كورد و ریفراندۆم له‌ مێژوودا

ڕووداوه‌كه‌ی (25ى ئه‌یلوولی2017ز) ده‌بێته‌ یه‌كه‌مین تۆماری مێژوویی بۆ راپرسی لای كورد، له‌سه‌ر ئاستی كوردستانی گه‌وره‌ش

02/09/2018 - 16:46 بڵاوکراوەتەوە لە ڕیفراندۆم

چه‌مك و واتای (راپرسی - ریفراندۆم)
كاتێك تیشك ده‌خه‌ینه‌ سه‌ر (راپرسی- ریفراندۆم)، مه‌به‌ستمان وه‌رگرتنی ڕای ئه‌و تاكه‌ ده‌نگده‌رانه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌، كه‌ ته‌مه‌نیان گه‌یشتووەته‌ (هه‌ژده‌) ساڵ و توانای بڕیاردان و دیاریكردنی چاره‌نووس و ئاینده‌ی خۆیان هه‌یه‌. ئه‌و تاكانه‌ش به‌بێ جیاوازیی لایه‌نگری سیاسی و پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و باری دارایی و ئابووری و باوه‌ڕ و ئایینیان، تا ده‌گاته‌ ئاستی مه‌عریفی و فه‌رهه‌نگییان. ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ی، كه‌ تاكی ده‌نگده‌ر به‌ته‌واوی هه‌ست و هۆش و بیری گه‌یشتبێته‌ ئه‌و ئاسته‌ى خۆی بڕیار له‌ ژیان و چاره‌نووسی خۆی بدات، بۆیه‌ ده‌بێ ئه‌و مافه‌ی لێ زه‌وت نه‌كرێت و بوار نه‌درێت كه‌سانێك له‌جیاتی ئه‌و بڕیار بده‌ن.


لێره‌وه‌ (راپرسی) له‌ زمانی كوردیدا به‌ واتای (الاستفتا‌ء) له‌ عه‌ره‌بی و (ڕیفڕِاندۆم- Referandum) له‌ زمانی ئینگلیزیدا هاتووه‌. مه‌به‌ستیش لێی، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ ڕای سه‌رجه‌م توێژه‌كانى كۆمه‌ڵگا بۆ ده‌نگدانێكى نهێنی و ئازاد، به‌بێ جیاوازیی ئایین و ڕه‌گه‌ز و بیروبۆچوونی سیاسی و پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئاستی ژیان و گوزه‌ران و باری دارایی تاكه‌كان، تا ده‌گاته‌ جیاوازیی فه‌رهه‌نگی و ئاستی خوێنده‌وارییان. ته‌نیا مه‌رجیش بۆ ئه‌و تاكانه‌ی وه‌ك پێشتر ئاماژه‌مان پێ دا، مه‌رجی ته‌مه‌نه‌، كه‌ ده‌بێ ته‌مه‌نیان گه‌یشتبێته‌ (هه‌ژده‌) ساڵ‌. كاتێكیش تاكه‌ ده‌نگده‌ره‌كانی نێو هه‌ر نه‌ته‌وه‌ و گه‌ل و ئایین و ده‌وڵه‌ت و هه‌رێم و دامه‌زراوه‌یه‌كی سیاسی، به‌شداری له‌ پرۆسه‌یه‌كی وه‌هادا ده‌كه‌ن، بۆ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ خۆیان بڕیار له‌و چاره‌نووسه‌ بده‌ن، كه‌ مه‌به‌ستیانه‌، نه‌ك بێ ویستی خۆیان به‌سه‌ریاندا بچه‌سپێنرێت.

