فڕین بە باڵی شیعر

دەخوازی‭ ‬بزانی‭ ‬ئاو‭ ‬چییە؟

لە‭ ‬ڕووبار‭ ‬بپرسی

پێت‭ ‬دەڵێ‭: ‬هاژەیە،

لە‭ ‬زستان‭ ‬بپرسی

پێت‭ ‬دەڵێ‭: ‬شەختەیە،

لە‭ ‬هەتاو‭ ‬بپرسی

پێت‭ ‬دەڵێ‭: ‬حەفتڕەنگە‭(*)‬

لە‭ ‬هاوین‭ ‬بپرسی

پێت‭ ‬دەڵێ‭ ‬تا‭ ‬زووە

تێری‭ ‬لێ‭ ‬بخۆوە

ئەگەر‭ ‬نا‭ ‬درەنگە‭.‬‭(**)‬

 

لە‭ ‬بەرەبەیانی‭ ‬دیرۆکەوە،‭ ‬شیعر‭ ‬تەعبیر‭ ‬لە‭ ‬ویژدانی‭ ‬ئینسان‭ ‬دەکات،‭ ‬نیگەرانییەکانی‭ ‬دەردەبڕێت،‭ ‬گیان‭ ‬بە‭ ‬خەون‭ ‬و‭ ‬خولیاکانی‭ ‬دەبەخشێت‭ ‬و‭ ‬ژیانی‭ ‬جوانتر‭ ‬دەکات‭. ‬ئەوە‭ ‬زێدەڕۆیی‭ ‬نییە‭ ‬ئەگەر‭ ‬بڵێین،‭ ‬ئەوی‭ ‬هەوڵی‭ ‬نووسینی‭ ‬شیعرێکی‭ ‬نەدابێت،‭ ‬شیعرێکی‭ ‬لەبەر‭ ‬نەکردبێت،‭ ‬یان‭ ‬هەرگیز‭ ‬شیعرێکی‭ ‬بۆ‭ ‬ئەویندارەکەی‭ ‬نەناردبێت،‭ ‬با‭ ‬گومان‭ ‬لە‭ ‬ئینسانبوونی‭ ‬خۆی‭ ‬بکات‭. ‬شیعر‭ ‬چییە؟‭ ‬ئەوەیە‭ ‬دیالۆگ‭ ‬لەگەڵ‭ ‬ویژدانی‭ ‬ئەوی‭ ‬دیکەدا‭ ‬بکات‭. ‬شیعر‭ ‬ئەوە‭ ‬نییە،‭ ‬لاپەڕەی‭ ‬سپی‭ ‬ڕەش‭ ‬بکەینەوە،‭ ‬شیعر‭ ‬ئەوەیە‭ ‬لاپەڕەی‭ ‬سپی‭ ‬بخوێنینەوە‭. ‬شیعر‭ ‬ئەوە‭ ‬نییە،‭ ‬ڕابردوو‭ ‬بگێڕینەوە،‭ ‬شیعر‭ ‬ئەوەیە‭ ‬داهاتوو‭ ‬بنووسینەوە‭. ‬شاعیری‭ ‬ئەڵمانیایی‭ ‬فرێدریک‭ ‬هوێڵدرلین‭ (‬1770‭ - ‬1843‭) ‬پێی‭ ‬وابوو،‭ ‬شیعر‭ ‬کە‭ ‬هەم‭ ‬نانە‭ ‬و‭ ‬هەم‭ ‬مەی،‭ ‬منداڵان‭ ‬لە‭ ‬داهاتووی‭ ‬دونیا‭ ‬دڵنیا‭ ‬دەکاتەوە‭.‬

 

