ریفراندۆم شۆڕشێكی نەرم بۆ سەربەخۆیی كوردستان

 

عەبدولڕەحمان كەریم دەروێش 13/09/2018 - 17:02 بڵاوکراوەتەوە لە ڕیفراندۆم

پێشەكی

كوردستان بە دۆخێكی هەستیاردا تێ دەپەڕێت، ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجام درا، دوژمنانی گەلی كوردستان كاری هەمەلایەنە دەكەن بۆ ئەوەی ئەنجامەكانی ریفراندۆم پشتگوێ بخرێت، ئەم فشارەش دروست دەكەن بۆ ئەوەی كوردستانییەكان رێز لە بڕیاری خۆیان نەگرن و رەسەنایەتی و رێزگرتنی خودی لەناو كوردستانیان نەمێنێت. لە راستیدا بڕیاری سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم ئاواتی هەموو نیشتمانپەروەرێكی زیندوو كردەوە و خەونی میللەتێكی خۆش كرد، هەموو كوردێكی بەشەرف وا هەست دەكات ئاواتی سەربەخۆیی نزیك بووەوە، ئەمجارەیان كورد دەتوانێت بگاتە مەبەستی خۆی بەبێ ئەوەی كۆسپێكی گەورە بێتە رێی.


پاژی یەكەم:
پێگەی ریفراندۆم لە هزری سیاسیدا
ماهیەتی گشتی
ریفراندۆم Referendum مافێكی یاسایی و دەستووری، هاوكات وەك شێوە خەباتێكی سیاسی، مەدەنی، ئاشتییانەیە. بایەخێكی ئێكجار زۆری هەیە لەناو تیۆرە سیاسییە هاوچەرخەكاندا. ریفراندۆم لە سەردەمی نوێدا (سەردەمی سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی لە ئەوروپا) گرنگییەكی ئێكجار زۆری هەبوو، چونكە بووبووە سەنگی مەحەكی دامەزراندنی سەروەریی میللەتان لەسەر خاكی خۆیان، چەند شێواز لەناو ئەدەبیاتی فكری سیاسی گوزارشتی لێ دەكرا، چەندین چەشنی ئەنتالۆجی دەخرایە روو، دواتر ریفراندۆم بوو بە بنەمایەكی سەرەكی بۆ دیموكراسیی زیاتر، بەڵكوو بیرمەندان وەك چارەسەر بۆ كەموكوڕییەكانی دیموكراسی بەكاریان دەهێنا، بوو بەو پردەی كە پێویست بوو بۆ گەیشتن بە سیستمێكی دیموكراسی جێگر و ئازاد. ریفراندۆم بوو بە مافێكی گشتیی جێگیر لەگەڵ زاڵبوونی تیۆرەكانی سەروەریی میللەت و لەناوچوونی تیۆرە پیۆكراتییەكان. گرنگیی ریفراندۆم دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی وەسف دەكرێت وەك چارەسەرێكی سەردەمییانە بۆ كەموكوڕییەكان و نكوسییەكانی دیموكراسیی پەرلەمانی، بەم رێوشوێنە بەرجەستەكردنێكی روون و ئاشكرایە بۆ بنەماكانی دیموكراسی، چونكە گەڕانەوەیە بۆ گەل لە بڕیارە چارەنووسسازەكان، گەل لە پەراوێزی دیموكراسیی نوێنەرایەتی رزگار دەكات، لە ژیانی سیاسیی چالاكی دەكات، بەمەش گرفتی بەشداریی سیاسی كەم دەكاتەوە، دەركەوتنی كەموكوڕی لە دیموكراسی وەك سیستم و سەرهەڵدانی (ستەمكاریی پەرلەمان) وای كرد راپرسی ببێتە بنەمایەكی سەرەكی بۆ جێگێركردنی دیموكراسی، بە گەڕانەوەی راستەوخۆ بۆ رای میللەت و بۆ یەكلاكردنەوەی پرسە چارەنووسسازەكان. ریفراندۆم سەلماندی قۆرخكردنی چارەنووسی وڵات، دیموكراسی هاوتا نییە لەگەڵ نوێنەرایەتیی پەرلەمانی بەتەنیا، بەڵكوو سیستمی پەرلەمانی جۆرێكە دەكرێت دیموكراسی بێت و دەكرێ دیموكراسی نەبێت، ناكرێت دیموكراسی وابەستەی ئەم سیستمە بكرێتەوە بەتەنیا. دیموكراسیش بە وابەستەبوونی بە میتۆدی ئەبستمۆلۆژی و فەلسەفەیی لیبرالی توانی سەركەوتوو ببێت. ریفراندۆم چەندین جۆر و چەشنی هەیە، هەمووی بەمەبەستی گەڕانەوە بۆ شەرعیەتی میللەتدایە و نزیكبوونەوەیە لە سەرچاوەی شەرعیەتی ژیانی سیاسی لەناو ئەو میللەتە.

 

دیالكیتكی پەرەسەندنی مێژوویی
دەردەكەوێت كە فكری سیاسیی لیبڕاڵی، رزگاری وەك پلەی یەكەم دادەنێت، بۆیە وەك مافێكی سەرەكی هەژماری دەكات و سەروەری كە دەسەڵاتی رەهای میللەتێكە وەك پیرۆزترین ئاست دەناسێنێت، بۆیە لیبڕاڵ دیموكراسەكان دەوڵەتی نەتەوەیی وەك سیمبۆلی پێشكەوتنی میللەتان هەژمار دەكەن و ماف دەدەن بە میللەتان بۆ ئەم مافە خەبات بكەن و كاریشیان كرد لەپێناو رەوابوونی هەر رێكارێك کە میللەتان هەنگاوی بۆ دەنێن لەپێناو رزگاری، ریفراندۆمیش یەكێك لەو رێكارانەیە كە بۆ بەدەستهێنانی مافی چارەی خۆنووسینە كە هەمیشە بڵێسەی خەبات و تێكۆشان و شۆڕش بووە و هەموو بزووتنەوەكانی رزگاری لەسەر بنەمای ئەم مافە خەبات و تێكۆشان دەكەن. ریفراندۆم بوو بە بنەمایەكی سەرەكیی هزری لیبراڵی و ئازادیخوازیی نەتەوەیی و نیشتمانی، لە هەمان كاتیشدا بووە ئامرازی ئازادیخوازانی دنیا بۆ بەدەستهێنانی مەشروعییەت، لە هزری سیاسیی لیبرالیی سویسریدا كە ئەزموونێكی جێگیرە لە ئاوێتەكردنی هزری لیبرالی لەگەڵ دیموكراسی، ریفراندۆم بوو بە بنەمایەكی سەرەكی بۆ بڕیاری گشتیی جێگیر لە سەرجەم وێستگەكانی ژیانی سیاسیی ئەو وڵاتە، ئەم پرۆسەیەش لە سەدەی 16یەمەوە دەستی پێ كرد تا ئێستە، پەرەسەندن و گۆڕانكاری بەخۆیەوە دەبینێت. بەڵام هزری سیاسیی لیبرالی لە شۆڕشی ئەمریكی 1776 و دواتر لە شۆڕشی فڕەنسی 1789 توانی پێگەی ریفراندۆم لەناو تێگەیشتنی هزری لیبرالی دیموكراسی بچەسپێنێت. چەندین رەهەند و لایەنی جیاجیا بگرێتەوە و چەندین جۆری لێ بەرهەم بهێنرێت، لە دەستووری چەندین وڵات وەك رێكارێكی دەستووری جێگیر كرا.