 

سه‌ره‌تاكانی ده‌ركه‌وتنی راپرسی له‌ جیهاندا
كاتێك ده‌مانه‌وێ بۆ مێژووی راپرسی له‌ جیهاندا بگه‌ڕێینه‌وه‌، ده‌گه‌ینه‌ ئه‌وه‌ی، كه‌ مێژووی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش ته‌مه‌نی له‌ (دوو سه‌ده‌) تێپه‌ڕ ناكات. واته‌ پرۆسه‌یه‌كه‌ ده‌رهاوێشته‌ی ئه‌و سیسته‌مه‌ سیاسییه‌ زیاتر له‌ (2500) ساڵه‌ ناوی (دیموكراتی)ی لێ نراوه‌، به‌ڵام (دوو سه‌ده‌)یه‌كه‌ به‌كرده‌یی كاری پێ كراوه‌. مێژووی كاركردن به‌و سیسته‌مه‌ش بۆ ده‌رهاوێشته‌كانی شۆڕشی فه‌ڕٍه‌نسی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌ ساڵی (1789ز)دا، كاتێك دروشمی ئازادی بۆ تاكی به‌رز كرده‌وه‌. لێره‌وه‌ش ئه‌و سیسته‌مه‌ بۆ وڵاتانی دراوسێ فه‌ڕه‌نسا له‌ كیشوه‌ری ئه‌وروپا گوازرایه‌وه‌. دواتریش به‌ وڵاتانی جیهاندا بڵاو بووه‌وه‌.


جیاواز له‌و بۆچوونه‌ش، هه‌ندێك پێیان وایه‌، كه‌ مێژووی راپرسی لای نه‌ته‌وه‌ و گه‌لانی تری جیهان به‌ كوردیشه‌وه‌ زۆر كۆنه‌، له‌سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ی به‌ر له‌ (دوو هه‌زار) ساڵ پێش زایین، گوتییه‌كان له‌ كوردستانی كۆن و وردتر له‌ باشوورى كوردستان كاریان پێ كردووه‌. ئه‌وه‌ش كاتێك به‌هۆی ئه‌نجومه‌نێكه‌وه‌ به‌ناوی (ئه‌نجومه‌نی پیران) پادشایان بۆ ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان دیاری كردووه‌. ئه‌وه‌ش به‌و مانای ڕێز له‌ ده‌نگی كۆمه‌ڵگای گوتی گیراوه‌، كاتێك نوێنه‌رانی ئه‌وان له‌ (ئه‌نجومه‌نی پیران) ده‌سه‌ڵاتی دانانی پادشای وڵاتیان هه‌بووه‌. هه‌روه‌ها هه‌ندێكی تر باس له‌ بوونى ئه‌نجومه‌نی شوورا ده‌كه‌ن له‌ كۆمه‌ڵگای ئیسلامیدا، كاتێك دووه‌مین خه‌لیفه‌ی ڕاشدی به‌ناوی (عومه‌ری كوڕی خه‌تاب) له ‌ساڵی (23ك/645ز)، به‌ر له‌ كۆچی دوایی، (شه‌ش) كه‌سی وه‌ك ئه‌نجومه‌نی شوورا دیاری كرد، تا دوای خۆی یه‌كێك به‌ جێنشینی دیاری بكه‌ن، تا ده‌گاته‌ ده‌یان ڕووداوی له‌و جۆره‌، به‌ڵام هه‌موو ئه‌وانه‌ دوور و نزیك هیچ په‌یوه‌ندییه‌كیان به‌ (راپرسی) و وه‌رگرتنی ڕای خه‌ڵك نه‌بووه‌، به‌ڵكوو ئه‌وانه‌ ڕاوێژكردنی چه‌ند كه‌سێكی ده‌ستڕۆیشتووی ناو ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌یه‌ك بوون، بۆ دیاریكردنی كه‌سی یه‌كه‌می وڵات یان نوێنه‌رانی نه‌ته‌وه‌ و گه‌ل و ئایینێك له‌ ئه‌نجومه‌نێكی دیاریكراودا، نه‌ك وه‌رگرتنی ڕای ده‌نگده‌رانیان بۆ پرسێكی دیاریكراو. هه‌ر بۆیه‌ لای به‌شێك له‌ شاره‌زا و نووسه‌ران و میدیاكار و كه‌سانی دیكه‌وه‌ شێواندنێك بۆ راپرسی كراوه‌. وه‌ك به‌ڵگه‌ی مێژووییش، به‌ر له‌ دوو سه‌ده‌ له‌مه‌وبه‌ر، نه‌ ناوێك له‌ راپرسی هه‌بووه‌، نه‌ ڕای سه‌رجه‌م ئه‌و تاكانه‌ وه‌رگیراوه‌، كه‌ ته‌مه‌نیان گه‌یشتبووه‌ هه‌ژده‌ ساڵ. واته‌ به‌ر له‌و مێژووه‌ ڕای ئه‌وانه‌ وه‌رده‌گیرا، كه‌ ده‌سه‌ڵاتدار و خاوه‌ن زه‌وی بوون، یان خاوه‌ن هێزێكی چه‌كدار و پێگه‌یه‌كی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئایینیى به‌هێزیان هه‌بوو، بۆ پرسێكی تایبه‌تی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌. ئه‌وه‌ش ڕێك به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی ئێستایه‌، كه‌ ناوی (راپرسی - ریفراندۆم)ی لێ نراوه‌ و ڕای ئه‌و تاكانه‌ وه‌رگیراوه‌ یان وه‌رده‌گیرێت، كه‌ ته‌نیا ته‌مه‌نیان گه‌یشتبێته‌ هه‌ژده‌ ساڵ، بێ ئه‌وه‌ی ڕٍچاوی باری سیاسی و پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئاستی بژێوی و خوێنده‌واری و باوه‌ڕی ئایینى بکرێت. لێره‌وه‌ ده‌گه‌ینه‌ ئه‌وه‌ی، كه‌ (راپرسی) ده‌سكه‌وتێكی نێو ئه‌و شۆڕش و سیسته‌مه‌ بوو به‌ر له‌ دوو سه‌ده‌ به‌ جیهان ئاشنا كرا، تا نه‌وه‌ دوای نه‌وه‌، مافی ده‌نگدان و دیاریكردنی چاره‌نووسی خۆی هه‌بێت.

