ریفراندۆم و (نووسەرەکانی سلێمانی!)

سه‌رنه‌که‌وتنی ڕیفراندۆم له پلانه‌که‌دا نه‌بوو، به‌ڵکوو له له‌گه‌ڵدانه‌بوونی پلانه‌که‌دا بوو

02/09/2018 - 16:40 بڵاوکراوەتەوە لە ڕیفراندۆم

خراپترین و سادیستترین سیاسیی کورد هه‌تا ئێستا به‌قه‌د به‌ناو (گه‌ورەبیرمه‌ند و نووسه‌ری کورد) زیانی له تاک و کۆی کورد نه‌داوه، به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌‌ی به (نووسه‌ره‌کانی سلێمانی) ناویان ده‌ر‌کردووه، من لێرە بەدواوە کە دەستەواژەی (نووسەرەکانی سلێمانی) دەنووسم و دەیخەمە نێوان دوو کەوانەوە، مەبەستم هەموو ئەوانە نییە کە خەڵکی سلێمانیین و نووسەرن، بەڵکوو مەبەستم ئەو نووسەرانەیە کە لە سەروبەندی پرس و باسی ریفراندۆمدا، هەموو توانایان خستبووە گەڕ بۆ دژایەتیکرنی ئەم پرۆسەیە لە سێبەری ئەجیندایەکی سیاسیی حزبیدا کە ڕقێکی کۆنی لەگەل خۆی هەڵگرتووە، مەبەستم لەو (نووسەرانەی سلێمانییە) کە پێیان خۆشە خوێنەرەکانیان وەک دەروێشیان وا بن و جگە لە راوبۆچوونی ئەمان خۆیان، هیچی دی نەخوێننەوە. کاره‌ساتی گه‌وره‌ش له‌م کاره‌ساته‌دا ئه‌وه‌یه، که زۆربەی هەرە زۆری له‌شکری میدیاکانی سلێمانی، له‌پشت ئه‌م تیرۆره ڕۆحییه‌وه‌ بوون. ئه‌م (نووسه‌رانه)‌ هه‌میشه له‌به‌رده‌م جه‌ماوه‌ردا ده‌ستی سه‌رکه‌وتنیان بڵند کردووەته‌وه، له‌کاتێکدا چ به چاوێکی که‌م ته‌ماشای ئه‌م جه‌ماوه‌ره ده‌‌که‌ن و چ وه‌ک ماریۆنێتیش به‌کاریان دێنن. ئه‌م دیارده‌یه یه‌کێک بوو له چالاکییه ڕۆژانه‌ییه‌کانی ئادۆڵف هیتله‌ر.


له ماس ده‌روونناسییدا، له ده‌روونناسیی کۆدا، گرنگییه‌کی گه‌وره به پرۆسێسه‌ نۆیرۆلۆگییه‌کانی کۆ ده‌درێت، که له ڕێگای تاکه‌وه ده‌خرێتە ‌گه‌ڕ، به‌م شێوه‌یه کۆ له تاکدا ده‌توێته‌وه و ئاوێته ده‌بێت، ئه‌وه‌ی تاک ده‌یڵێت و ده‌یه‌وێت له‌لایه‌ن کۆوه له دیمێنسیۆنێکی هیپنۆتیزانه‌دا پراکتیزه‌ ده‌کرێت. ئه‌مانه به‌رپرسن له به‌شێکی گه‌وره‌ی لێکه‌وتنه‌وه‌ی خۆپیشاندانه زه‌ره‌رمه‌نده‌کانی نیشتمان، که چه‌ندین گه‌نج تێیدا چ بریندار بوون چ کوژران، که چه‌ندین داموده‌زگای تێدا سووتێنرا یاخود به که‌لاوه‌ کرا. له هه‌موو کێشه‌یه‌کدا ئه‌وانه‌ی له ئه‌وروپا بوون، بانگهێشتی کوردستان ده‌کرانه‌وه بۆ لێدوان، پاشان ده‌یانگوت گه‌نجان کێشه‌ی پێویستیی جەستەییان هه‌یه.