لەدوای جەنگی جیهانیی یەكەم بوو بە بنەمایەكی نێودەوڵەتی لە نەتەوەیەكگرتووەكان كاتێك بڕیاري‌ ژمارە 1514 لە ڕێكەوتی 14ی كانوونی یەكەمی ساڵي‌ 1960ی‌ دەركرد بە پێدانی سەربەخۆیی ‌و دیاریكردنی مافی‌ چارەنووس بۆ نەتەوە ‌و گەلانی ژێردەستە ‌و داگیركراو كە بە بڕیاری "پاكتاوكردنی كۆلۆنیالیزم" (Decolonization) ناسراوە. بەم جۆرە، دەبینین ریفراندۆم لەڕێگەی ئەم بڕیارەوە بەرگێكی یاسایی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بەبەردا كرا؛ كاتێك دەرفەت بە نەتەوە داگیركراوەكان درا لە ڕێگەي‌ ریفراندۆمەوە چارەنووسی خۆیان دیاری بكەن. نموونەی راپرسی سەربەخۆیی جەزائیر 1962، فەڕەنسییەكان دەیانگوت جەزائیرییەكان سەربەخۆییان ناوێت بۆیە راپرسییەكە بۆ فەڕەنسییەكان كەمەرشكێن بوو، چونكە میللەتی جەزائیر دەنگیان بە سەربەخۆیی دا. دیالیكتیكی مێژووی ئەنجامدانی پرۆسەی ریفراندۆمی رزگاری گەشەیەكی زۆری بەخۆیەوە بینی، چەندین پرۆسەی ریفراندۆمی رزگاری لە جیهاندا ئەنجام دران، لەوانە ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان لە 25/9/2017، چاوەڕوانیش دەكرێت چەندین ریفراندۆمی رزگاریی دیكە ئەنجام بدرێت، دیارترینیان ئەوەی چاوەڕوان دەكرێت ریفراندۆم سەربەخۆیی سكۆتلەندایە كە لە كۆتایی 2018دا ئەنجام دەدرێت.

 

ئامانجی ریفراندۆم
ریفراندۆم هەنگاوێكی سیاسی ‌و یاسایی ‌و دیموكراسییە، بەشێكە لە پێداویستییەكانی جێگیركردنی سەروەری لەناو میللەتدا و بەكارهێنانی لەلایەن میللەتەوە، رێكارێكە بۆ بەدەستهێنانی داواكارییەكی گشتی بۆ هەر مەبەستێكی گشتی بێت. وەك (سەربەخۆیی دانانی دەستوور هەمواركردنەوەی دەستوور.. پرسە چارەنووسسازەكان، ئەندامبوون لە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی یان هەرێمی.. هتد) بەرفراوانبوونی بەكارهێنانی ریفراندۆم یان تەسكبوونی مەودای بەكارهێنانی بەندە بە چەندین هۆكاری هزری سیاسی لەو وڵاتە. بیرمەندان كۆكن لەسەر ئەوەی ریفراندۆم دەتوانێت ببێتە بەشێك لە پرۆسیجەری بونیادی مرۆڤی ئازاد، توانای هەیە بەرپرسیارێتیی نیشتمانی بەهێز بكات و ببێتە هەوێنی نەهێشتنی ناكۆكیی ناوخۆیی، هەندێك قوتابخانە ریفراندۆم بە ئەرك و ماف هەژمار دەكەن و هەندێكیش تەنیا وەك ماف دەیبینێت.

 

دیالیكتیكی پەیوەندیی نێوان ریفراندۆمی سەربەخۆیی و مافی چارەی خۆنووسین
هزری سیاسیی هاوچەرخ و نوێ بە هەموو رەوت و ئاراستەكانیەوە، كۆكن لەسەر ئەوەی مافی سەربەخۆیی بۆ گەلان مافێكی بنەڕەتی و رەسەنە و هیچ كاتێك لەدەست ناچێت و خەبات لەپێناویدا خەباتێكی پیرۆزە، هیچ تیۆرێكی هزری سیاسی بەرهەم نەهێنراوە دژی ئەم مافە بێت، تەنیا ئەوە نەبێت لایەنەكان ئەو مافە بە ڕەوا و پیرۆز بۆ خۆیانی دەزانن و قەدەغەی دەكەن لەسەر گەلانی دیكە، بەتایبەت ئەو گەلانە كە لەناو بازنەی دەسەڵاتی خۆیان دەژین، مافی سەربەخۆیی پیرۆزترین و بەهاترین مافە گەلانی دنیایە کە هەموو مافەكانی دیكە دەكەنە قوربانی و هەموو رێكارێك بە ڕەوا دەزانن بۆ بەدەستهێنانی مافی سەربەخۆیی. هزری سیاسی هاوچەرخ جەنگی سەربەخۆی بەپیرۆزترین جەنگ هەژمار دەكات، هەموو بزووتنەوە رزگاریخوازەكانیش بەبزووتنەوەیەكی شەرعی بۆ گەلەكانیان دەناسرێنن. لەراستیدا سەربەخۆیی تەنیا چەمكە بۆ پێناسەكردنی رزگاری. لەلایەن میللەتانی سەردەست چەندین هەوڵ درا بۆ ناساندنی خۆ بەڕێوەبردن و فیدراڵی وەك شێوازێكی دیكە مافی چارەی خۆنووسین، زیاتریش لەلایەن هزری ماركسی ئەم نۆرمە پەیدا بوو. بەڵام بەگشتی هێشتا لە هزری دیموكراسیدا سەربەخۆیی تاجەگوڵی مافی چارەی خۆنووسینه و جێگرەوەی نییە.