 

مێژووی راپرسی لای كورد
به‌پێی ئه‌و تۆمارانه‌ی له‌ مێژوودا به‌رده‌ستن و له‌ زێده‌ڕۆیی و تۆماری نازانستی پاك كراونه‌ته‌وه (مێژووی راپرسی) لاى كورد زۆر نوێیه‌ و كۆن نییه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌م مێژووه‌ش لای سه‌راپای نه‌ته‌وه‌ و پێكهاته‌كانی جیهان بابه‌تێكی نوێیه‌. به‌پێی زۆرینه‌ی ڕه‌های تۆماره‌كانی مێژووش، به‌ر له‌ (25ى ئه‌یلوولی2017ز) كورد وه‌ك نه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر خاكی خۆی و له‌ده‌ره‌وه‌ی خاكی خۆی هیچ پرۆسه‌یه‌كی راپرسیی ئه‌نجام نه‌داوه‌. ته‌نانه‌ت به‌شداری له‌ پرۆسه‌یه‌كی وه‌ها گشتگیردا نه‌كردووه‌. ئه‌گه‌رچی تۆماره‌ مێژووییه‌كانی ساڵانی دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م، باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ به‌ریتانییه‌كان راپرسییه‌كیان له‌ چوارچێوه‌ی كاری سیاسیی خۆیاندا له‌ عێراق ئه‌نجام داوه‌، بۆ وه‌رگرتنی ڕای چه‌ند كه‌سایه‌تی و توێژێكی دیاریكراوی عێراقی له‌سه‌ر دانانی (فه‌یسه‌ڵی كوڕی حوسێن) به‌ پادشای وڵات، به‌ڵام ئه‌و ڕا وه‌رگرتنه‌ سنووردار و مه‌به‌ستدار بووه‌. سنووردار بووه‌ له‌ چوارچێوه‌ی چه‌ند شارێكی عێراقی به‌ شاره‌كانی باشووری كوردستانیشه‌وه‌. واته‌ هه‌موو شار و شارۆچكه‌ و گوند و هه‌واره‌كانی نه‌گرتووەته‌وه‌. ئه‌مه‌و له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا ئه‌نجام دراوه‌، كه‌ ئه‌وان كێیان مه‌به‌ست بووبێت، ڕایان وه‌رگرتووه‌، نه‌ك هه‌موو كه‌سێك مافی ده‌نگدانی هه‌بێت. دیاره‌ ئه‌وه‌ش به‌هۆی (فه‌یسه‌ڵى كوڕی حوسێن) كه‌سایه‌تییه‌كی حیجازی بووه‌ و عێراقی نه‌بووه‌ و به‌ریتانییه‌كان مه‌به‌ستیان بووه‌ به‌ پشتیوانیی ڕای عێراقییه‌كان، به‌ پادشای عێراقی دابنێن، به‌ڵام ئه‌و ڕووداوه‌ نه‌چووەته‌ خانه‌ی راپرسییه‌وه‌ بۆ كورد، چونكه‌ له‌لایه‌ك پرۆسه‌كه‌ بۆ كورد ئه‌نجام نه‌دراوه‌ و له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ نه‌ كورد خۆی بەڕێوەی بردووە‌، نه‌ ڕای ئه‌ویشی له‌سه‌ر بووه‌. جگه‌ له‌و ڕووداوه‌ش، له‌ مێژوودا هیچ ڕووداوێكی ترمان به‌رچاو ناكه‌وێت، كه‌ پادشا و میر و سه‌رۆك هۆز و خێڵ و تیره‌ و بنه‌ماڵه‌یه‌كی كورد، یان فه‌رمانده‌یه‌كی سه‌ربازی له‌ ڕابردوودا په‌نای بۆ بردبێت. به‌وه‌ش ڕووداوه‌كه‌ی (25ى ئه‌یلوولی2017ز) ده‌بێته‌ یه‌كه‌مین تۆماری مێژوویی بۆ راپرسی لای كورد، نه‌ك هه‌ر له‌ باشووری كوردستان، به‌ڵكوو له‌سه‌ر ئاستی كوردستانی گه‌وره‌ش.