ئه‌م نووسه‌رانه ژیانی ئه‌وروپایان به ژیانێک له مه‌نفادا پێناس ده‌که‌ن، که له ڕاستیی ڕاسته‌قینه‌دا، ئه‌و تاکه‌ی له ژیانێکی نوێ و ده‌ڤه‌رێکی نوێدا توانای ژیان و خۆگونجاندنی نه‌بێت، تاکێکی شێواوه، به واتای، تاکێک که توانای خۆ گونجاندنی له بارودۆخێکی نوێ و له ده‌ڤه‌رێکی نوێدا نییه (بڕوانه کلاسیفیسیره‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی تێکچوونه ده‌روونییه‌کان. ICD-10). ئه‌م بارودۆخه نه‌خۆشییه، که سیمپتۆمی گه‌وره، نیشانه‌ی نه‌خۆشیی تێیدا خه‌مباری (دێپرێسیۆن) و تووڕه‌ییه‌کی گه‌وره‌یه. شێواندنی خۆگونجاندن نه‌خۆشییه‌کی نۆیرۆنییه، که ده‌روونی مرۆڤ ده‌شێوێنێت. نه‌خۆشییه‌کی وه‌ها به‌بێ تێڕاپیی ده‌روونی و مێدیسن، زیانێکی گه‌وره به تاکی نه‌خۆش ده‌گه‌یه‌نێت، هه‌تا ئاستی خۆکوشتن، زیانێکی گه‌وره به باری ناسه‌نگی ده‌روونیی تاکی نه‌خۆش ده‌گه‌یه‌نێت، هه‌تا ئاستی تووڕه‌بوونێکی گه‌وره له هه‌موو شت، تووڕه‌ییه‌ک، که به‌ده‌ر له لێکه‌وتنه‌وه‌ی زیان له خود، زیان به ده‌روبه‌ریش ده‌گه‌یه‌نێت.


ئه‌م نووسه‌رانه به‌رده‌وام قسه له‌سه‌ر غوربه‌ت و مه‌نفا ده‌که‌ن، سه‌فه‌ری به‌رده‌وامیشیان بۆ کوردستان به نرخی زێڕینی خۆشه‌ویستی بۆ نیشتمان به هاووڵاتییانی کورد ده‌فرۆشنه‌وه. له ڕاستیی ڕاسته‌قینه‌دا سه‌فه‌ری به‌رده‌وامی ئه‌مانه بریتییه له جۆرێک له خۆتیمارکردن، مێدیسنکردنی خود. هه‌روه‌کوو چلۆن جگه‌ره‌کێشان، به‌کارهێنانی مادده‌هۆشبه‌ره‌کان و ئه‌لکهۆل به‌شێکه له خۆتیمارکردن و خۆمیدیسنکردن.


ئه‌مانه به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک له بارودۆخێکی نوێدا و له جوگرافیایه‌کی نوێدا و له پیشه‌یه‌کی نوێدا و له ژیانێکی نوێدا...هتد ئاماده‌ی خۆگونجاندن نین. ئه‌مانه گۆڕان دروست ناکه‌ن، که پرۆسه‌یه‌کی میکانیزمیی گه‌وره و سه‌ره‌کیی سروشته، به‌پێچه‌وانه‌وه، ده‌یانه‌وێت کات ڕابگرن و له مێژوویه‌کدا بۆ هه‌تاهه‌تایی بمێننه‌وه، که ئه‌مه‌ش یه‌کێکه له سیمپتۆمه تایبه‌ت و جیاوازه‌کانی که‌سایه‌تییه شێواوه‌کانی وه‌ک شێواندنی گونجان، بۆرده‌رڵاین، نارسیست، دێپرێسیۆن یاخود خه‌مباریی قورس.