بۆ‭ ‬ئەوەی‭ ‬بتوانین‭ ‬شیعر‭ ‬بنووسین‭ ‬پێویستمان‭ ‬بە‭ ‬تەنیایی‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬بێدەنگییە‭. (‬شیعر‭ ‬قۆزاخەیەکە‭ ‬لە‭ ‬وشە،‭ ‬شاعیر‭ ‬بە‭ ‬هۆیەوە‭ ‬خۆی‭ ‬لە‭ ‬دونیای‭ ‬دەوروبەر‭ ‬دەپارێزێت‭.) ‬شاعیران‭ ‬سەرداری‭ ‬ئەدیبان‭ ‬نین،‭ ‬بەڵام‭ ‬زمانی‭ ‬شیعر،‭ ‬سەرداری‭ ‬زمانە،‭ ‬ئاخر‭ ‬ئەوە‭ ‬زمانی‭ ‬شیعرییە،‭ ‬ئەم‭ ‬یان‭ ‬ئەو‭ ‬زمان‭ ‬لە‭ ‬مردن‭ ‬ڕزگار‭ ‬دەکات‭. ‬ئەوەی‭ ‬ئەرستۆ‭ ‬لەبارەی‭ ‬شیعرەوە‭ ‬نووسیویەتی،‭ ‬ئێستایش‭ ‬هەمان‭ ‬بایەخی‭ ‬جارانی‭ ‬هەیە،‭ ‬هایدگەریش‭ ‬وەک‭ ‬فەیلەسووفێک‭ ‬لە‭ ‬شیعری‭ ‬ڕێلکە‭ ‬و‭ ‬تراکڵ‭ ‬ورد‭ ‬دەبووەوە‭. ‬بە‭ ‬ڕاست‭ ‬ئەگەر‭ ‬شیعر‭ ‬نەبووایە،‭ ‬چۆن‭ ‬دەمانتوانی‭ ‬لە‭ ‬غەریبی‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬تەنیاییدا‭ ‬‌هەڵبکەین؟‭ ‬نۆڤالیس‭ (‬1772‭ ‬ذ‭ ‬1801‭) ‬دەیگوت‭: (‬بەو‭ ‬دوو‭ ‬باڵەی‭ ‬شیعر‭ ‬پێی‭ ‬بەخشیوم،‭ ‬بە‭ ‬هەموو‭ ‬دونیادا‭ ‬دەفڕم‭.)‬

 

شیعر‭ ‬تەنیا‭ ‬لە‭ ‬هۆنراوەدا‭ ‬نییە،‭ ‬نەک‭ ‬هەر‭ ‬ئەوەندە‭ ‬بەڵکوو‭ ‬زۆر‭ ‬هۆنراوە،‭ ‬گەردێک‭ ‬لە‭ ‬شیعریان‭ ‬تێدا‭ ‬نییە،‭ ‬بەڵام‭ ‬دەشێت‭ ‬شیعر‭ ‬لە‭ ‬تابلۆیەکدا،‭ ‬لە‭ ‬دیمەنێکی‭ ‬سینەماییدا،‭ ‬یان‭ ‬لە‭ ‬ڕستەیەکی‭ ‬موسیقاییدا‭ ‬هەبێت‭. ‬شیعر‭ ‬نە‭ ‬فۆرمێکی‭ ‬دیاریکراوی‭ ‬هەیە،‭ ‬نە‭ ‬ملکەچی‭ ‬هیچ‭ ‬مەرج‭ ‬و‭ ‬پێناسە‭ ‬و‭ ‬پێوانەیەکە،‭ ‬هەر‭ ‬بۆیە‭ ‬دەستنیشانکردنی‭ ‬کرۆکی‭ ‬شیعر‭ ‬وەک‭ ‬مەحاڵ‭ ‬وایە‭. ‬هۆنراوە‭ ‬بێ‭ ‬شیعر‭ ‬ناژی،‭ ‬بەڵام‭ ‬شیعر‭ ‬لە‭ ‬دەرەوەی‭ ‬هۆنراوەیش‭ ‬دەژی،‭ ‬ئاخر‭ ‬شیعر‭ ‬لە‭ ‬هەموو‭ ‬کارێکی‭ ‬هونەریدا‭ ‬هەیە‭. ‬شیعر‭ ‬لە‭ ‬سینەمادا‭ ‬ئەوەیە،‭ ‬لە‭ ‬هێلانەی‭ ‬واقیعەوە‭ ‬هەڵبفڕین‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬ناواقیعدا‭ ‬بنیشینەوە،‭ ‬پێشبینی‭ ‬داهاتوو‭ ‬بکەین‭ ‬و‭ ‬دەرگا‭ ‬بە‭ ‬ڕووی‭ ‬نەزانراودا‭ ‬بکەینەوە‭. ‬