كوردی باشوور له‌به‌رده‌م پرۆسه‌ی راپرسیدا
كاتێك دێینه‌ سه‌ر كورد و راپرسی یان ریفراندۆم، ده‌گه‌ینه‌ ئه‌وه‌ی، كه‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ك زۆرینه‌ی خاكه‌كه‌ی داگیر كرابێت و نه‌ته‌وه‌كه‌ی ژێرده‌سته‌ بێت، به‌ چ پێوه‌رێك ڕه‌وایه‌ باس له‌ بوونی چه‌ند پرۆسه‌یه‌كی راپرسی بۆ كورد بكرێت؟ هه‌ر بۆیه‌ وه‌رگرتنی ڕای كورد له‌ پرسێكی چاره‌نووسسازی وه‌ك (سه‌ربه‌خۆیی)، مێژووییه‌كی كۆنی نییه‌ و زۆر نوێیه‌. ئه‌و مێژووییه‌ی (25ى ئه‌یلوولی 2017ز) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، چونكه‌ به‌ر له‌و به‌رواره‌، یه‌ك ڕووداو و تۆماری مێژووی نییه‌، باس له‌ پرۆسه‌یه‌ك بكات، به‌ ناوی (راپرسی)، كه‌ به‌و شێوه‌ یاسایی و به‌رفراوانییه‌وه‌ ئه‌نجام درابێت. ئه‌وانه‌شی باس له‌ پرۆسه‌كه‌ی ساڵی (2005ز) ده‌كه‌ن، كه‌ له‌ په‌راوێزی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران و ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی عێراق و ده‌نگدان بۆ ده‌ستووری نوێی عێراق، به‌ ناوی (بزووتنه‌وه‌ی ڕیفراندۆم) كاری له‌سه‌ر كرا، هه‌وڵی چه‌ند ڕێكخراوێكی ناحكوومی بوو له‌ژێر ناوی (بزووتنه‌وه‌ی ڕیفراندۆم) به‌ مه‌به‌ستی گه‌یاندنی ده‌نگی كورد به‌ جیهان. پرۆسه‌كه‌ش ئه‌گه‌رچی ساڵی (2005ز) وه‌ك پرۆسه‌یه‌كی كوردانه‌ و دڵسۆزانه‌ به‌ڕێوه‌ چوو، به‌ڵام ویست و پشتیوانیی هێز و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی كوردى له‌گه‌ڵدا نه‌بوو، جگه‌ له‌وه‌ی پرۆسه‌كه‌ هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ده‌نگدانی تاكه‌كانی كورد به‌ نوێنه‌رانیان له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق و ده‌ستووری نوێ عێراق. هه‌ر بۆیه‌ زۆر جێگای پرسیار بوو، كه‌سێكی ده‌نگده‌ری كورد له‌یه‌ك كاتدا ده‌نگ به‌ نوێنه‌ره‌كه‌ی له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق و ده‌ستووری نوێی عێراق، بۆ وڵاتێكى وه‌ك عێراق بدات، له‌ هه‌مان كاتدا ده‌نگیش بۆ سه‌ربه‌خۆیی خاك و هه‌رێمه‌كه‌ی بدات! بۆیه‌ له‌ دیدی منه‌وه‌ پرۆسه‌كه‌ ته‌نیا نواندنی چه‌ند كه‌س و ڕێكخراوێك بوو بۆ كوردبوونی خۆیان، بێ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ئه‌و ڕاستییه‌ی، كه‌ چۆن كه‌سێك ده‌نگ به‌ سه‌ربه‌خۆیی خاكه‌كه‌ی بدات، نوێنه‌ریش بۆ ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ دیاری ده‌كات، كه‌ ده‌خوازێت لێ جیابێته‌وه‌؟ هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و ڕا وه‌رگرتنه‌ پێگه‌یه‌گی سیاسی و یاسایی نه‌بوو، بۆیه‌ كوردواته‌نی (به‌با چوو)، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌ (25ى ئه‌یلوولی2017ز) ئه‌نجام درا، دوای بڕیاری سه‌ركردایه‌تیی سیاسیی كورد له‌ (7ى حوزه‌یرانی2017ز)دا، له‌پاڵ بوێریی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان کاک مه‌سعود بارزانی وه‌ك باڵاترین ده‌سه‌ڵاتدار له‌ هه‌رێمی كوردستان، كه‌ تا دوا ساته‌كانی ده‌نگدان، سازشی له‌سه‌ر ئەنجامدانی نه‌كرد. هه‌ر بۆیه‌ پرۆسه‌یه‌كی ته‌واو سیاسی و یاسایی بوو، چونكه‌ ویستی به‌ ڕای ده‌نگده‌ری باشووری كوردستان، بڕیار له‌ چاره‌نووسی كوردی باشوور و خاكه‌كه‌ی بدات، به‌وه‌ی یان سه‌ربه‌خۆیی خۆی ڕابگه‌یه‌نێت، یان بۆ جارێكی دیكه‌ مانه‌وه‌ی له‌ عێراق دووپات بكاته‌وه‌. گرنگیی پرۆسه‌كه‌ش له‌وه‌دا بوو، كه‌ بڕیاری په‌رله‌مانی كوردستان له‌سه‌ر وه‌رگیرا و حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیش له‌ ڕێگای كۆمسیۆنی سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردن و ڕاپرسیی هه‌رێمی كوردستان سه‌رجه‌م ڕێكاره‌ یاساییه‌كانی ته‌واو كرد. ئه‌مه‌و جگه‌ له‌وه‌ی خودی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، له‌ ماوه‌ی (سێ) هه‌فته‌دا سه‌رپه‌رشتیی كه‌مپینی هه‌ڵمه‌ته‌كانی (به‌ڵێ بۆ راپرسی و سه‌ربه‌خۆیی كوردستانی) كرد. ئه‌و ڕووداوانه‌ ته‌واوی جیهانی هێنایه‌ ده‌نگ و وڵاتانی زلهێزی جیهانی هێنایه‌ سه‌ر خه‌ت، كه‌ هه‌ڵوێستیان به‌رامبه‌ر پرۆسه‌كه‌ چۆن بێت. هه‌ڵوێستی توندی وڵاتانی هه‌رێمییشی هاته ‌سه‌ر، كه‌ چۆن به‌ یه‌ك هه‌ڵوێست دژایه‌تیی بكه‌ن. كه‌چی سه‌رباری هه‌موو ئه‌و فشار و ئاسته‌نگ و كێشانه‌، پرۆسه‌كه‌ به‌ ئیراده‌ و بوێریی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان و ده‌نگده‌رانی باشووری كوردستان به‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كانه‌وه‌، سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ست هێنا، كاتێك به‌ ڕێژه‌ی (92%) ده‌نگده‌رانی باشووری كوردستان ده‌نگیان بۆ سه‌ربه‌خۆیی باشووری كوردستان دا. به‌وه‌ش یه‌كه‌مین دیكۆمێنتی مێژوویی له‌لایه‌ن كوردی باشووری كوردستانه‌وه‌ درا به‌ ڕووی سه‌رجه‌م وڵاتانی جیهان و دۆست و نه‌یارانی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان.

