له‌ دووگردكانه‌وه‌ بۆ بنی دونیا 30

بەرلەوەی‭ ‬ئەم‭ ‬لاپەڕەی‭ ‬باکگراونده‌م‭ ‬لە‭ ‬باوکەوە‭ ‬ئاودیو‭ ‬بکەم‭ ‬حەز‭ ‬دەکەم‭ ‬تێبینییەکی‭ ‬دیکەم‭ ‬روون‭ ‬بکەمەوە‭ ‬کە‭ ‬لەمێژە‭ ‬بیر‭ ‬و‭ ‬هۆشمی‭ ‬سەرگەرم‭ ‬کردووە،‭ ‬وشەی‭ ‬شۆڕش‭.‬

 

شۆڕشت

جاران‭ ‬کە‭ ‬گوێمان‭ ‬لە‭ ‬دەنگوباسی‭ ‬بە‭ ‬عەرەبی‭ ‬رادیۆی‭ ‬بی‭ ‬بی‭ ‬سی‭ ‬BBC‭ ‬یان‭ ‬هەر‭ ‬رادیۆیەکی‭ ‬بە‭ ‬زمانی‭ ‬عەرەبی‭ ‬دەبوو‭ ‬لەسەر‭ ‬کورد‭ ‬زۆر‭ ‬تووڕە‭ ‬دەبووین‭. ‬پێمان‭ ‬ناخۆش‭ ‬بوو‭ ‬کابرای‭ ‬بێژەر‭ ‬لەباتی‭ ‬ئەوەی‭ ‬سشۆڕشی‭ ‬کوردز‭ ‬بە‭ (‬الثورة‌‭ ‬الکردیة‌‭) ‬ناو‭ ‬بێنێ‭ ‬پێ‭ ‬دەگوت‭ (‬التمرد‭ ‬الکردي‭). ‬ئیمە‭ ‬وامان‭ ‬دەزانی‭ ‬و‭ - ‬ئێستاش‭ ‬هەر‭ ‬وای‭ ‬تێ‭ ‬دەگەین‭ - ‬کە‭ (‬ثورة‌‭) ‬شتێکی‭ ‬باشە‭ ‬و‭ (‬تمرد‭) ‬خراپە‭. ‬نەمان‭ ‬دەزانی‭ ‬وت‭ - ‬ئێستاش‭ ‬هەر‭ ‬تێی‭ ‬نەگەیشتووین‭ - ‬کە‭ ‬هەدووکیان‭ ‬خراپن‭. ‬ئەگەر‭ ‬راستیت‭ ‬دەوێ‭ ‬هێشتا‭ (‬تمرد‭) ‬باشترە‭.‬

بە‭ ‬پێی‭ ‬پێناسەی‭ ‬بیرمەندانی‭ ‬رۆژئاوا‭ ‬بۆ‭ ‬وشەی‭ (‬ریڤۆلیوشن‭ ‬revolution‭) ‬کە‭ ‬کورد‭ ‬وشەی‭ (‬شۆڕش‭)‬ی‭ ‬بۆ‭ ‬بەکار‭ ‬هێناوە،‭ ‬عەرەبەکان‭ (‬ثورة‌‭)‬،‭ ‬فارسەکان‭ (‬انقلاب‭) ‬و‭ ‬تورکەکان‭ (‬دەڤریم‭ - ‬devrim‭) ‬ی‭ ‬پێ‭ ‬دەڵێن‭ ‬ئەوە‭ ‬بریتییە‭ ‬لە‭ ‬بزووتنەوەیەکی‭ (‬هەمەلەخۆگر‭) ‬واتا‭ ‬وەرگەڕانێکی‭ ‬رادیکاڵی‭ ‬لە‭ ‬رەگوریشەوەی‭ ‬سەرتاپای‭ ‬کۆمەڵگا‭ ‬لە‭ ‬هەموو‭ ‬بوارێکدا‭ ‬بەم‭ ‬جۆرە‭: ‬١‭ - ‬سیستەمی‭ ‬سیاسیی‭ ‬دەسەڵات‭ (‬رێژیم‭) ‬وەردەگێڕێ‭ ‬بۆ‭ ‬سیستەمێکی‭ ‬دیکەی‭ ‬بەتەواوی‭ ‬پێچەوانەی‭ ‬پێشوو‭ (‬بۆ‭ ‬نموونە‭: ‬پادشایەتی‭ ‬بۆ‭ ‬کۆمار‭) ‬٢‭ - ‬سیستەمی‭ ‬ئابووریی‭ ‬پێشوو‭ ‬هەڵدەگەڕێنێتەوە‭ ‬بۆ‭ ‬سیستەمێکی‭ ‬دیکەی‭ ‬بە‭ ‬تەواوی‭ ‬ئاوەژووی‭ ‬پێشوو‭ (‬بۆ‭ ‬نموونە‭: ‬ئابووریی‭ ‬ئازاد‭ ‬بۆ‭ ‬ئابووریی‭ ‬بەپلانکراو‭ ‬تەنها‭ ‬لەلایەن‭ ‬حکوومەتەوە‭ ‬کە‭ ‬هەر‭ ‬ئایدیۆلۆژیای‭ ‬حکوومەت‭ ‬مافی‭ ‬دەبێ‭ ‬پلان‭ ‬بۆ‭ ‬ئابووریی‭ ‬وڵات‭ ‬دابنێ‭) ‬٣‭ - ‬پلاندانان‭ ‬بۆ‭ ‬سیستەمی‭ ‬پەروەردەکردن‭ ‬دەبێتە‭ ‬مافی‭ ‬تەنها‭ ‬تاقمە‭ ‬شۆڕشگێڕەکە‭ (‬the revolutionary body‭) ‬٤‭ - ‬ترادیشن‭ ‬و‭ ‬دابونەریتی‭ ‬لەمێژینی‭ ‬کۆمەڵگا‭ ‬بە‭ ‬تۆبزی‭ ‬دەبێ‭ ‬بگۆڕێ‭ ‬بەو‭ ‬سیستەمەی‭ ‬کە‭ ‬تاقمی‭ ‬شۆڕشگێڕ‭ ‬بڕیاری‭ ‬لەسەر‭ ‬دەدا‭ (‬بۆ‭ ‬نموونە‭: ‬شۆڕشی‭ ‬خومەینی‭ ‬لە‭ ‬ئێران‭ ‬بە‭ ‬داری‭ ‬زۆرێ‭ ‬لەچک‭ ‬و‭ ‬چادری‭ ‬بەسەر‭ ‬کچ‭ ‬و‭ ‬ژناندا‭ ‬داسەپاند‭ ‬و‭ ‬بۆیمباخیشی‭ ‬لە‭ ‬پیاوان‭ ‬قەدەغە‭ ‬کرد‭. ‬نموونەیەکی‭ ‬تری‭ ‬پێچەوانەی‭ ‬ئەوەش‭: ‬مستەفا‭ ‬کەمال‭ ‬ئەتاتورک‭ ‬و‭ ‬تاقمە‭ ‬شۆڕشگێڕەکەی‭ ‬لە‭ ‬تورکیا‭ ‬کردیان‭ ‬بە‭ ‬قانوون‭ ‬کە‭ ‬هیچ‭ ‬مێیینەیەک‭ ‬نابێ‭ ‬حیجاب‭ ‬بپۆشێ،‭ ‬هیچ‭ ‬ئەفەندییەک‭ ‬نابێ‭ ‬فێس‭ ‬بکاتە‭ ‬سەری،‭ ‬مزگەوت‭ ‬داخران،‭ ‬مەلا‭ ‬مەندیلیان‭ ‬پێ‭ ‬فڕێ‭ ‬درا،‭ ‬هەر‭ ‬سیستەمی‭ ‬خیلافەت‭ ‬گۆڕا‭ ‬بە‭ ‬کۆمار‭ ‬و‭ ‬ئیسلام‭ ‬قەدەغە‭ ‬کرا‭ ‬و‭ ‬ئەلفوبێش‭ ‬لە‭ ‬عەرەبییەوە‭ ‬کرا‭ ‬بە‭ ‬لاتین‭. ‬هەڵبەت‭ ‬شۆڕشی‭ ‬ئۆکتۆبەری‭ ‬بۆلشێڤیکەکان‭ ‬ساڵی‭ ‬1917‭ ‬لە‭ ‬روسیای‭ ‬قەیسەری‭ ‬ئەویش‭ ‬نموونەیەکی‭ ‬زۆر‭ ‬لەجێی‭ ‬خۆیەتی‭ ‬بۆ‭ ‬ئەم‭ ‬بابەتە‭. ‬لێرەدا‭ ‬ئەمن‭ ‬کارم‭ ‬بەوە‭ ‬نییە‭ ‬کامی‭ ‬باشە‭ ‬کامی‭ ‬خراپە،‭ ‬چەندی‭ ‬ئەرێنییە‭ ‬چەندی‭ ‬نەرێنییە،‭ ‬ئەوەی‭ ‬مەبەستی‭ ‬منە‭ ‬ئەوەیە‭ ‬کە‭ ‬هەردووکیان‭ ‬شۆڕشن‭ ‬revolution‭ ‬و‭ ‬وا‭ ‬دەشیبینی‭ ‬کە‭ ‬هەمووی‭ ‬بە‭ ‬بزووتنەوەیەکی‭ ‬رادیکاڵیی‭ ‬زۆر‭ ‬خێرا‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬داسەپاندنێکی‭ ‬زۆرەملێی‭ ‬سەرپێشۆڕکردن‭ ‬ئەنجام‭ ‬دراوە‭. ‬جا‭ ‬ئا‭ ‬ئەم‭ ‬گۆڕانە‭ ‬رادیکاڵە‭ ‬و‭ ‬داسەپاندنە‭ ‬بە‭ ‬تۆبزییە‭ ‬رامان‭ ‬دەکێشێت‭ ‬بۆ‭ ‬تێرمینۆڵۆژییەکی‭ ‬تر،‭ ‬ئیڤۆلیوشن‭ ‬evolution‭.‬