 

شیعر‭ ‬بەشێکی‭ ‬لە‭ ‬جیابوونەوە‭ ‬نەهاتووە‭ ‬لە‭ ‬گەردوون،‭ ‬بۆیە‭ ‬ئەوی‭ ‬وا‭ ‬بزانێت‭ ‬شیعری‭ ‬کۆنترۆڵ‭ ‬کردووە،‭ ‬لە‭ ‬وەهمدا‭ ‬دەژی‭. ‬شیعر‭ ‬شتێکە‭ ‬وەک‭ ‬ڕەها،‭ ‬نە‭ ‬چوارچێوە‭ ‬دەناسێت،‭ ‬نە‭ ‬ملکەچی‭ ‬هیچ‭ ‬ڕێسا‭ ‬و‭ ‬یاسایەکە،‭ ‬بۆیە‭ ‬لە‭ ‬توانای‭ ‬کەسدا‭ ‬نییە،‭ ‬دەرگا‭ ‬و‭ ‬پەنجەرەی‭ ‬لەسەر‭ ‬دابخات‭ ‬و‭ ‬وەک‭ ‬زیندانییەک‭ ‬مامەڵەی‭ ‬لە‭ ‬تەکدا‭ ‬بکات‭. ‬شیعر‭ ‬وەک‭ ‬تیشک‭ ‬ئازادانە‭ ‬دەژی،‭ ‬جەهل‭ ‬ڕەت‭ ‬دەکاتەوە‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬گژ‭ ‬ئەو‭ ‬هێزانەدا‭ ‬دەچێتەوە‭ ‬کە‭ ‬تاریکی‭ ‬دەپەرستن‭. ‬شیعر‭ ‬کۆتاییی‭ ‬بۆ‭ ‬نییە‭ ‬و‭ ‬دەست‭ ‬بۆ‭ ‬هەر‭ ‬چییەک‭ ‬ببات،‭ ‬دەیکاتە‭ ‬شتێکی‭ ‬نوێی‭ ‬تازەخوڵقاو‭. ‬شیعر‭ ‬وەک‭ ‬مرواریی‭ ‬نێو‭ ‬گوێچکەماسی‭ ‬وایە،‭ ‬گوێ‭ ‬بەوە‭ ‬نادات‭ ‬لە‭ ‬دەرەوەی‭ ‬گوێچکەماسییەکە‭ ‬چ‭ ‬باسە‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬تەنیایی‭ ‬و‭ ‬دوورەپەرێزیدا‭ ‬لە‭ ‬دایک‭ ‬دەبێت‭.‬

 

‭(‬مەڵێ‭ ‬خەم

قەت‭ ‬دەستی‭ ‬بەر‭ ‬نادا

لە‭ ‬یەخەم

گوێ‭ ‬مەدە‭ ‬ڕێی‭ ‬سەخت‭ ‬و

باهۆز‭ ‬و

ڕەهێڵە،

بڕۆ‭ ‬بۆ‭ ‬سەفەر‭ ‬و

بە‭ ‬تەنیا‭ ‬جێی‭ ‬بێڵە‭!)‬‭(***)‬

 