مافی چارەی خۆنووسین مافێكی بنەڕەتی و سەرەكییە بۆ میللەتان، هەموو میللەتانی جیهان خەبات و تێكۆشانی خۆیان تەرخان كردووە بۆ ئەوەی مافی چارەی خۆنووسین بە دەستی خۆیانەوە بێت و هیچ لایەنێكی دەرەكی نەتوانێت ئەو مافەیان لێ زەوت بكات. بۆ هەموو دیموكراسیخوازێك ئاشكرایە شێوازی لیبڕاڵی بۆ دیموكراسی بە پەنای بیرۆكەی یاسای سرووشتی بونیاد نراوە، فەلسەفەی سیاسیی لیبڕاڵی دەسەڵات و سەروەری و یاسادانان و موڵكدارێتی دەگەڕێنێتەوە بۆ میللەت لە رێگای تاكەكانیەوە، بەمەش میللەت خۆی سەروەریی خۆی بەكار دەهێنێت بە دامەزراندنی دەوڵەت و خۆیشی سەربەخۆیی سیاسی بۆ خۆی دیاری دەكات بە دیاریكردنی سیستمی سیاسیی گونجاو بە كولتوور و بەرژەوەندییەكانی خۆی، هەرچەندە بنەمای دیموكراسی گشتییە و بنەمای لیبڕاڵی تاكگەراییە، بەڵام لیبڕالیزم توانی ئیشكالییەتەكانی دیموكراسی چارەسەر بكات و رێگر بێت لە بەردەم هەڕەشەكردنی دیموكراسی بۆ سەر ئازادی، چونكە بنەمای گشتیی دیموكراسی، ئیشكالییەتی ئازادیی لێ دەكەوێتەوە، بۆیە تەنیا شێوازی لیبڕاڵی دەتوانێ ئازادی بپارێزێت. بونیادی فەلسەفیی لیبڕاڵی ئیشكالییەتی پەیوەندیی نێوان ستەمكاری و پاشكۆیەتی و دیموكراسی لە هزری سیاسیی هاوچەرخدا بەم شێوەیە پۆلێن بكات، دواتر هەڵدەستێت بە دانانی نەخشەی چارەسەركردن. لێرە دیالیكتیكی پەیوەندیی نێوان دیموكراسی و رزگاری لە هزری لیبراڵی روون دەبێتەوە، بە پێشخستنی رزگاری لەسەر هەنگاوەكانی دیكە خەبات و روانینی هزری لەبەر ئەوەی هەنگاوی یەكەمی ئازادی كە هەموو هەنگاوەكانی دیكە لەسەر ئەم هەنگاوە هەڵدەچنرێن هەنگاوی رزگارییە، هزری لیبرالیش لە سەردەمی رێنسانسەوە رزگاری یەكسان دەكات بە دامەزراندنی دەوڵەت، لەناو دەوڵەتیش دیموكراسی پەیڕەو دەكرێت. بەم هاوكێشەیە بنەما هزرییەكانی پەیوەندیی نێوان دیموكراسی و رزگاری دادەڕێژرێت، بۆیە سەربەخۆیی دەبێتە هەنگاوێكی پیرۆزی خەباتی دیموكراسی كە بەبێ سەربەخۆیی هەرگیز دەرفەت بۆ دیموكراسی نابێت. یان باسكردنی دیموكراسی دەبێتە باسێكی پێشوەخت.


رەوایەتیی خەباتی رزگاری پلەی یەكەمە بۆ دامەزراندنی وڵات تا سەروەری (دەسەڵاتی رەها)ی ئەو میللەتە لە دەستی خۆیدا بێت، چونكە پێیان وایە میللەتێكی پاشكۆ ناتوانێت لە دۆخی ئازادیدا بژی و هەرگیز درك بە رەهەندی ئازادی ناكات. لێرەوە هزری ئازاد شۆڕشی رزگاری رەوا دەكات بە پیرۆزترین قۆناغی خەباتی ئازادی هەژماری دەكات. ریفراندۆمی رزگاری دەبێتە ئەڵقەیەكی گرنگ و چارەنووسساز لە ئەڵقەكانی خەباتی رزگاری، تیایدا خەباتی دەستەبژێری رزگاریی نیشتمانی دەكاتە خەباتێكی گشتیی میللەتێك بۆ رزگاری. بەم پێیەش پێگەی ریفراندۆمی سەربەخۆیی لەناو هاوكێشەی خەباتی دیموكراسیدا زۆر بەرز و كاریگەر دەنرخێنرێت، چونكە چەندین ئامانجی سیاسی و یاسایی و شارستانی دەستنیشان دەكات بە ئاشتییانە و بەیەكڵاكەرەوەیانە بەو مانایە هیچ گومان لەسەر تەوژم و ویستی میللەت نامێنێت. بۆیە لە زۆربەی جیهان ریفراندۆم بە میكانزمێكی دیموكراتی ‌و ئاشتی پەسەند كراوە.