له سروشتدا به‌شێکی گه‌وره‌ی بوونه‌وه‌ره‌کان ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ شوێنی له‌دایکبوونیان وه‌ک سه‌فه‌ری وه‌رزێک و ده‌ڕۆن بۆ ده‌ڤه‌رێکی تر، به‌ڵام هیچ بوونه‌وه‌رێک به وێنه‌ی مرۆڤ تووشی شێواندنی گونجاندن نابێت، چونکه به‌شێک له مرۆڤ به وێنه‌ی (نووسه‌ره‌کانی سلێمانی)، ته‌نانه‌ت له نیشتمانه‌که‌ی خۆشیاندا دوای گه‌ڕانه‌وه‌یان تووشی شێواندنی گونجاندن ده‌بن، چونکه ئه‌مانه ده‌یانه‌وێت کات ڕابگرن، پێیان خۆش نییه کات تێپه‌ڕێت و له‌گه‌ڵ خۆیدا گۆڕان بێنێت، ئه‌مانه ده‌یانه‌وێت له مێژوودا بمێننه‌وه، هه‌ر بۆیه قه‌ڵایه‌کی گه‌وره و بڵند به ده‌وری خۆیاندا چێ ده‌که‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی بۆ هه‌تاهه‌تایه ئه‌و ژیانه بژیین، که خۆیان پێیان خۆشه، له‌و ژیانه‌دا بژین که له قازانجی ئه‌واندایه، که ئه‌وان تێیدا هه‌ست به به‌خته‌وه‌ری ده‌که‌ن، که له‌و ژیانه‌دا خه‌ڵکی به تاکه ئه‌قڵ و ڕێگای ده‌ربازبوونیان له ناخۆشی ته‌ماشایان ده‌که‌ن. هه‌روه‌ک چۆن هه‌ندێک سیاسی، ده‌یانه‌وێت بۆ هه‌تا هه‌تایه، سه‌رۆکی فڵان و فیسار ده‌زگا و لایەن بن و کێشه‌یه‌کی گه‌وره‌ی له‌گه‌ڵ گۆڕاندا هه‌یه.


ڕیفراندۆم کۆتایی به‌م مێژووه دێنێت، که ئه‌وان له ڕێگایه‌وه له هه‌ر کوێیه‌کی جیهاندا بژین، ته‌نانه‌ت له‌ خودی کوردستانیشدا تووشی شێواندنێکی گه‌وره‌ی گونجان ده‌بن، که له ڕێگایه‌وه ترسی گه‌وره‌ی له‌ده‌ستدانی ئه‌و ناوه‌یان هه‌یه، که هه‌تا ئێستا پێیان دراوه. ئه‌مانه به‌ده‌ر له هه‌بوونی شێواندنی گونجان، خاوه‌نی شێواندنی تری که‌سایه‌تییشن، بۆ نموونه نارسیست، هه‌ر بۆیه هه‌میشه به چاوێکی که‌م ته‌ماشای هاووڵاتییان ده‌که‌ن، بە بچووک ته‌ماشای نووسه‌رانی تر ده‌که‌ن. ته‌نیا ئه‌و خه‌ڵکانه‌یان خۆش ده‌وێت که به‌رده‌وام ئاوێنه‌یه‌کی گه‌وره‌یان به‌ره‌و ڕووی ئه‌وان ڕاگرتووه و ئه‌وان خۆیانی تێدا ده‌بینن، ئه‌و نووسه‌رانه‌یان خۆش ده‌وێت، که له نووسین و قسه‌کردنیاندا ئاوێنه‌یه‌کی گه‌وره‌یان چێ کردووه و ئه‌وان خۆیانی تێدا ده‌بینن.


(نووسه‌رێکی سلێمانی) ده‌ڵێ: ”ڕیفراندۆم فریودانی خه‌ڵکه و خولیایه‌کی سوڵتانی و نه‌وت فرۆشه‌کانه”.


مه‌سعود بارزانی ده‌ڵێ: ”من بۆ ئه‌وه له‌دایک بووم، که کورد بکه‌م به خاوه‌نی ده‌وڵه‌ت”.


به ئه‌قڵ و زانست بڕوانه ئه‌م دوو وته‌یه، ئه‌نالیزه‌یه‌‌کی قووڵی ده‌روونیی بۆ بکه‌، ئه‌وسا ده‌بینیت، که کام له‌م وتانه زیانی گه‌وره به کۆ ده‌گه‌یه‌نێت و کامیشیان قازانجی گه‌وره.


وته‌ی نووسه‌ره‌که‌، بیرکردنه‌وه‌یه‌کی نێگه‌تیڤی، دژه‌کار و ڕقاوییه.