شیعر‭ ‬هەر‭ ‬لە‭ ‬سەرەتاوە‭ ‬پێوەندییەکی‭ ‬چاک‭ ‬و‭ ‬پتەوی‭ ‬بە‭ ‬شێتییەوە‭ ‬هەبووە،‭ ‬دێمۆکریتۆس‭ (‬460‭ - ‬370‭ ‬پ‭.‬ز‭.) ‬گوتوویەتی‭: (‬ئەگەر‭ ‬بڕێک‭ ‬شێت‭ ‬نەبین،‭ ‬ناتوانین‭ ‬شاعیر‭ ‬بین‭.) ‬پلاتۆن‭ (‬428‭ - ‬348‭ ‬پ‭.‬ز‭.) ‬دەیگوت‭: (‬ئەوی‭ ‬تووشی‭ ‬دەردی‭ ‬ئەوین‭ ‬ببێت،‭ ‬شاعیری‭ ‬لێ‭ ‬دەردەچێت‭.) ‬وەک‭ ‬چۆن‭ ‬لەدوای‭ ‬هەموو‭ ‬گەورەپیاوێکەوە‭ ‬ژنێک‭ ‬هەیە،‭ ‬عەرەب‭ ‬پێیان‭ ‬وابوو‭: (‬لەدوای‭ ‬هەموو‭ ‬شاعیرێکەوە،‭ ‬جنۆکەیەک‭ ‬هەیە‭.) ‬ئەگەر‭ ‬بڵێین‭: ‬هیچ‭ ‬پێوەندییەک‭ ‬لە‭ ‬نێوان‭ ‬شیعر‭ ‬و‭ ‬ئەوین‭ ‬و‭ ‬شێتیدا‭ ‬نییە،‭ ‬بە‭ ‬هەڵەدا‭ ‬دەچین،‭ ‬ئاخر‭ ‬تا‭ ‬گیرۆدەی‭ ‬ئەوین‭ ‬نەبین‭ ‬و‭ ‬جنۆکەیەک‭ ‬دەست‭ ‬لە‭ ‬عەقڵمان‭ ‬نەوەشێنێت،‭ ‬شیعرمان‭ ‬بۆ‭ ‬نانووسرێت‭.‬

 

زەرادەشتی‭ ‬نیتشە‭ (‬1844‭ - ‬1909‭) ‬دەڵێت‭: (‬ڕاستییەکەی‭ ‬مایەی‭ ‬شەرمەزاریمە‭ ‬کە‭ ‬تا‭ ‬هەنووکەیش،‭ ‬ناچارم‭ ‬شاعیربم‭.) ‬تیۆدۆر‭ ‬ئەدۆرنۆ‭ (‬1903‭ - ‬1969‭) ‬گوتوویەتی‭: (‬شیعرنووسین‭ ‬دوای‭ ‬هۆلۆکۆست،‭ ‬کارێکی‭ ‬بەربەرییانەیە‭!) ‬بەڵام‭ ‬ئەگەر‭ ‬شیعر‭ ‬نەڵێین،‭ ‬ئەدی‭ ‬چۆن‭ ‬ئەو‭ ‬دیرۆکە‭ ‬تۆمار‭ ‬بکەین؟‭ ‬شیعر‭ ‬لە‭ ‬ڕۆمان،‭ ‬لە‭ ‬فیلم،‭ ‬لە‭ ‬شانۆنامە،‭ ‬لە‭ ‬شێوەکاری‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬موسیکیشدا‭ ‬هەیە‭ ‬کە‭ ‬جینۆسایدیان‭ ‬تۆمار‭ ‬کردووە‭. ‬هیگڵ‭ (‬1770‭ - ‬1831‭) ‬دەیگوت‭: (‬هەتا‭ ‬هۆشیاریی‭ ‬ئەوە‭ ‬شک‭ ‬ببەین،‭ ‬هەست‭ ‬بە‭ ‬کوێرەوەرییەکانی‭ ‬مرۆڤایەتی‭ ‬بکەین،‭ ‬پێویستە‭ ‬ئەو‭ ‬هەستکردنە‭ ‬لە‭ ‬هونەردا‭ ‬ڕەنگ‭ ‬بداتەوە‭.)‬

 