لە وڵاتانی خۆرئاوا و لەبەرئەوەی گرفتی پاشكۆیەتییان تێپەڕاندووە و قۆناغی رزگاریی تەواو بەسەركەوتوویی بەڕێ خستبوو، تەنیا لە ناواخنی خۆڕێكخستن و بەگەڕخستنی دۆخی ناوخۆیی خۆیان بوون بۆ گەیشتن بە دۆخی ئازادی، بەمەش پێیان وابوو دەبێ دیموكراسی قووڵ بكرێتەوە بە گەڕانەوەیەكی زۆرتر و كاراتر لەسەر میللەت لە رێگای ریفراندۆمەوە، چونكە ریفراندۆم رێسایەكی دیموكراسیی نیمچە راستەوخۆیە بانگەشەی بۆ دەكرێت بۆ یەكلاكردنەوەی پرسە گشتییەكان، هاووڵاتی لە رێگای ریفراندۆمەوە بەشداریی راستەوخۆ دەكات لە پرسە گشتییەكان و راستەوخۆ بەشداری دەكات لە نەخشەكێشانی داهاتوودا. گرنگیی ریفراندۆم دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی وەسف دەكرێت وەك چارەسەرێكی سەردەمییانە بۆ كەموكوڕییەكانی دیموكراسیی پەرلەمانی، بەم رێوشوێنە بەرجەستەكردنێكی روون و ئاشكرایە بۆ بنەماكانی دیموكراسی، چونكە گەڕانەوەیە بۆ گەل لە بڕیارە چارەنووسسازەكان، گەل لە پەراوێزی دیموكراسی نوێنەرایەتیی رزگاری دەكات و لە ژیانی سیاسیدا چالاكی دەكات، بەمەش گرفتی بەشداریی سیاسی كەم دەكاتەوە، دەركەوتنی كەموكوڕی لە دیموكراسی وەك سیستم و سەرهەڵدانی (ستەمكاریی پەرلەمان) وای كرد راپرسی ببێتە بنەمایەكی سەرەكی بۆ جێگیركردنی دیموكراسی، بە گەڕانەوەی راستەوخۆ بۆ رای میللەت بۆ یەكلاكردنەوەی پرسە چارەنووسسازەكان. ریفراندۆم سەلماندی قۆرخكردنی چارەنووسی وڵات دیموكراسی هاوتا نییە لەگەڵ نوێنەرایەتیی پەرلەمانی بە تەنیا، بەڵكوو سیستمی پەرلەمانی جۆرێكە دەكرێت دیموكراسی بێت و دەشكرێ دیموكراسی نەبێت، ناكرێت دیموكراسی وابەستەی ئەم سیستمە بكرێتەوە بە تەنیا. دیموكراسیش بە وابەستەبوونی بە میتۆدی ئەبستمۆلۆژی و فەلسەفەیی لیبڕاڵی توانی سەركەوتوو ببێت. ریفراندۆم چەندین جۆر و چەشنی هەیە، هەمووی بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ شەرعییەتی میللەتدایە و نزیكبوونەوەیە لە سەرچاوەی شەرعییەتی ژیانی سیاسی لەناو ئەو میللەتەدا. ریفراندۆم رێسایەكی دیموكراسیی راستەوخۆیە، بەكار دەهێنرێت بۆ یەكلاكردنەوەی پرسە گشتییەكان، هاووڵاتی لەرێگای ریفراندۆمەوە راستەوخۆ بەشداری لە نەخشەكێشانی پرسە گشتییەكان دەكات، نزیكترین رێكارە بنەما سەرەكییەكانی دیموكراسی راستەقینە.

 

پاژی دووەم: دیالیكتیكی پەیوەندی نێوان خەباتی رزگاری كوردستانی و ئەنجامدانی ریفراندۆم
شۆڕشی رزگاریی نیشتمانیی كوردستان، شۆڕشێكی رزگاری- دیموكراسییە، هیچ گومان لەسەر رەوایەتیی خەباتی رزگاریی نیشتمانیی كوردستانی نییە، لە ماوەی نزیك دوو سەدە بەبەردەوامی شۆڕشی رزگاریی كوردستانی چەندین قۆناغی بەخۆیەوە بینیوە، شۆڕشی رزگاریی نیشتمانیی كوردستانی خەبات و تێكۆشان دەكات بۆ چارەسەركردنی ئاڵۆزترین پرسی سیاسی لە كوردستان كە ئەویش پرسی كوردستانە، پرسی وڵاتێكی لەتلەتكراو و داگیركراو لەلایەن هێز و دەوڵەتی جیاواز كە كۆكن لەسەر بەردەوامیی داگیركردن و دابەشكردنی كوردستان لەنێوان خۆیاندا، جگە لە ئاڵۆزیی دۆخی نێودەوڵەتی لەسەر كوردستان. خەباتی رزگاریی نیشتمانیی كوردستانی چەندین ئامرازی شۆڕشگێڕیی بۆ رزگاری بەكار هێناوە كە لە خەباتی ئاشتییانە پۆلێن دەكرا، بەڵام بەهۆی دڕندەیی داگیركەرانی كوردستان، شۆڕشی رزگاری دەستی برد بۆ چەك بۆ مەبەستی بەرگریكرن و چەندین قۆناغی شۆڕشی چەكداری لە خەباتی رزگاریی نیشتمانیی كوردستانی تۆمار كراوە. ریفراندۆم یەكێك بووە لەو ئامرازانەی كە سەركردایەتیی سیاسیی كوردستانی هەوڵیان داوە ئەنجامی بدەن، دیارە چەندین پاڵپشتیی هزری هەبووە لە پشتی بیركردنەوە لە ریفراندۆم وەك ئامرازێكی كاریگەر لەپێناو خەباتی رزگاری لەوانەش:


لەلایەنی بابەتی:
• لەبەر دوورماوەی داگیركاری لەسەر كوردستان و دەرەنجامی سیاسیی كوشتن و سڕینەوە و كڕین و بەكوێلەكردنی كوردستانیان، دەوڵەتانی داگیركەر پڕوپاگەندەی ئەوەیان دەكرد كە گوایە كورد چیتر رزگاریی ناوێت و لەژێر چەتری ئەوان قەناعەتی هەیە. بۆیە پێویست بوو بۆ هەموو جیهان راستی و دروستیی ویستی میللەتی كورد بخرێتە روو.


• دەوڵەتانی داگیركەرانی كوردستان پڕوپاگەندەی زۆر دەكەن بەوەی بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان بزووتنەوەیەكی تیرۆریستە و هیچ نوێنەرایەتیی میللەتی كوردستان ناكات، داواكاریی رزگارییش تەنیا ویستی چەند كەسێكە و هیچ كات میللەتی كوردستان لەگەڵ ئەو داواكارییە نین و رەزامەندیی تەواویان هەیە بە ژیان لەژێر فەرمانڕەوایەتیی دەوڵەتانیان. لەراستیدا بۆ كۆتایی پێهێنان بەم جیاكارییە و سەلماندنی مەشروعییەت و شەرعییەتی بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان، ریفراندۆم باشترین دەروازەیە بۆ هەڵگرتنی ئامانجی میللەتی كوردستان، بەمەش بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان شەرعییەتی خەباتی خۆی بۆ رزگاری لە میللەتی كوردستان وەردەگرێت و هەرگیز ناتوانێ سازشی لەسەر بكات.


• لەبەرئەوەی شۆڕشی رزگاریی كوردستان شۆڕشێكی دیموكراسییە، هەمیشە رێكارەكانی خەباتی رزگاری بە دیموكراسی پێشكەش كردووە و ریفراندۆمیش یەكێكە لەو رێكارە دیموكراسییانەی كە گومان لەسەر دیموكراسی و ئاشتییانەی نییە، بۆیە دۆخی داگیركەرانی ئاڵۆز كرد چونكە ئەوان بە چەك و هێرش و توندڕەوی رووبەڕووی ئەو هەنگاوە ئاشتییانەیەی كوردستان بوونەوە.