 


ئەنجام: ماوە بڵێین، ڕاستە كوردی باشووری كوردستان ریفراندۆمی ئەنجام دا و کردیە بەڵگەنامەیەكی مێژوویی بۆ خۆی و نەتەوەكەی و دواجار هەر بە خودی كورد شكستی پێ هێنا، كاتێك ڕووداوی (16ی ئۆكتۆبەر)ی بەدوادا هات، بەڵام بۆ سەلماندنی ئەو مافە و بەرجەستەكردنی ئەو دەنگانە و گەیشتن بەو هیوایەی هەزاران ساڵە كورد خەونی پێوە دەبینێت، كە دامەزراندنی (دەوڵەتی كوردستان)ە، لەسەر سەركردایەتیی سیاسیی كورد لەلایەك و تێكڕایی هاوڵاتیانی كورد پێویستە، ئەو دەنگانەی لە (25ى ئەیلوولی2017ز) بەدەستی هێنا، وەك بەڵگەنامەیەكی مێژوویی و سیاسیی گرنگ لە سەرجەم كۆبوونەوە و دانیشتنە سیاسییە ناوخۆیی و هەرێمی و جیهانییەكاندا كاری پێ بكات. واتە لەبەردەم هەر پێشهات و پێشیلكارییەك بەرامبەر بە كورد لە هەر بستێكی خاكی كوردستان، ئەنجامی دەنگەكانی (25ى ئەیلوولی2017ز) بهێننەوە بەرچاو و خواست و داوای كورد بخرێتەوە ڕوو، تا ئەو كاتەی لانی كەم كورد لەو بەشێكی خاكەكەی بە دەسەڵاتێكی سیاسیی سەربەخۆی كوردی دەگات و لە ژێردەستەیی ڕزگاری دەبێت. ئەوەش ئەو هیوایەیە، هەمووان تا ڕۆژی بەدەیهاتنی چاوەڕوانین.

 

سەرچاوەكانی ئەم باسە:
ا. بە زمانی عەرەبی:
1.أبن الاثیر: الكامل فی التاریخ.
2.د. جمال رشید ود. فوزی رشید: تاریخ الكرد القدیم.
3.عبدالرزاق الحسنی: العراق قدیما و حدیثا.
4.قصی طارق: تاریخ الدیموقراطیە.
5.لویس عوض: الثورە الفرنسیە.

 