شیعری‭ ‬دێرین‭ ‬لە‭ ‬ئاسۆی‭ ‬میسیۆلۆجیاوە‭ ‬سەیری‭ ‬دونیای‭ ‬دەکرد،‭ ‬شیعری‭ ‬هاوچەرخ‭ ‬پێویستی‭ ‬بە‭ ‬داستان‭ ‬و‭ ‬ئەفسانە‭ ‬نەماوە‭ ‬و‭ ‬زیاتر‭ ‬پشت‭ ‬بە‭ ‬خەمی‭ ‬ئینسانی‭ ‬ئەم‭ ‬سەردەمە‭ ‬دەبەستێت‭. ‬ڤیکتۆر‭ ‬هیگۆ‭ ‬دەیگوت‭: (‬دونیا‭ ‬لە‭ ‬زیندانێکی‭ ‬مەزن‭ ‬و‭ ‬بەرین‭ ‬دەچێت،‭ ‬هەموو‭ ‬شیعرێک‭ ‬هەوڵدانە‭ ‬بۆ‭ ‬هەڵاتن‭ ‬لەو‭ ‬زیندانە،‭) ‬بەڵام‭ ‬لە‭ ‬ڕوانگەی‭ (‬ئالان‭ ‬بادیۆ‭)‬وە،‭ ‬شیعر‭ ‬هەڵاتن‭ ‬نییە‭ ‬لە‭ ‬واقیع،‭ ‬گەڕانە‭ ‬لەدووی‭ ‬واقعێکی‭ ‬بزربوو‭. ‬شاعیر‭ ‬کێیە؟‭ ‬تاقە‭ ‬قسەکەرێکە‭ ‬هێشتا‭ ‬شتی‭ ‬تازەی‭ ‬پێ‭ ‬ماوە‭ ‬بیڵێت،‭ ‬ئاخر‭ ‬ئەوانی‭ ‬دیکە‭ ‬چی‭ ‬قسەیان‭ ‬هەبوو‭ ‬کردیان،‭ ‬هیچی‭ ‬نوێیان‭ ‬پێ‭ ‬نەماوە‭.‬

 

گوڵێکم‭ ‬خۆش‭ ‬دەوێت

سیس‭ ‬نابێت

ئەوینی‭ ‬هەر‭ ‬دەڵێی‭ ‬سرووشتە

دەستپێکی‭ ‬نادیارە

مەحاڵە‭ ‬دوایی‭ ‬بێت‭.‬

 

شیعر‭ ‬لای‭ ‬ئەدۆنیس،‭ (‬دووڕییانێکە،‭ ‬ڕێیەکیان‭ ‬دەچێتە‭ ‬سەر‭ ‬ئاخاوتن‭ ‬و‭ ‬ڕێیەکەی‭ ‬تریان‭ ‬دەچێتە‭ ‬سەر‭ ‬بێدەنگی‭.) ‬شیعر‭ ‬لە‭ ‬بازنەی‭ ‬هیچ‭ ‬پێناسەیەکدا‭ ‬گیر‭ ‬ناخوات،‭ ‬ئاخر‭ ‬دەرگای‭ ‬بە‭ ‬ڕووی‭ ‬هەموو‭ ‬کوتوپڕییەکدا‭ ‬کراوەیە‭. ‬شیعر‭ ‬گوێڕایەڵی‭ ‬هیچ‭ ‬ڕێنوینییەک‭ ‬نییە‭ ‬و‭ ‬بەردەوام‭ ‬ئەزموونی‭ ‬نوێ‭ ‬تاقی‭ ‬دەکاتەوە،‭ ‬هەر‭ ‬ئەمەیشە‭ ‬وای‭ ‬کردووە،‭ ‬داهێنان‭ ‬لە‭ ‬بواری‭ ‬شیعردا‭ ‬درێژەی‭ ‬هەبێت‭.‬

 

شاعیر‭ ‬هاووەڵاتێکی‭ ‬یونەڤەرساڵە،‭ ‬لە‭ ‬وەڵاتێکی‭ ‬دیاریکراودا‭ ‬گیر‭ ‬ناخوات،‭ ‬ئاخر‭ ‬دونیا‭ ‬وەڵاتی‭ ‬ئەوە،‭ ‬هەر‭ ‬بۆیە‭ ‬شاعیرێکی‭ ‬سۆفیی‭ ‬لە‭ ‬وەڵاتی‭ ‬فارس‭ ‬لەدایکبووی‭ ‬وەک‭ ‬مەولانا‭ ‬جەلالەددینی‭ ‬ڕوومی‭ (‬1207‭ - ‬1273‭) ‬لە‭ ‬ئەمریکای‭ ‬بە‭ (‬کۆتاییی‭ ‬مێژوو‭) ‬گەییشتوودا،‭ ‬خوێنەرێکی‭ ‬زۆری‭ ‬هەیە‭. ‬پۆڵ‭ ‬ڕیکور‭ ‬پێی‭ ‬وایە،‭ ‬شیعر‭ ‬بە‭ ‬چاو‭ ‬پۆشین‭ ‬لەوەی‭ ‬لە‭ ‬کام‭ ‬هەلومەرجدا‭ ‬گوتراوە‭ ‬و‭ ‬کام‭ ‬شاعیر‭ ‬گوتوویەتی،‭ ‬هەبوونێکی‭ ‬تایبەتی‭ ‬هەیە‭ ‬و‭ ‬ئەگەر‭ ‬وەک‭ ‬هەبوویەکی‭ ‬سەربەخۆ‭ ‬سەرنجی‭ ‬نەدەین،‭ ‬ناتوانین‭ ‬لێکدانەوەی‭ ‬دروستی‭ ‬بۆ‭ ‬بکەین‭. ‬