• رەهەندی مێژووی پەرەسەندنی دۆخی پرسی كوردستان بەتایبەت لە باشووردا وای كرد ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان ببێتە وەڵامدانەوەیەكی راستەوخۆی ئەو بەناو ریفراندۆمەی دەسەڵاتی داگیركاری بەریتانی لەرێگای لیژنەیەكی نێونەتەوەیی ئەنجامی دا لە 1924-1925 بۆ لكاندنی كوردستان بە عێراقەوە، بۆیە ئەنجامدانی ریفراندۆم بوو بە ئەركێكی مێژوویی پێویست بۆ سڕینەوەی شەرعییەتی لكاندنی كوردستان بە عێراقەوە.


• دوای ئەوەی عێراق خۆی وەك دەوڵەتێكی دیموكراسی پێشان دەدات و لەلایەن كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پشتیوانی دەكرێت، پێویست بوو كوردستان بە رێكاری دیموكراسی روون و ئاشكرا وەڵامی سەرجەم پڕوپاگەندەكانی عێراق بداتەوە و باشترین هەنگاو ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی و داوەتكردنی عێراق بۆ گفتوگۆیەكی گشتی و بەرفراوان بۆ چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان هەردوولا.


• ریفراندۆم وەك هەنگاوێكی ئاشتییانە، دەمامكی سەر دەموچاوی دڕندەیی و نادیموكراسیی عێراق و هێزە هاوپەیمانەكانی دەرخست.

 

لە لایەنی خودی
• ریفراندۆم پێویست بوو بۆ یەكلاكردنەوەی ئاراستە سیاسییەكانی ناو كوردستان بۆ ناسینەوە و جیاكردنەوەی ئەندام و لایەنەكانی بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان لەگەڵ ئەندام و لایەنە سیاسییەكانی دژ بە بزووتنەوەی رزگارخوازی كوردستان.


• ریفراندۆم پێویست بوو بۆ دیاركردنی چەقی دەستپێكردنەوەی خەباتی رزگاری و دەستنیشانكردنی ئامرازەكانی بۆ داهاتوو.


• ریفراندۆم پێویست بوو بۆ رزگاربوونی خودی لە فۆبیای تۆقاندن و تیرۆركردنی دەوڵەتانی داگیركەر لە دژی كوردستان.


• ریفراندۆم بوو بە كۆسپ لەبەردەم هەوڵەكانی لەناوبردنی قەوارەی فیدراڵیی كوردستان، چونكە لەكاتێكدا عێراق باسی لە لامەركەزیی ئیداری دەكرد بۆ پارێزگاكان لە ناوخۆدا، چەندین هێزی سیاسی بانگەشەی ئەوەیان دەكرد كە ئەوان دەیانەوێت سیستمێكی لامەركەزی هەبێت. بەمەش خودی قەوارەی فیدراڵیی كوردستان كەوتە بەر پرسیار و مەترسیی هەڵوەشانەوە، بە ئەنجامدانی ریفراندۆم دەركەوت بۆ هەموو لایەك كوردستانییەكان دەوڵەتێكی سەربەخۆیان دەوێت و ئاستی ویست و ئامانجیان لە فیدراڵییش گەورەترە، بەمەش داوەتی گەڕانەوە بۆ لامەركەزی فەشەلی هێنا.


• گێڕانەوەی متمانە بۆ داهاتووی رزگاریی نیشتمانی لەلای تاكی كوردستانی.


• سەلماندنی خودێتی و تایبەتمەندیی بڕیاری كوردستانی لەبەردەم خودیدا و لەبەردەم هەموو جیهان.


• جیاكردنەوەی كێبەرەكانی حزبی لە پرسە نیشتمانییەكان كە بۆ یەكەم جار تاكی كورد توانی لەژێر هەژموونی تیرۆری فكری رزگاری ببێت و بتوانێت پرسە نیشتمانییەكان لە پرسی ململانێی حزبی جیا بكاتەوە.


دیالیكتیكی پەیوەندیی نێوان ریفراندۆمی سەربەخۆیی 2005 و ریفراندۆمی سەربەخۆیی 2017

 

ریفراندۆم وەك چركەیەكی مێژووی بۆ كوردستان و ناوچەكە و هەموو جیهان هەژمار دەكرێت، بەڕاستی ریفراندۆمی كوردستان زەنگێك بوو بۆ گۆڕانكارییەكی مەزن بۆ جیهان، بەڵام زۆر گرنگە بپرسین پەیوەندیی نێوان ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان كە لە 2005 ئەنجام درا و ریفراندۆمی سەربەخۆیی كە لە 2017 ئەنجام درا چییە؟


لەڕاستیدا ریفراندۆمی سەربەخۆیی لە دۆخێكی ئێكجار ئاڵۆز ئەنجام درا، كاتێك هەموو جیهان عێراقی ئامادە دەكرد بۆ قۆناغێكی نوێ و سەردەمێكی نوێ، پێیان وابوو لەو سەردەمە چیتر كێشەی نەتەوەیی لە عێراق نامێنێت، ماكینەی میدیایی و سیاسیی ئەمریكی و خۆرئاوا، بانگەشەی ئەوەی دەكرد ئیتر عێراق دەبێتە ئیكۆنی جوانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەرجەم تیۆرەسازی ئەم بارەیەوە دەكرا، بەڵێنی تەواو بە كورد درابوو كە كورد لە عێراقی نوێ دەحەسێتەوە و چیتر كێشەكانی نامێنێت و مافەكانی دەگەڕێتەوە، لەناو كوردستانیشدا وەك ئێستە روون نەبوو كێ بەڕاستی لەگەڵ ئاوێتەبوونە لەگەڵ بەغدا و خۆچەماندنەوەیە و كێ دەیەوێت كوردستان لە چنگی داگیركاری رزگار بكات. لەم هەلومەرجە بڕیار وابوو ریفراندۆم بكرێت لەسەر دەستووری عێراق و دامەزراوە هەمیشەییەكانی عێراق دابمەزرێن. لەو كاتەدا ریفراندۆمی سەربەخۆیی 2005 لەدایك بوو كە كوردستانییەكان زۆر بەڕاشكاوی دەنگیان دا بە سەربەخۆیی و ئەنجامی ئەو ریفراندۆمە درا بە هەموو جیهان، هەموو جیهان تێگەیشتن كە كوردستانییەكان سەربەخۆییان دەوێت و بەشدارییان لە عێراق بژارەیەكی تاهەتایی نییە.


