌(5)”.
دیسان له‌ جێگایه‌كی دیكه‌یشدا نووسیویه‌تی: “ئه‌و كاته‌ مه‌دره‌سه‌كه‌ی مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریـمی موده‌ڕیس له‌ بیاره‌، هه‌روه‌ك كۆلێجێكی شه‌ریعه‌ی ئێستا وابوو(6)“.
له‌ جێگایه‌كی دیكه‌یشدا باسی له‌ پیاوه‌تیی و مه‌ردایه‌تیی شێخ عه‌لائه‌دین به‌رامبه‌ر به‌ خۆی و خه‌ڵكی زه‌ڵم كردووه‌، كاتێك كه‌ له‌به‌ر ترسی ده‌سه‌ڵاتدار و زۆرداره‌كانی سه‌رده‌م كه‌ ویستوویانه‌ موڵكه‌كانیان لێ داگیر بكه‌ن و به‌رهه‌می باخه‌كانیان زه‌وت بكه‌ن، بۆیه‌ خۆی و خه‌ڵكی زه‌ڵم هانایان بۆ شێخ عه‌لائه‌دین بردووه‌ و نووسیویه‌تی: “له‌دوای ئه‌وه‌ی گه‌یشتینه‌ بیاره‌، چووینه‌ خزمه‌تی مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریـمی موده‌ڕیس و ئه‌ویش له‌گه‌ڵمان ته‌شریفی هێنا و چووین بۆ خزمه‌تی شێخ عه‌لائه‌دین و باسی كێشه‌ و گرفتی خۆمانـمان بۆی كرد، ئه‌ویش فه‌رمووی: جۆگه‌ی (ده‌یـمه‌جۆ) له‌ گوندی (ئه‌حـمه‌دئاوا)، بێ به‌رامبه‌ر ده‌تانده‌مێ، چونكه‌ سته‌متان لـێ ده‌كه‌ن و من ده‌مه‌وێ یارمه‌تیتان بده‌م!(7)”
هه‌روه‌ها له‌ جێگایه‌كی دیكه‌وه‌ نووسیویه‌تی: “شێخ عه‌لائه‌دینی بیاره‌ خوا پله‌ی به‌رز بكاته‌وه‌ لای خۆی، خزمه‌تێكی زۆری مه‌لا و فه‌قێی ده‌كرد، یه‌كه‌م شێخێك بوو له‌ هه‌وراماندا ئه‌ركی فه‌قێ و مه‌لای گرتبێته‌ سه‌رشانی خۆی(8)”.
دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ده‌رباره‌ به‌ دنیانه‌ویستیی شێخ عومه‌ری زیائودین ده‌ڵێت: شێخه‌كانی هه‌ورامان شێخایه‌تییه‌كه‌یان هه‌مووی بۆ خوا ده‌كرد و به‌پێی ئایینی ئیسلام ده‌یانبـرد به‌ڕێوه‌، هه‌وڵیان نه‌ئه‌دا بۆ ده‌وڵه‌مه‌ندی و بۆ موڵك كڕین و بۆ ڕابواردن و خۆشیی دونیایی، بۆ نـموونه‌ شێخی زیائه‌دین خوا ده‌ره‌جاتی عالـی بكات، جارێك نه‌سره‌دین شای ئێران چه‌ند كه‌سێك ده‌نێرێت بۆ لای و پێی ده‌ڵێت: خانه‌قاكه‌ت زۆر فه‌قیره‌ و سۆفیه‌كانت زۆر به‌ هه‌ژاری ئه‌ژین، له‌به‌رئه‌وه‌ ڕازی ببه‌ تاوه‌كو مووچه‌یه‌ك ببڕمه‌وه‌ بۆ خانه‌قا، جا شێخ زیائه‌دین له‌ وه‌ڵامیدا، ئه‌م دێڕه‌ شیعره‌ بۆ نه‌سره‌دین شا ده‌نووسێت:
 
ما آبروی فــقــر و قـناعت نـمی بریم
به پادشه بگوی كه‌ روزی مقدر است
 
واته‌: من ئابڕووی هه‌ژاری و قه‌ناعه‌ت نابه‌م، ئه‌ی وه‌فد به‌ شا بڵێ كه‌ ڕۆزیی ژیان، خودا بڕیاری له‌سه‌ر ئه‌ندازه‌كه‌ی داوه‌(9)“.
ئه‌مه‌ پوخته‌یه‌كه‌ له‌ بیـروڕای جه‌نابی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی سه‌باره‌ت به‌ شێخانی نه‌قشبه‌ندیی هه‌ورامان، كه‌ فه‌رمایشت و دید و تێڕوانینه‌كانی هێنده‌ ڕوون و ئاشكران پێویستیان به‌ قسه‌ له‌سه‌ركردنی زیاتر نییه‌، ئه‌مه‌ ئه‌و حه‌قیقه‌ته‌یه‌ كه‌ زۆر كه‌س عه‌وداڵن بۆی و وه‌ڵامێكی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یشه‌ بۆ ناحه‌زان، هه‌م ناحه‌زانی شێخانی نه‌قشبه‌ند و هه‌م ناحه‌زانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی.
 
عه‌بدوڵڵا مه‌لا ئه‌حمه‌د، ئه‌حمه‌د ئاوایی، ماسته‌ر له‌ ژیان و توێژینه‌وه‌ قورئانییه‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، له‌ زانكۆی سلێمانی
 
1. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل75 – 76 .
1. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل30، چاپی یه‌كه‌م، 2014،
2 سوره‌ طه: ١٢
3. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل30 - 32، چاپی یه‌كه‌م، 2014.
6. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل 101، چاپی یه‌كه‌م، 2014.
7. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل 59 .
8 بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل 156 - 157.
9. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل 226 .
10. بڕوانه‌: كاروانی ژیانـم، یادداشته‌كانی دكتۆر مسته‌فا زه‌ڵـمی، ب1/ل152 - 153، چاپی یه‌كه‌م، 2014.