وته‌ی مه‌سعود بارزانی، وته‌یه‌کی پۆزه‌تیڤی وره‌به‌خشه، که له ڕێگایه‌وه ئه‌نه‌رگییه‌کی گه‌وره به خه‌ڵکی ده‌به‌خشێت. بۆچی؟ چونکه مه‌سعود بارزانی تاکه که‌س نییه که ده‌یه‌وێت کورد ببێته خاوه‌ن ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی خۆی، به‌ڵکوو میلیۆنان هاووڵاتیی تریش هه‌ن، که ده‌یانه‌وێت کورد ببێته خاوه‌ن ده‌‌وڵه‌ت. وته‌ی وه‌ک: (من بۆ ئه‌وه له‌دایک بووم که کورد بکه‌م به خاوه‌نی ده‌وڵه‌ت)، شوێن له‌سه‌ر تاکی کورد داده‌نێت، چونکه هه‌موو تاکێکی کورد، که لەدایک بووه، که‌م تا زۆر له هه‌ر شوێنێکی کوردستاندا ژیابێت، ئه‌وا له‌لایه‌ن ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ره‌کانی دوژمنانه‌وه تووشی کێشه و ده‌ستدرێژییکردنه‌ سه‌ر بووه، هه‌ر بۆیه ئه‌و تاکه‌ش بۆ ئه‌وه له‌دایک بووه، که کورد بکاته خاوه‌نی ده‌وڵه‌تی خۆی، هه‌تا له ئاینده‌دا نه‌وه‌کانی تر تووشی هه‌مان کێشه و ده‌ستدرێژییکردنه‌سه‌ر نه‌بن. له زانستی ده‌روونناسییدا به‌م پرۆسه‌یه ده‌گوترێت: (میکانیزمی به‌رگری له‌خۆ‌کردن).


من هه‌تا ساڵی پاریش که‌سێکی پاسیڤ و دووره‌په‌رێز بووم، به‌ڵام کاتێک بیستم کورد ڕیفراندۆم ده‌کات، بوومه که‌سێکی ئه‌کتیڤ و هه‌رچیی بیرکردنه‌وه‌یه‌کی نێگه‌تیڤ هه‌بوو له مندا به‌رامبه‌ر پارتی دیموکرات و سیاسییه‌کانی ون بوون و نه‌مان، چونکه منیش وه‌ک زۆرینه‌ی هاووڵاتییان تاکێکی ئه‌و نیشتمانه‌م، که له‌دایک بووم، له‌لایه‌ن ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ره‌کانی به‌عسه‌وه تووشی کێشه و ده‌ستدرێژییکردنه‌سه‌ر بووم، ده‌ستدرێژیی ژه‌ندرمه و ده‌ستدرێژیی پاسداریشم بینیوه. هه‌ر بۆیه وه‌ک کاردانه‌وه‌یه‌کی ده‌روونی، که قووڵ له نائاگاییمدا نیشته‌جێ بووه، پراکتیزه‌ی میکانیزمێکی به‌رگریکردن لەخۆ ده‌که‌م، که له ڕێگایه‌وه ده‌مه‌وێت ڕێگا له ده‌ستدرێژییکردنه سه‌ر نه‌وه‌ی ئاینده بگرم.


ئەو (نووسه‌ر)انەی سەرەتا باسم کردن کورتبینن، سه‌رنجیان ته‌نیا له‌سه‌ر یه‌ک دیودا دیاره، هه‌ر بۆیه ده‌یانه‌وێت ته‌نیا ئه‌وه ببینن، که ده‌یانه‌وێت بیبینن. به‌ڵام سه‌مه‌ره ئه‌وه‌یه، کاتێک قسه‌ له‌سه‌ر ژیانی خۆیان ده‌که‌ن، ده‌ڵێن: ئاماده‌م هه‌موو شت بۆ کچه‌که‌م و بۆ کوڕه‌که‌م بکه‌م، چونکه خۆم هه‌ژاریم زۆر دیوه، چونکه باوکم له‌گه‌ڵم خراپ بووه....هتد. (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) تێناگه‌ن له‌وه‌ی، که خۆیان پراکتیزه‌ی میکانیزمی به‌رگریکردن له خۆیان ده‌که‌ن. ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌وه، که ناگان له دونیای ده‌روونناسی.