عێراقییەكان زۆر بەمەغرووری و بێباكی هەمیشە دەڵێن و لە هەموو شوێنێك كە كورد لە 2003 بەئارەزوومەندانە گەڕایەوە بۆ لای عێراق، زۆر بێشەرمانە خۆیان لە ئەنجامی ریفراندۆمی ئەو سەردەمە دەخافڵێنن، بەڵام دوای 12 ساڵ، ئینجا بەفەرمی ریفراندۆمی 2017 ئەنجام درا وەك سەلماندن و تەواوكارێك بۆ ریفراندۆمی پێشوو، یان دەتوانین بڵێین وەك كۆتایی قۆناغی سەلماندنی یەكلاكەرەوە بۆ ویستی گەلی كوردستان بۆ سەربەخۆیی.


لەڕاستیدا لە رێسا دیموكراسییەكاندا ئەنجامدانی ریفراندۆمی نافەرمی زۆر باوە بۆ ئەوەی دەنگی میللەت بۆ سەربەخۆیی بگەیەنرێتە لایەنە پەیوەندیدارەكان تا لە مەودایەكی دووردا كار لەسەر جێبەجێكردنی ئەو ئاواتە بكرێت، ئەم جۆرە نامەیە دەدرێتە دەستی دەوڵەتانی داگیركەر كە دەبێ تێبگەن كە ویستی ئەو میللەتە سەربەخۆییە، بۆیە دەبێ بۆ مەودایەكی مامناوەند ئەو ویستە بهێننە دی.


بەڵام سەرانی عێراق و هاوكارەكانی نەك هەر خۆیان لە ریفراندۆمی 2005 خافڵاند، بەڵكوو هەر پشتگوێیان خست و هیچ هەژماریان بۆ نەكرد وەك رەنگدانەوەیەكی ئاشكرا بۆ بێ ڕێزی لە ویست و ئیرادەی میللەتی كوردستان. دوای 12 ساڵ لە دەرفەت بۆ رژێمی بەناو دیموكراسیی عێراق، كاتی ئەوە هاتبوو ریفراندۆمێكی فەرمی و بەرفراوان لەسەر ئەو خاكە رزگاركراوەی كوردستان ئەنجام بدرێت تا بە شێوەیەکی یەكلاكەرەوە ئیرادەی گەلی كوردستان بۆ هەموو جیهان دووپات بكرێتەوە كە هەمیشە گەلێكی ئاشتیخوازە و هەڵگری خەونی سەربەخۆییە و خەباتی بێ وچانی بۆ دەكات.

 

لەنێوان ریفراندۆمی 2005 و ریفراندۆمی 2017 چەند رەهەندێكی گرنگ سەلمێنران:
• گەلی كوردستان هەمیشە خوازیاری سەربەخۆییە و هەرگیز دەستبەرداری ئەو ویستە نابێت.


• سەلماندنێكە كورد پابەندی هەموو بەڵێنەكان بووە كە لەگەڵ عێراق و ناوچەكە و زلهێزەكان دراوە، رۆیشتن بۆ ریفراندۆم دوا هەوڵی ئاشتییانەیە كە دەبێ بدرێت بۆ سەربەخۆیی.


• سەلماندنێكە كە هیچ رێككەوتن و هیچ بەڵێنێكی عێراقی جێگای متمانە نییە، عێراقییەكان خاوەن ئیرادەی چارەسەركردنی پرسی كوردستان نین.


• ئەمەش مانای ئەوەیە ئامانجی ریفراندۆمی كوردستان بۆ ئەوەیە بەشێوەیەكی ئاشتییانە كوردستان و عێراق ببنە دوو دراوسێی باش. ریفراندۆم ببێتە دەروازەیەك بۆ گفتوگۆیەكی جدی بۆ سەربەخۆیی ئاشتییانە.


• پاراستنی لایەن كەمی پەیوەندیی نێوان كوردستان و عێراق و رێگرتن لەبەردەم هەڵگیرسانی جەنگ.


• پاراستنی گواستنەوەی ئاشتییانە بۆ پەیوەندیی نێوان پێكهاتە كولتوورییەكان.


• عێراق بە هەموو حاڵەتەكان بە توندڕەوی و شۆفینیستی وەڵامی هەوڵە ئاشتییانەكانی كوردستان دەداتەوە.


• كوردستانییەكان خاوەن هێڵێكی هزری جێگیرن سەبارەت بە چۆنێتیی خەبات بۆ رزگاری، ئاكاری سیاسیی كوردستانی زۆر جیاوازە لەوەی لە عێراقدا هەیە.


• ئاستی هوشیاریی گشتیی كوردستانی لە ئاستێكی بەرزدایە.


• لە هەردوو حاڵەتدا كوردستانییەكان خۆیان لە كێشەی عێراق جیا كردەوە، بەڵكوو تەنانەت خۆی لە ئاڵۆزییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەمەش جیهان بە چاوێكی جیاواز و سەربەخۆ سەیری دەكات.


• ریفراندۆمی میللەتی كوردستان نابێتە كۆسپ لەبەردەم هەنگاوە جیهانییەكان بۆ دیموكراسی، بەڵكوو دەبێتە ئەڵقەیەكی نوێ بۆ گرێدانەوەیەكی ئاسۆیی دیموكراسیی جیهانی.


• كوردستان لەبەردەم قەیرانی دیمۆگرافییە، بۆیە زۆر گرنگە هەتا زووە راپرسییەك ئەنجام بدات بۆ ئەوەی بتوانێ لایەنی كەمی مافە نەتەوایەتییەكانی دابین بكات.


• ریفراندۆم ئامادەسازییە بۆ قۆناغی گەیشتن بە سەربەخۆیی، واتا هەنگاوی شەرعی بەرەو سەربەخۆیی دەست پێ دەكات.


• كوردستانییەكان هەمیشە داوا دەكەن لە بەرامبەرەكانیان بەچاوی پۆزەتیڤ لە پرسی كوردستان و هەوڵی سەربەخۆیی كوردستان بڕوانن لە ڕێگای ریفراندۆمی ئاشتییانە، ئەم هەڵوێستەیان چەندین جار دووپات كردەوە.


• هەوڵی دانانی ریفراندۆم وەك رێكارێكی مەدەنییانە بۆ سەربەخۆیی، نابێتە هۆی شوێنگرتنەوەی هیچ كام لە رێكارەكانی میللەتان بۆ گەیشتن بە مافی رەوای چارەنووسی خۆیان لە سەرەوەشیان خەباتی شۆڕشگێڕانەیە.