تزانست‭ ‬دەڵێ‭ ‬تۆ‭ ‬ئەگەر‭ ‬منداڵێک‭ ‬لە‭ ‬زگی‭ ‬دایکی‭ ‬بە‭ ‬پێنج‭ ‬شەش‭ ‬مانگی‭ ‬یان‭ ‬کەمتریش‭ ‬دەربێنیت‭ ‬ئەگەر‭ ‬نەشمرێ‭ ‬هەر‭ ‬بەناتەواوی‭ ‬دەژی،‭ ‬چونکە‭ ‬پرۆسەی‭ ‬مانەوەی‭ ‬لەناو‭ ‬زگی‭ ‬دایکا‭ ‬تەواو‭ ‬نەکردبوو‭. ‬خۆی‭ ‬دەبێ‭ ‬لێی‭ ‬گەڕێیت‭ ‬پرۆسە‭ ‬سروشتییەکەی‭ ‬خۆی‭ ‬کە‭ ‬نۆ‭ ‬مانگ‭ ‬و‭ ‬نۆ‭ ‬رۆژە‭ ‬تەواو‭ ‬بکات‭. ‬گۆڕینی‭ ‬کۆمەڵگاش‭ ‬وەک‭ ‬ئەو‭ ‬کۆرپەلە‭ ‬وایە،‭ ‬پڕۆسەی‭ ‬بە‭ ‬سەلامەتی‭ ‬گۆڕینی‭ ‬کۆمەڵگا‭ ‬بە‭ ‬شەو‭ ‬و‭ ‬رۆژێک‭ ‬نایەتە‭ ‬دی،‭ ‬دەبێ‭ ‬لێی‭ ‬گەڕێیت‭ ‬رێڕەوی‭ ‬سروشتیی‭ ‬خۆی‭ ‬بگرێت‭ ‬تاکو‭ ‬وەک‭ ‬کۆمەڵگایەکی‭ ‬ساغ‭ ‬و‭ ‬سەلیم،‭ ‬بە‭ ‬بەها‭ ‬و‭ ‬دابونەریتی‭ ‬بەرەبەرە‭ ‬و‭ ‬سروشتی‭ ‬بەرەو‭ ‬پێش‭ ‬بڕوات‭ ‬و‭ ‬بگۆڕێ‭.‬ت‭ ‬لەسەر‭ ‬دەوڵەت‭ ‬ئەوەیە‭ ‬ڕێی‭ ‬بۆ‭ ‬خۆش‭ ‬بکات‭ ‬نەک‭ ‬بە‭ ‬پاڵ‭ ‬و‭ ‬پەستۆ‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬تۆقاندن‭ ‬و‭ ‬ترساندن‭ ‬بیباتە‭ ‬پێشەوە‭. ‬دەڵێن‭ ‬جارێکیان‭ ‬زانایەکی‭ ‬بایۆلۆجی‭ ‬بۆ‭ ‬تاقیکردنەوە‭ ‬چەند‭ ‬هێلکە‭ ‬پەپوولە‭ (‬یان‭ ‬هی‭ ‬زیندەوەرێکی‭ ‬تر‭ ‬بووە‭ ‬چاکم‭ ‬لەبیر‭ ‬نەماوە‭) ‬لەپێش‭ ‬خۆی‭ ‬دادەنێت‭ ‬کە‭ ‬کاتی‭ ‬هەڵهێنانیان‭ ‬دەبێت‭ ‬و‭ ‬چاوەدێرییان‭ ‬دەکات‭. ‬کۆرپەڵەکان‭ ‬لەناو‭ ‬هێلکەکان‭ ‬کەوتبوونە‭ ‬جووڵە‭ ‬جووڵ‭ ‬و‭ ‬ناوەناوە‭ ‬بەشێکی‭ ‬باڵیان‭ ‬دەردەهێنا‭ ‬و‭ ‬دوای‭ ‬هەوڵێکی‭ ‬زۆر‭ ‬و‭ ‬ماندوو‭ ‬و‭ ‬شەکەتبوون‭ ‬لە‭ ‬هێلکەکان‭ ‬دەهاتنە‭ ‬دەرەوە‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬شەقەی‭ ‬باڵیان‭ ‬دەدا‭. ‬یەکێک‭ ‬لەوانە‭ ‬دیار‭ ‬بوو‭ ‬زۆر‭ ‬ماندوو‭ ‬و‭ ‬شەکەت‭ ‬بوو‭ ‬بۆ‭ ‬هاتنە‭ ‬دەرەوە‭ ‬و‭ ‬بۆی‭ ‬نەدەکرا‭. ‬زاناکە‭ ‬ویستی‭ ‬یارمەتیی‭ ‬بدات‭ ‬بە‭ ‬ئامێرێکی‭ ‬وردی‭ ‬تایبەتی‭ ‬توێکڵی‭ ‬هێلکەکەی‭ ‬کەمێک‭ ‬لێک‭ ‬ترازاند‭ ‬تا‭ ‬ڕێی‭ ‬بۆ‭ ‬خۆش‭ ‬بکات‭ ‬بەئاسانی‭ ‬بێتە‭ ‬دەرەوە‭. ‬هاتە‭ ‬دەرەوە‭ ‬بەڵام‭ ‬لە‭ ‬بەدبەختیی‭ ‬خۆی‭ ‬هەموو‭ ‬پەپوولەکانی‭ ‬تر‭ ‬فێرە‭ ‬فڕین‭ ‬بوون‭ ‬و‭ ‬لە‭ ‬شەقەی‭ ‬باڵیان‭ ‬دا‭ ‬کەچی‭ ‬ئەو‭ ‬هەرگیز‭ ‬و‭ ‬هەتا‭ ‬مرد‭ ‬نەیتوانی‭ ‬فێرە‭ ‬فڕین‭ ‬ببێ‭. ‬ماسولکەکانی‭ ‬باڵی‭ ‬ئەو‭ ‬پەپوولەیە‭ ‬بەتەواوی‭ ‬و‭ ‬بە‭ ‬شێوەیەکی‭ ‬سروشتی‭ ‬هیشتا‭ ‬پێ‭ ‬نەگەیشتبوون‭ ‬بۆ‭ ‬هاتنە‭ ‬دەرەوە‭ ‬و‭ ‬چونکە‭ ‬فاکتەرێکی‭ ‬دەرەکی‭ ‬یارمەتیی‭ ‬دابوو‭ ‬و‭ ‬رۆڵی‭ ‬ئەو‭ ‬ماسولکانە‭ ‬لە‭ ‬پڕۆسەی‭ ‬فڕینا‭ ‬کەمێک‭ ‬پەراوێز‭ ‬کرابوو‭ ‬ئیتر‭ ‬توانای‭ ‬ئەوەیان‭ ‬نەبوو‭ ‬یارمەتیی‭ ‬فڕینی‭ ‬بدەن‭. ‬بە‭ ‬ئینگلیزی‭ ‬بەم‭ ‬پرۆسە‭ ‬بەرەبەرە‭ ‬تەدریجییە‭ ‬سروشتییە‭ ‬دەگوترێ‭ ‬ئیڤۆلیوشن‭ ‬evolution‭ .‬

ئەمڕۆ‭ ‬لە‭ ‬دیموکراسییەکانی‭ ‬رۆژئاوا‭ ‬ئەوەندە‭ ‬کەیفیان‭ ‬بە‭ ‬وشەی‭ ‬ریڤۆلیوشن‭ (‬شۆڕش‭) ‬نایە‭ ‬چونکە‭ ‬ئەزموونی‭ ‬خراپیان‭ ‬لەگەڵ‭ ‬هەر‭ ‬هەموو‭ ‬ریڤۆلیوشنەکانی‭ ‬مێژوودا‭ ‬هەیە‭ ‬کە‭ ‬تەنها‭ ‬کارەساتیان‭ ‬ئەنجام‭ ‬داوە‭ ‬و‭ ‬هەر‭ ‬هەمووشیان‭ ‬فاشیل‭ ‬دەرچوون‭. ‬ئەوانە‭ ‬دەڕواننە‭ ‬شۆڕشی‭ ‬فرانسی‭ ‬1789‭ ‬کە‭ ‬نەپۆلیۆنی‭ ‬لێ‭ ‬زا‭ ‬و‭ ‬خۆی‭ ‬کرد‭ ‬بە‭ ‬ئیمپراتۆرێکی‭ ‬دیکتاتۆر‭ ‬و‭ ‬ماڵوێرانی‭ ‬و‭ ‬نەهامەتیی‭ ‬بەسەر‭ ‬هەموو‭ ‬ئەوروپادا‭ ‬هێنا‭ ‬و‭ ‬دواییش‭ ‬شکستی‭ ‬هێنا‭ ‬ئینجا‭ ‬دانیشتن‭ ‬وەزعەکەیان‭ ‬گەڕاندەوە‭ ‬بۆ‭ ‬دۆخی‭ ‬پێش‭ ‬شۆڕشەکە‭. ‬دەڕواننە‭ ‬شۆڕشی‭ ‬بۆڵشێڤیک‭ ‬ئەویش‭ ‬بۆ‭ ‬ماوەی‭ ‬حەفتا‭ ‬ساڵێک‭ ‬میللەتانی‭ ‬سۆڤیەت‭ ‬و‭ ‬دواتریش‭ ‬ئەوانەی‭ ‬ئەوروپای‭ ‬رۆژهەڵاتیشی‭ ‬لەپشت‭ ‬پەردەیەکی‭ ‬ئاسنین‭ ‬زیندان‭ ‬کردبوو‭ ‬لە‭ ‬ئاخیریش‭ ‬فەشەلی‭ ‬هێنا‭ ‬و‭ ‬هەموو‭ ‬سیستەمەکە‭ ‬لەسەر‭ ‬تا‭ ‬بەخوار‭ ‬داتەپی‭. ‬لە‭ ‬تورکیاش‭ ‬دوای‭ ‬پتر‭ ‬لە‭ ‬نەوەت‭ ‬ساڵ‭ ‬قەدەغەکردنی‭ ‬ئیسلام‭ ‬وا‭ ‬ئەمڕۆ‭ ‬پارتییەکی‭ ‬ئیسلامی‭ ‬AKP‭ ‬هاتووەتەوە‭ ‬کۆڕی‭ ‬مەیدان‭ ‬و‭ ‬دەنگ‭ ‬زیاتر‭ ‬دێنێ‭ ‬لە‭ ‬پارتییە‭ ‬سێکولارە‭ ‬خاوەن‭ ‬شۆڕشەکەی‭ ‬ئەتاتورک‭ ‬CHP‭. ‬دەڕواننە‭ ‬شۆڕشی‭ ‬ئیسلامی‭ ‬لە‭ ‬ئێران‭ ‬کە‭ ‬خەڵکەکە‭ ‬وا‭ ‬زیڕەیان‭ ‬دێت‭ ‬و‭ ‬هەزار‭ ‬رەحمەت‭ ‬بۆ‭ ‬گۆڕی‭ ‬حەمەرەزاشا‭ ‬دەنێرن‭. ‬دەڕواننە‭ ‬جەمال‭ ‬عەبدولناسری‭ ‬میسری‭ ‬و‭ ‬چواردەی‭ ‬تەمووزی‭ ‬عەبدولکەریم‭ ‬قاسمی‭ ‬عیراق‭ ‬و‭ ‬شۆڕشی‭ ‬بەعسییەکانی‭ ‬عیراق‭ ‬و‭ ‬سووریا‭ ‬کە‭ ‬ئەمڕۆ‭ ‬میللەتەکانیان‭ ‬وا‭ ‬هەزار‭ ‬رەحمەت‭ ‬بۆ‭ ‬گۆڕی‭ ‬مەلیک‭ ‬فاروق‭ ‬و‭ ‬مەلیک‭ ‬فەیسەل‭ ‬و‭ ‬نوری‭ ‬سەعید‭ ‬دەنێرن‭. ‬دەڕواننە‭ ‬شۆڕشی‭ ‬فیدێل‭ ‬کاسترۆی‭ ‬کوبا‭ ‬کە‭ ‬کردنەوەکەی‭ ‬ئەم‭ ‬دواییەی‭ ‬سەرۆکی‭ ‬ئەمەریکی‭ ‬باراک‭ ‬ئۆباما‭ ‬و‭ ‬ئاشتبوونەوەی‭ ‬ئەمەریکا‭ ‬لەگەڵ‭ ‬کوبا‭ ‬هێندەی‭ ‬یەک‭ ‬دونیا‭ ‬دڵی‭ ‬میللەتی‭ ‬کوبای‭ ‬خۆش‭ ‬کردووە‭ ‬کە‭ ‬لەمێژە‭ ‬بە‭ ‬ئاواتی‭ ‬رۆژێکی‭ ‬ئەوها‭ ‬بوون‭ ‬و‭ ‬راستییەکەی‭ ‬لەوەش‭ ‬زیاتریان‭ ‬دەوێ‭ ‬چونکە‭ ‬بێزار‭ ‬و‭ ‬وەڕز‭ ‬بووینە‭ ‬لە‭ ‬شۆڕشێکی‭ ‬شکستخواردووی‭ ‬بێ‭ ‬بەر‭ ‬و‭ ‬بەرهەم‭. ‬بەکورتی،‭ ‬وا‭ ‬دەردەکەوێت‭ ‬کە‭ ‬هیچ‭ ‬شۆڕشێک‭ ‬بەو‭ ‬مەفهوومەی‭ ‬لە‭ ‬سەرەوە‭ ‬باسمان‭ ‬کرد‭ ‬سەر‭ ‬ناگرێت‭ ‬و‭ ‬سەرەنجامەکەی‭ ‬رووخانێکی‭ ‬مسۆگەرە‭ ‬و‭ ‬کارەسات‭ ‬و‭ ‬نەهامەتییەکی‭ ‬گەورەش‭ ‬لەپاش‭ ‬خۆی‭ ‬بەجێ‭ ‬دێڵێت‭ .‬ت