 

لە‭ ‬شەوقی‭ ‬عەبدولئەمیر‭ ‬دەپرسن‭: ‬بۆچی‭ ‬شیعر‭ ‬بە‭ ‬فەرەنسایی‭ ‬نانووسیت؟‭ ‬دەڵێت‭: ‬چونکە‭ ‬فەرەنسایی‭ ‬زمانی‭ ‬لۆگیک،‭ ‬مەعریفە،‭ ‬فیکر‭ ‬و‭ ‬تەکنەلۆجیایە،‭ ‬شیعر‭ ‬بەو‭ ‬شتانە‭ ‬نانووسرێت،‭ ‬بەڵام‭ ‬عەرەبی‭ ‬زمانی‭ ‬یادگاری‭ ‬و‭ ‬بیرچوونەوە‭ ‬و‭ ‬نەستە،‭ ‬شیعر‭ ‬بەو‭ ‬شتانە‭ ‬دەنووسرێت،‭ ‬وەک‭ ‬نەیزانیبێت‭ ‬زۆرێک‭ ‬لە‭ ‬شیعرە‭ ‬جوانەکان‭ ‬لای‭ ‬کەم‭ ‬لەسەر‭ ‬ئاستی‭ ‬ئەورووپا،‭ ‬بە‭ ‬فەرەنسایی‭ ‬نووسراون،‭ ‬وەک‭ ‬شیعری‭ ‬لامارتین،‭ ‬مالارمێ،‭ ‬چارڵس‭ ‬بۆدلێر‭ ‬و‭ ‬سان‭ ‬جۆن‭ ‬پێرس‭. ‬وێڕای‭ ‬ئەوە،‭ ‬شیعر‭ ‬بە‭ ‬هەموو‭ ‬زمانێک،‭ ‬تەنانەت‭ ‬بە‭ ‬هەموو‭ ‬شێوەزارێکیش‭ ‬دەنووسرێت‭.‬

‭ ‬ڕەسووڵ‭ ‬حەمزاتۆڤ‭ (‬1923‭ - ‬2003‭) ‬بە‭ ‬زمانی‭ ‬داخستانی‭ ‬کە‭ ‬کەمتر‭ ‬لە‭ ‬سێ‭ ‬میلیۆن‭ ‬کەسێک‭ ‬پێی‭ ‬دەپەیڤن،‭ ‬جوانترین‭ ‬شیعری‭ ‬نووسیوە‭.‬

 

ئۆسیپ‭ ‬ماندڵشتام‭ (‬1891‭ - ‬1938‭) ‬لە‭ ‬سیبریاوە،‭ ‬شیعری‭ ‬بۆ‭ ‬ئەوە‭ ‬نەدەگوت،‭ ‬بە‭ ‬هۆیەوە‭ ‬لە‭ ‬واقیع‭ ‬هەڵێت،‭ ‬ئاخر‭ ‬لەوێ‭ ‬بە‭ ‬شیعر‭ ‬دەژیا‭ ‬و‭ ‬خۆی‭ ‬وەک‭ ‬تینوویەکی‭ ‬لە‭ ‬بیاباندا‭ ‬ڕێ‭ ‬لی‭ ‬بزربوو‭ ‬دەهاتە‭ ‬پێش‭ ‬چاو‭ ‬و‭ ‬شیعریش‭ ‬ئەو‭ ‬قومە‭ ‬ئاوەبوو‭ ‬کە‭ ‬ژیانی‭ ‬نوێ‭ ‬دەکردەوە‭. ‬پیاوەکانی‭ ‬ستالین‭ ‬هەموو‭ ‬بەرهەمەکانی‭ ‬ماندڵشتامیان‭ ‬سووتاند،‭ ‬باشبوو‭ ‬نادیژیدا‭ ‬هاوسەری‭ ‬دڵسۆزی‭ ‬شیعرەکانی‭ ‬ئەوی‭ ‬لەبەر‭ ‬کردبوو،‭ ‬ئەگەرنا‭ ‬هیچی‭ ‬وای‭ ‬لەپاش‭ ‬بەجێ‭ ‬نەدەما‭. ‬لە‭ ‬شیعری‭ ‬ماندڵشتامدا،‭ ‬موسیکێک‭ ‬هەیە،‭ ‬چەندان‭ ‬موسیزیان‭ ‬لە‭ ‬شیعری‭ ‬وییەوە،‭ ‬ئیلهامی‭ ‬ئیشەکانیان‭ ‬بۆ‭ ‬دەهات‭.‬