ب. بە زمانی كوردی:
1. رفیق حیلمی: چیم دی؟
2.د. كەیوان ئازاد ئەنوەر: كوردستان و كورد لە چەند لێكۆڵینەوەیەكی مێژوویچدا.
3.هەڵكەوت عەبدوللاَ: بزووتنەوەی ڕیفراندۆم بۆ؟
Χ∍∗ϑΝΧ 1ΠΗΗ/∍Ηϑ (16ϑ &∃Χ∗∃()1)ϑ ()/Η∍/∍ Γ∍∗ ()Δ∍ΝΕ (∃ 3)ΔΕ∍Φ/Φϑ &)Η Ε∍Α)Η ()1,)3∗)Χ1/Φϑ &)Η /)Φ7∍Φ) Η 7)ϑ4∗Φ ()Η ΓϑΗ∍ϑ)ϑ Γ)2∍1∍Φ 3∍ΔΝ) ΧΗ1/ .)ΗΦϑ +ϑΝΗ) /)(ϑΦϑΝ∗ Χ) /∍Ε)21∍Φ/Φϑ (/)ΗΔΝ)∗ϑ ΧΗ1/3∗∍Φ)) Δ)3)1 3)1Χ1/∍ϑ)∗ϑ 3ϑ∍3ϑ ΧΗ1/ Δ)Δ∍ϑ)Χ Η ∗ϑΝΧ1Π∍ϑϑ Γ∍ΗΔ∍Ν∗ϑ∍Φϑ ΧΗ1/ +ϑΝΗϑ3∗) &)Η /)Φ7∍Φ)ϑ Δ) (25Ι &)ϑΔΗΔϑ20172) ()/)3∗ϑ ΓϑΝΦ∍ Η)Χ ()ΔΝ7)Φ∍Ε)ϑ)Χϑ ΕϑΝ0ΗΗϑϑ Η 3ϑ∍3ϑ 71Φ7 Δ) 3)1,)Ε Χ∃(ΗΦ)Η) Η /∍Φϑ4∗Φ) 3ϑ∍3ϑϑ) Φ∍Η.∃ϑϑ Η Γ)1ϑΝΕϑ Η ,ϑΓ∍Φϑϑ)Χ∍Φ/∍ Χ∍1ϑ +ϑΝΗ) (Χ∍∗. Η∍∗) Δ)()1/)Ε Γ)1 +ϑΝΚ4Γ∍∗ Η +ϑΝ4ϑΔΧ∍1ϑϑ)Χ ()1∍Ε()1 () ΧΗ1/ Δ) Γ)1 (3∗ϑΝΧϑ .∍Χϑ ΧΗ1/3∗∍Φ &)Φ,∍Εϑ /)Φ7)Χ∍Φϑ (25Ι &)ϑΔΗΔϑ20172) (ΓϑΝΦΦ)Η) ()16∍Η Η .Η∍3∗ Η /∍Η∍ϑ ΧΗ1/ (.1ϑΝ∗)Η)1ΠΗΗ ∗∍ &)Η Χ∍∗)ϑ Δ∍Φϑ Χ)Ε ΧΗ1/ Δ)Η ()4ϑΝΧϑ .∍Χ)Χ)ϑ () /)3)Δ∍Ν∗ϑΝΧϑ 3ϑ∍3ϑ 3)1().∃ϑϑ ΧΗ1/ϑ /)7∍∗ Η Δ)0ϑΝ1 /)3∗)ϑϑ 1Π27∍1ϑ /)(ϑΝ∗. &)Η)4 &)Η ΓϑΗ∍ϑ)ϑ) Γ)ΕΗΗ∍Φ ∗∍ 1Π∃0ϑ ()/)ϑ Γ∍∗Φϑ 6∍Η)1ΠΗ∍ΦϑΦ.


سه‌رچاوه‌كانی ئه‌م باسه‌:
ا.به‌ زمانی عه‌ره‌بی:
1.أبن الاثیر: الكامل فی التاریخ.
2.د. جمال رشید و د. فوزی رشید: تاریخ الكرد القدیم.
3.عبدالرزاق الحسنی: العراق قدیما و حدیثا.
4.قصی گارق: تاریخ الدیموقراطیةه‌.
5.لویس عوض: الثوره‌ الفرنسیة‌.
ب.به‌ زمانی كوردی:
1. رفیق حیلمی: چیم دی؟
2.د. كه‌یوان ئازاد ئه‌نوه‌ر: كوردستان و كورد له‌ چه‌ند لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژوویيدا.
3.هه‌ڵكه‌وت عه‌بدوڵا: بزووتنه‌وه‌ی ڕیفراندۆم بۆ؟