 

بەرچاوڕوونییەكانی ریفراندۆم
ریفراندۆم رای خەڵكی كوردستانە و بە هەموو دنیای رادەگەیەنێت، تەواوەتی بەرجەستەی ویستی میللەتێكە هەنگاوێكی زۆر گرنگە بۆ تێكشكاندنی ئابڵووقەی جیوستراتیژی بۆ سەر كورد، دەبێ هەموو كەسێك ئەو راستییە بزانێت كە سەربەخۆیی مافی كوردە و هەر دەبێ بە ریفراندۆم، یان بەبێ ریفراندۆم، بەدەستی بهێنێت، تا سەربەخۆش نەبین، كێشە سەرەكییەكانمان چارەسەر نابێت. لەگەڵ ئەوەشدا ریفراندۆم زۆر راستی بۆ كوردستانییەكانی دەرخست لەوانە:
یەكەم: سەرجەم هەوڵەكانی دژی ریفراندۆم هاوتەریب بوو لەگەڵ دەستێوەردانی دەرەكی لەناو كاروباری كوردستان بۆ لاوازكردن و رێگرتن لەبەردەم بەدەستهێنانی مافە رەواكانی.


دووەم: دروشمەكانی مافی مرۆڤ و دیموكراسی جیهانی و هەرێمی بەگشتی و عێراقی بەتایبەت، دوور بوون لە ڕاستی بەرامبەر بە كوردستان، هێشتا لە ڕێگای دەزگا سیخوڕییەكان و چارەسەری سەربازی و ئەمنی دەجووڵێین.


سێیەم: ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردستان و سەلماندنی دەوڵەت، هێشتا زۆر گرنگ و كاریگەرە لە دنیادا و هێزەكانی دنیا تەنیا دەوڵەت دەبینن، ئەمەش سەرجەم پڕوپاگەندەی ئەوانە دەخاتە ژێر پرسیاری میسداقیەت كاتێك دەیانگوت دەوڵەت باوی نەماوە! بۆیە خەبات لەپێناو دامەزراندنی دەوڵەت خەباتێكی ئێكجار پیرۆز و چارەنووسسازە.


چوارەم: خەونی كوردستانییان بۆ سەربەخۆیی نەگۆڕە و هیچ كاریگەر نەبووە بە پڕوپاگەندە و بانگەشەی دیكە.


پێنجەم: ئەم ریفراندۆمە سەلماندی كە داعش و حكوومەتی عێراق و ئێران و توركیا و سووریا و ئۆپۆزیسیۆنی سووریا و قاعیدە، هاوڕان و هاوكاری یەكترن دژی كوردستان. هەر خێرا ئەم هێزانە توانییان رێك بكەون و كار و چالاكیی سەربازی لەنێوانیان كەم بكەنەوە تا سوپای عێراق بتوانێت هەڕەشە لەسەر كوردستان دروست بكات، داعش لە حەویجە و تەلەعفەر و حەزەر هیچ شەڕی نەكرد و بەئاسانی كشایەوە تا رێگا بۆ سوپای عێراق خۆش بكات هێرش بكاتە سەر كوردستان. چەندین ئاماژەی حاشاهەڵنەگر هەن كە سەدان چەكداری داعش لەناو حەشدی شەعبی جێگایان بۆ كرایەوە بۆ ئەوەی بتوانن ببن بە بەشێك لە جەنگ دژی كوردستان. حكوومەتی عێراقی لەگەڵ توركیا و ئێران و سووریا تەنسیقی سەربازی و ئەمنیی زۆری كرد و چەندین رێككەوتنی سەربازی و ئەمنیی ئەنجام دا بۆ ئەوەی بتوانێ هێرش بكاتە سەر كوردستان.


كە داعش توانی لە ماوەی هێرشكردنی سەر كوردستان ببێتە هۆی ئەوەی ئەنجامدانی ریفراندۆمی كوردستان دوا بكەوێت، دواتریش بوو بە هاوكاری عێراق دژی كوردستان و لەو ماوەیەی دوای 16ی ئۆكتۆبەر داعش چەندین هێرشی كردە سەر كوردستان و پێشمەرگە، لەو ماوەیەدا دژی چەندین هێز دەجەنگا وەك عێراق و حەشدی شەعبی و داعش و قاعیدە و ئێران و توركیا.


شەشەم: مێژووی قیزەونی عێراق هەمیشە خۆی دووبارە دەكاتەوە، لەوەش زیاتر هیچی دیكەیان نییە بیخەنە روو. گوتاری مێژوویی دەوڵەتی عێراق هەر لە سەرەتای دروستبوونیەوە تا ئێستە، ئەو گوتارەیە كە خودی گوتارەكە رێگری سەرەكییە لەوەی كە دەبێ مێژووی دەوڵەت بە گەلەكەی بڵێت.


حەوتەم: ئەم جارەیان جیاواز لە جارانی پێشوو، دوژمن و خاكفرۆشان نەیانتوانی بڵێن زۆربەی میللەتی كورد لەگەڵ ئێمەیە، چونكە ریفراندۆم ئەو درۆ مێژووییە ترسناكەی پووچەڵ كرد. سەلماندی كە كوردستان دەنگ و رەنگی بۆ سەربەخۆییە.


هەشتەم: ئەم جارەیان جیاواز لە هەموو جارێكی دیكە دوژمن ناچار بوو زۆر بەئاشكرا پیلانگێڕی دژی كوردستان بكات، هەنگاوەكانیان بۆ خەڵكی كوردستان و بۆ هەموو جیهان هەرزوو ئاشكرابوو، كە جاران بەرێككەوتن نهێنیی پیلانەكان ئەنجام دەدرا و زۆر لایەنی بەنهێنی دەمایەوە. ریفراندۆم دەمامكی لەسەر دۆست و دوژمنی كوردستان لادا. ئەمەش گەورەترین دەستكەوتە بۆ گەلی كورد.


نۆیەم: ریفراندۆم پەیوەندی راستەقینەی گەلی كوردستان بە كورد و عەرەب و توركمان و سریان و كلدانی دەرخست، دوور لە پڕوپاگەندەی دوژمنان كە دەڵێن ئەوە ئەم پێكهاتانە بەكێشەن لەگەڵ یەكتردا هەموویان پێكەوە دەنگی سەربەخۆییان بۆ كوردستان هەڵبژارد. دەریش كەوت كە ویستی سەربەخۆیی كوردستان لەناو دڵی مەسیحی و موسڵمان و ئێزیدی لەناو كورد و عەرەب و ئاشووری و توركمان و كلدان و ئەرمەن زیندووە و بە تین و گوڕەوە خەباتی بۆ دەكەن.