 

لە‭ ‬هەر‭ ‬ژێرزەوینێکەوە‭ ‬قسەیە‭ ‬بکەین

بەر‭ ‬گوێی

شاخاوییەکەی‭ ‬کەرملین‭ ‬دەکەوێتەوە‭.‬

 

شاخاوییەکە‭ ‬کەرملین‭ ‬ستالین‭ ‬بوو،‭ ‬لەسەر‭ ‬ئەو‭ ‬ڕستە‭ ‬شیعرییە،‭ ‬بە‭ ‬تۆمەتی‭ ‬دژایەتیکردنی‭ ‬شۆڕش،‭ ‬سزای‭ ‬دوورخستنەوە‭ ‬بۆ‭ ‬سیبریای‭ ‬بەسەردا‭ ‬سەپاند‭ ‬کە‭ ‬بە‭ ‬مەرگی‭ ‬شاعیر‭ ‬کۆتایی‭ ‬هات‭.‬

 

31ی‭ ‬مارسی‭ ‬2016

هەولێر

 

‭(‬1‭) ‬د‭. ‬فتحي‭ ‬المسکیني،‭ ‬الشعرا‌ء‭ ‬یحرسون‭ ‬العالم‭ ‬24‭ ‬مارس‭ ‬2016‭ ‬الإتحاد‭ ‬الثقافي‭.‬

‭(‬2‭) ‬فیلیب‭ ‬جاکوني،‭ ‬شقیقنا‭ ‬اللازمني،‭ ‬ت‭: ‬أحمد‭ ‬حمیدة‌‭ ‬24‭ ‬مارس‭ ‬2016‭ ‬الإتحاد‭ ‬الثقافي‭.‬

‭(‬3‭) ‬أحمد‭ ‬فرحات،‭ ‬تحیة‌‭ ‬لشعرا‌ء‭ ‬العزلة‌‭ ‬24‭ ‬مارس‭ ‬2016‭ ‬الإتحاد‭ ‬الثقافي‭.‬

‭(‬4‭) ‬شوقي‭ ‬عبدالذمیر،‭ ‬أتناول‭ ‬وجبتي‭ ‬الشعرین‭ ‬من‭ ‬حسا‌ء‭ ‬القمر‭ ‬السومري،‭ ‬حوار‭: ‬سياسي‭ ‬جبیل‭ ‬24‭ ‬مارس‭ ‬2016‭ ‬الإتحاد‭ ‬الثقافي‭. ‬

‭(*) ‬حەفتڕەنگ‭: ‬پەلکەزێڕینە،‭ ‬کۆلکەزێڕینە،‭ ‬کەسکوسۆر،‭ ‬قەوسوقەزەح‭.‬

‭(**) ‬شاعیری‭ ‬ئیسپانیایی‭: ‬ئانگل‭ ‬گۆنزالیس‭ (‬1925‭ ‬ذ‭ ‬2008‭)‬

‭(***) ‬سوودم‭ ‬لە‭ ‬ڕستەیەکی‭ ‬شاعیری‭ ‬ئیسپانیایی‭ ‬گوێتیسۆلۆ‭ (‬1928‭ - ‬1999‭) ‬وەرگرتووە‭.‬