لەپاش‭ ‬دەستپێکردنی‭ ‬یەکەم‭ ‬جەنگی‭ ‬جیهان‭ ‬1914‭ ‬و‭ ‬سێ‭ ‬ساڵ‭ ‬دواتریش‭ ‬بەرپابوونی‭ ‬شۆڕشی‭ ‬بۆڵشێڤیک‭ ‬1917‭ ‬لە‭ ‬روسیا‭ ‬فەیلەسوفی‭ ‬مارکسی‭ ‬کارل‭ ‬کاوتسکی‭ (‬بە‭ ‬رەچەڵەک‭ ‬نەمساوی‭ - ‬چێک‭)‬،‭ ‬کە‭ ‬هەتا‭ ‬هەینێ‭ ‬گەورە‭ ‬بیرمەند‭ ‬و‭ ‬تێئۆریستی‭ ‬مارکسیزم‭ ‬بوو،‭ ‬کەوتە‭ ‬رەخنە‭ ‬و‭ ‬هێرشی‭ ‬توند‭ ‬لە‭ ‬دژی‭ (‬شۆڕش‭ - ‬ریڤۆلیوشن‭) ‬و‭ ‬شۆڕشی‭ ‬بۆڵشێڤیکیشی‭ ‬بە‭ ‬هەڵەیەکی‭ ‬زۆر‭ ‬گەورە‭ ‬ناساند‭. ‬کاوتسکی‭ ‬تێئۆرییەکی‭ ‬نوێی‭ ‬دانا‭ ‬کە‭ ‬راستترە‭ ‬کۆمەڵکا‭ ‬بە‭ ‬رێگایت‭ (‬بەرەبەرەیەکی‭ ‬سروشتی‭ - ‬ئیڤۆلیوشن‭ ‬evolution‭) ‬نەک‭ (‬ریڤۆلیوشن‭)‬ەوە‭ ‬بگۆڕێ‭. ‬لێنین‭ ‬و‭ ‬ترۆتسکی‭ ‬کەوتنە‭ ‬دژایەتیکردنی،‭ ‬بە‭ ‬هەڵگەڕاوە‭ (‬مرتد‭)‬یان‭ ‬دانا‭ ‬و‭ ‬لێنین‭ ‬ساڵی‭ ‬1918نامیلکەیەکی‭ ‬لە‭ ‬دژی‭ ‬کاوتسکی‭ ‬نووسی‭ ‬بە‭ ‬ناوی‭ ‬The Proletarian Revolution and the Renegade Kautskyت

واتا‭ (‬شۆڕشی‭ ‬پڕۆلیتاری‭ ‬و‭ ‬کاوتسکی‭ ‬هەڵگەڕاو‭) ‬و‭ ‬چی‭ ‬خراپە‭ ‬پێی‭ ‬کرد‭.‬ت

لەو‭ ‬رۆژەوە‭ ‬ئیتر‭ ‬دیمۆکراسییە‭ ‬رژئاواییەکان‭ ‬ئەم‭ ‬تێئۆرییە‭ ‬ئیڤۆلیوشنەی‭ ‬کاوتسکییان‭ ‬قوازتووه‌تەوە‭ ‬و‭ ‬کردوویانە‭ ‬بە‭ ‬دروشمی‭ ‬خۆیان‭ ‬و‭ ‬هەموو‭ ‬پارتییە‭ ‬سۆسیال‭ - ‬دێمۆکراتەکان‭ ‬و‭ ‬پارتییە‭ ‬مەیلە‭ ‬و‭ ‬چەپڕەوەکان‭ ‬باوەڕیان‭ ‬بە‭ ‬ریڤۆلیوشن‭ ‬نەماوە‭ ‬بەڵکو‭ ‬پەیڕەویت‭ ‬ئیڤۆلیوشن‭ ‬دەکەن‭. ‬ئەوانە‭ ‬دەڵێن‭ ‬مێژوو‭ ‬دەریخست‭ ‬کە‭ (‬دیمۆکراسی‭) ‬و‭ (‬شۆڕش‭) ‬زۆر‭ ‬لێک‭ ‬دوورن‭. ‬ت

جا‭ ‬سەیر‭ ‬ئەوەیە‭ ‬کە‭ ‬حزبەکانی‭ ‬کوردستان‭ ‬هەم‭ ‬خۆیان‭ ‬بە‭ ‬دێمۆکرات‭ ‬هەم‭ ‬شۆڕشگێڕ‭ ‬دادەنێن‭ ‬کە‭ ‬ئەم‭ ‬دوانە‭ ‬لە‭ ‬راستیدا‭ ‬دووسەلکە‭ ‬بەرانی‭ ‬ناو‭ ‬یەک‭ ‬مەنجەڵن‭. ‬هەیکەلی‭ ‬ناوخۆی‭ ‬حزبە‭ ‬کوردستانییەکان‭ ‬هێشتانیش‭ ‬هەر‭ ‬لەسەر‭ ‬بناغەی‭ ‬هەیکەلی‭ ‬حزبی‭ ‬شیوعیی‭ ‬لێنین‭ ‬داڕێژراون‭ ‬کە‭ ‬ناوکاکڵێک‭ ‬لەخۆ‭ ‬دەگرێت‭ ‬بەناوی‭ (‬مەکتەبی‭ ‬سیاسی‭ ‬politburo‭) ‬کە‭ ‬ئەمڕۆ‭ ‬هیچ‭ ‬پارتییەکی‭ ‬دیمۆکراسییە‭ ‬رۆژئاواییەکان‭ ‬شتی‭ ‬وای‭ ‬نییە‭. ‬ئەم‭ ‬تێرمە‭ ‬تایبەتە‭ ‬بە‭ ‬ئەحزابی‭ ‬شیوعی‭.‬ت

ئینجا‭ ‬با‭ ‬بێمە‭ ‬سەر‭ ‬وشەی‭ (‬تمرد‭)‬ی‭ ‬عەرەبی‭ ‬کە‭ ‬کورد‭ ‬پێی‭ ‬ناخۆشەت‭ (‬متمرد‭)‬ی‭ ‬پێ‭ ‬بڵێن‭ ‬و‭ ‬کەیفی‭ ‬بە‭ ‬وشەی‭ (‬شۆڕشگێڕ‭) ‬دێ‭. ‬وشەی‭ ‬ئینگلیزی‭ ‬بۆ‭ ‬ئەم‭ ‬تێرمە‭ ‬rebellion‭ ,‬revolt‭  ‬insurgence mutiny‭(‬ئەمەی‭ ‬دواییان‭ ‬بۆ‭ ‬بزووتنەوەیەکی‭ ‬سەربازی‭ ‬لە‭ ‬دژی‭ ‬دەسەڵات‭ ‬بەکار‭ ‬دەهێنرێت‭) ‬و‭ ‬زۆر‭ ‬تێرمی‭ ‬تریش‭ ‬هەیە‭ ‬وەک‭ ‬upheaval‭ ‬واتا‭ (‬رابوون‭) ‬کە‭ ‬هەمووشیان‭ ‬واتاکانیان‭ ‬لێک‭ ‬نزیکن‭. ‬تۆ‭ ‬کە‭ ‬بە‭ ‬بێدادی‭ ‬و‭ ‬ناهەقییەک‭ ‬رازی‭ ‬نیت‭ ‬ئەگەر‭ ‬توانیت‭ ‬ناڕەزاییەکەی‭ ‬خۆت‭ ‬بە‭ ‬شێوەیەکی‭ ‬ئاشتییانە‭ ‬چارەسەر‭ ‬بکەیت‭ ‬ئەوە‭ ‬باشە‭ ‬ئەگەر‭ ‬نا‭ ‬ناچار‭ ‬دەبی‭ ‬دەست‭ ‬بۆ‭ ‬چەک‭ ‬ببەیت‭ ‬تا‭ ‬ئەو‭ ‬ناهەقییە‭ ‬نەهێڵیت،‭ ‬بەڵام‭ ‬مەرج‭ ‬نییە‭ ‬مەبەستت‭ ‬گۆڕینی‭ ‬سیستەمی‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬سەربازی‭ ‬و‭ ‬ئابووری‭ ‬و‭ ‬پەروەردە‭ ‬و‭ ‬کۆمەڵگا‭ ‬بێت‭. ‬تۆ‭ (‬تمرد‭) ‬بۆ‭ ‬بەدەستهێنانی‭ ‬چەند‭ ‬داواکاریی‭ ‬خۆت‭ ‬دەکەیت‭ ‬ئەگینا‭ ‬کێ‭ ‬حەزی‭ ‬لە‭ ‬شەڕە‭. ‬مێژووی‭ ‬کورد‭ ‬پڕە‭ ‬لە‭ ‬بزووتنەوەی‭ ‬چەکداری‭ ‬و‭ ‬ئێمەش‭ ‬هەر‭ ‬هەموویمان‭ ‬بە‭ ‬شۆڕش‭ ‬لەقەڵەم‭ ‬داوە‭ ‬هەرچەندە‭ ‬کە‭ ‬داواکارییەکانمان‭ ‬زۆر‭ ‬سادە‭ ‬و‭ ‬سنوورداریش‭ ‬بووینە‭ ‬و‭ ‬چ‭ ‬داوای‭ ‬گۆڕانێکی‭ ‬رادیکاڵی‭ ‬لە‭ ‬رەگوڕیشەی‭ ‬دەسەڵاتی‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬ئابووری‭ ‬و‭ ‬کۆمەڵگاشمان‭ ‬نەکردووە‭. ‬بۆیە‭ ‬ئەگەر‭ ‬تێبینیت‭ ‬کردبێت‭ ‬دەبینی‭ ‬من‭ ‬هەمیشە‭ ‬تێرمی‭ (‬بزووتنەوەی‭ ‬چەکداری‭) ‬یان‭ (‬بزووتنەوەی‭ ‬رزگاریخوازی‭)‬م‭ ‬لەجیاتی‭ ‬شۆڕش‭ ‬بەکار‭ ‬هێناوە‭. ‬دەشزانم‭ ‬لەوانەیە‭ ‬خەڵک‭ ‬پرسیار‭ ‬بکەن‭ ‬بۆچی‭ ‬ناڵێم‭ ‬شۆڕش‭. ‬بەڵام‭ ‬تۆ‭ ‬ئەگەر‭ ‬بتەوێ‭ ‬بە‭ ‬راشکاوی‭ ‬باسی‭ ‬جیابوونەوە‭ ‬و‭ ‬سەربەخۆیی‭ ‬نیشتمانی‭ ‬بکەیت‭ ‬ئەوە‭ ‬ناوی‭ ‬بنێ‭ (‬شەڕی‭ ‬سەربەخۆیی‭) ‬یان‭ (‬خەباتی‭ ‬سەربەخۆیی‭) ‬وەک‭ ‬کە‭ ‬ئەتاتورک‭ ‬خەباتەکەی‭ ‬خۆی‭ ‬ناونا‭ (‬حرب‭ ‬استقلال‭) ‬چونکە‭ ‬وڵاتەکەی‭ ‬لە‭ ‬ئەنجامی‭ ‬یەکەم‭ ‬جەنگی‭ ‬جیهانەوە‭ ‬داگیر‭ ‬کرابوو‭ ‬و‭ ‬ئەو‭ ‬خەباتی‭ ‬دەکرد‭ ‬سەربەخۆیی‭ ‬وەدەست‭ ‬بێنێتەوە‭. ‬کە‭ ‬سەر‭ ‬کەوت‭ ‬ئینجا‭ ‬کردی‭ ‬بە‭ ‬شۆڕشێکی‭ ‬هەمەگر‭ ‬و‭ ‬بەڕاستیش‭ ‬بوو‭ ‬بە‭ ‬شۆڕش‭ ‬بەو‭ ‬مەفهوومەی‭ ‬کە‭ ‬لەسەرەوە‭ ‬باسم‭ ‬کردووە‭.‬ت

ئەمن‭ ‬پێم‭ ‬وایە‭ ‬کوردی‭ ‬عیراق‭ ‬لەم‭ ‬قۆناخەدا‭ ‬بەتایبەتی‭ ‬کە‭ ‬وا‭ ‬لەگەڵ‭ ‬بەغدا‭ ‬شەرمە‭ (‬ئینفیسالییەکەی‭) ‬جارانی‭ ‬شکاوە‭ ‬و‭ ‬لێک‭ ‬ئاشکرا‭ ‬بووینە‭ ‬باشترە‭ ‬بۆی‭ (‬بزووتنەوەی‭ ‬سەربەخۆیی‭) ‬یان‭ (‬خەباتی‭ ‬سەربەخۆیی‭) ‬یان‭ (‬بزووتنەوەی‭ ‬رزگاری‭) ‬بەکار‭ ‬بێنێت‭ ‬و‭ ‬دەستبەرداری‭ ‬وشەی‭ ‬شۆڕش‭ ‬ببێت‭ ‬کە‭ ‬لەجێی‭ ‬خۆی‭ ‬نییە‭ ‬و‭ ‬تەنها‭ ‬لە‭ ‬دیکتاتۆرییەتمان‭ ‬نزیک‭ ‬دەکاتەوە‭ ‬و‭ ‬وڵاتانی‭ ‬رۆژئاواشمان‭ ‬لێ‭ ‬دەڕەوێنێتەوە‭. ‬دەسەڵات‭ ‬شۆڕش‭ ‬وەک‭ ‬ئایدیۆلۆژی‭ ‬بەکار‭ ‬دەهێنێت‭ ‬و‭ ‬هەر‭ ‬کەسێ‭ ‬دەمی‭ ‬رەخنە‭ ‬بکاتەوە‭ ‬پێی‭ ‬دەڵێن‭ ‬تۆ‭ ‬دژی‭ ‬شۆڕشیت،‭ ‬ئیتر‭ ‬بەم‭ ‬جۆرە‭ ‬ئەمە‭ ‬لای‭ ‬دەسەڵات‭ ‬دەبێتە‭ ‬ئامێرێکی‭ ‬شەرعیی‭ ‬پشتئەستوور‭ ‬بە‭ ‬پاساوی‭ ‬ئایدیۆلۆژی‭ ‬بۆ‭ ‬سەرکوتکردنەوەی‭ ‬خەڵک‭.‬