دەیەم: عێراق بۆ ئەوەی دژایەتیی ریفراندۆمی كوردستان بكات، هەستا خۆی فرۆشتە ئێران و توركیا و بەسەرشۆڕی چەندین دەستكەوتی زۆری پێیان دا. لەڕاستیشدا ئەمە كارەساتێكی گەورەی عێراقە كە بۆ رێگرتن لەبەردەم سەربەخۆیی كوردستان، ئامادەیە خۆی بخاتە ژێر ركێفی وڵاتانەوە.


دیالیكتیكی پابەندبوون بە ئەنجامی ریفراندۆم

گرنگیی ریفراندۆم ئەوەیە وابەستە نابێت بە یاسا و رێكارە باوەكان بەتایبەت ئەگەر بۆ گۆڕینی ئەو دۆخە یان بۆ دامەزراندنی دۆخێكی نوێ بێت. یەكەم جارە لە پارچەیەكی كوردستاندا ریفراندۆم ئەنجام دەدرێ. ئەنجامدانی ئەم ریفراندۆمە لە كاتێكدایە كە لە نەتەوەیەكگرتووەكانەوە تا هەموو ناوەندە نێودەوڵەتییەكان ئاگادارن، ئەمەیش ئەوە دەگەیەنێ كە خواستی كوردستان وەك ئیرادەی گەل دەخرێتە ڕوو. ریفراندۆم لە چوارچێوەی یاسا كارپێكراوەكان ئەنجام درا، ئەم ریفراندۆمە قۆناغەكانی ئەنجامدانی ریفراندۆم و ڕاگەیاندنی دەوڵەتی لێك جیا كردووەتەوە، ئەمەیش كارێكی دروستی یاسایی و وردبینییەكی گرنگی دیپلۆماسی و سیاسییە.


لەبەرئەوەی ریفراندۆم لە ناخی بنەمای سەروەریی میللەت هێز ورەی شەرعیەتی وەرگرتووە، بۆیە دەرەنجامەكەی لە هەموو حاڵەتەكان قۆناغێكی نوێ دادەمەزرێنێت، هێزە نێودەوڵەتییەكان و هەرێمی و ناوخۆییەكان ملكەچ دەكات بەوەی بەو دەرەنجامە رازی ببن و پاشەكشێ بكەن لە بەردەم رای میللەت، بۆیە پابەندبوون بە بەرەنجامی ریفراندۆم پابەندبوونە بە بنەماكانی ئیرادەی سیاسیی گشتی، پابەندبوونە بە ئاكار و رێزگرتنە لە ئیرادەی میللەت، ئەم پابەندبوونە سەنگی مەحەكی پەیوەندیی نێوان سیاسەتمەدار و كەسانی پەیوەندیدار لەگەڵ میللەتی خۆیان، پابەندبوونی بە ئەنجامی ریفراندۆم نیشانەی دانپێانان و رێزگرتنی میللەتانە بە میللەتی ئەنجامدەری ریفراندۆمە. جگە لەم دۆخە هیچ شرۆڤەیەكی دیكە جێگای ناگرێتەوە.


هێزەكانی دژی كوردستان لە ناوخۆ و لە دەرەوە، دەیانەوێ پابەندبوون بە ریفراندۆم نەبێت، چونكە ئەوانە چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوە هیچ رێزێك بۆ كوردستان وەك میللەت و وەك خاك ناگرن و دەیانەوێت لە رەفتار و كرداریانەوە كوردستانییەكان بشكێننەوە و بە كەمیان بزانن، لە ریفراندۆمدا ئەو هەست و تەوژمە بەڕاشكاوی دەركەوت كاتێك بەهەموو هەوڵ و تەقەلایەك كار دەكەن بۆ پشتگوێخستنی دەنگی ریفراندۆم. هەموو كوردستانییەكان ئەو راستییە دەزانن.

 

ئەنجام
یەكەم جارە ریفراندۆم بە ویست و ئیرادەی كوردستانی ئەنجام بدرێت و زۆربەی ناوچەكانی كوردستانی گرتەوە، زۆربەی میللەتی كوردستان لەو ریفراندۆمە بەشدارییان كرد، ئەم ریفراندۆمە دووبارە مەشروعییەتی پرسی كوردستانی زیندوو كردەوە و سەلماندی بۆ جیهان كە كوردستان میللەتێكی زیندووی هەیە و ئامادەن خەباتی بەردەوام بكەن بۆ سەربەخۆیی. ریفراندۆم مافێكی سەرەكی و سەرەتایی گشتییە بەكار دەهێنرێت بۆ ئەوەی دۆخێكی چەقبەستوو تێپەڕێنێت و قۆناغێكی نوێ دابمەزرێنێت، ئەمەش دەبێتە شۆڕشی بنچینەیی ئەنجامدانی گۆڕانكاریی گشتی. بۆ ئەم مەبەستە هەندێ لە تەكنۆكرات و پشتیوانانی دۆخی بەرجەستكراو یان دژەكانی ئەنجامدانی گۆڕانكاری، تەگەرە و كۆسپی پێشوەخت بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم دادەنێن یان دەیانەوێ گومانی لەسەر دروست بكەن، بەڵام لەڕاستیدا ریفراندۆم شۆڕشێكی مەزنە لە كوردستان بە جوانترین و باشترین شێواز ئەو شۆڕشە بەڕێوە چوو، هێشتا بەردەوامە و ئامادەیی تەواو هەیە بۆ پابەندبوون و دووپاتكردنە لەسەر ئەنجامدانی چونكە ئەمە ئیرادە و كەرامەتی میللەتێكە.


پاراستن و بەرگریكردن لە ئەنجامەكانی ریفراندۆم و كاركردن بەپێی بنەماكانی ریفراندۆم لەلایەن هەر هاووڵاتییەكی كوردستانییەوە، نیشانەی ئاستبەرزیی ئەخلاقی و رێزگرتنە لە ئیرادەی میللەتی كوردستان، ئەمەش بەرپرسیارێتیی گشتییە و ئەركە لەسەر شانی هەموو كوردستانییەكی دڵسۆز.


* سەرۆکی سەنتەری کوردستان 24
بۆ لێکۆڵینەوە و راپرسی