تاعوونی هه‌ست له ده‌روونناسیی کۆدا یه‌کێکه له تیۆرییه‌ دیاره‌کانی سه‌ده‌ی بیست، که هه‌تاوه‌کوو ئێستا قسه‌ و کاری له‌‌سه‌ر ده‌کرێت. باوکی ئه‌م تیۆرییه ڤیلهێلم ڕایشه، که له کوشتنی مه‌سیحدا قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌کات. له‌م ڕێگایه‌وه مرۆڤی کورد ده‌توانێت له کێشه بنچینه‌ییه‌کانی بوونی مرۆڤی کورد بکۆڵێته‌وه. ئه‌و تاعوونی هه‌سته‌ی که به‌تایبه‌ت له ده‌ڤه‌ری سلێمانییدا هه‌یه، به‌رهه‌می (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی)یه کە باسم کردن، تاعوونێک که ڕۆژانه هیوایه‌کی کورد ده‌کوژێت و که‌س نایبینێت، که ڕۆژانه هه‌وای ژیانی مرۆڤی کورد پیس ده‌کات و که‌س نایبینێت. ئه‌وه‌ی (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) نایانه‌وێت په‌ی پێ به‌رن، بریتییه له جیاوازیی نێوان پێوابوون و ناسینه‌وه‌. واته نووسه‌ره‌کان پێیان وایه ئه‌گه‌ر پیتی (A)ت بوێت، ئه‌وا پیتی (Z) ڕوو ده‌دات، یاخود ده‌بێ پیتی (Z)یشت بووێت. ئه‌وان توانای ناسینه‌وه‌یان نییه، که ئه‌گه‌ر بۆ نموونه ڕیفراندۆمت کرد، ئه‌وا ده‌گه‌ین به ئازادی. سه‌رنه‌که‌وتنی ڕیفراندۆم له پلانه‌که‌دا نه‌بوو، به‌ڵکوو له له‌گه‌ڵدانه‌بوونی پلانه‌که‌دا بوو، که دواجار شازده‌ی ئۆکتۆبه‌ری لێ که‌وته‌وه، له‌گه‌ڵدا نه‌بوون، چونکه پارتی دیموکرات داوای سه‌ربه‌خۆیی ده‌کات، له‌گه‌ڵدا نه‌بوون، چونکه مه‌سعود بارزانی ده‌ڵێ: (من بۆ ئه‌وه له‌دایک بووم که کورد ببێته خاوه‌نی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ). بیهێنه به‌رچاوی خۆت، گریمان نه‌وشیروان مسته‌فا نه‌مردووه و داوای ڕیفراندۆم ده‌کات، ئاخۆ (نووسه‌ره‌کانی سلێمانی) ئه‌وسا چی ده‌ڵێن؟ گریمان مام جه‌لال نه‌مردووه و داوای ڕیفراندۆم ده‌کات، ئاخۆ گرووپی شازده‌ی ئۆکتۆبه‌ر ئه‌وسا چی ده‌ڵێن؟


کێشه‌ی تاکی کورد ڕقبوونه له ‌یه‌‌کتری، که له ڕێگایه‌وه زیانێکی گه‌وره‌ی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی له‌ یه‌کتری ده‌ده‌ن. ئه‌وه‌ له‌شکره‌که‌ی عه‌بادی و وه‌حشی شه‌عبی نه‌بوو، که که‌رکووکی داگیر کرد، به‌ڵکوو ڕقبوونی تاکی کورد بوو له‌ یه‌کتری، چونکه سوپای عێراق نه‌یتوانی به‌ره‌وڕووی داعش بێته‌وه. هیچترین سوپا له دونیادا سوپای عێراقییه، له مێژووی دروستبوونی عێراقه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا یه‌ک تۆزقاڵ گۆڕانکاری به‌سه‌ر ئه‌م سوپایه‌دا نه‌هاتووه. ئه‌م سوپا هیچه توانی که‌رکووک بگرێت، به‌ڵام نه‌یتوانی یه‌ک هه‌نگاو به‌ره‌و هه‌ولێر مل بنێت، چونکه زوو ملیان شکێنرا. بیهێنه پێش چاوی خۆت، ئه‌گه‌ر ئه‌م هاوئاهه‌نگییه و یه‌کبوونه له‌ناو هه‌موو هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌دا هه‌بوایه، ئاخۆ کورد ده‌یتوانی چی بکات؟ سوپای هیچی عێراق نه‌ک نه‌یده‌توانی یه‌ک سێنتیمه‌رتی خاکی کوردستان داگیر بکات، به‌ڵکوو کورد ده‌یتوانی لە خاکی خۆیشی زیاتر بچیتە پێشەوە و بیگرێت.


(ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) قسه له‌سه‌ر کێشه‌ی پۆپۆلیزم ده‌که‌ن، که له ڕاستیی ڕاسته‌قینه‌دا ئه‌وانه پایه‌کی گه‌وره‌ی پۆپۆلیستیین له دونیای بیرکردنه‌وه و میدیای کوردییدا. سوپاکه‌ی ئه‌وان خوێنه‌ره‌کانیانن، هه‌روه‌کوو لۆن سوپای پارت ده‌نگده‌ره‌کانیانن. پێناسی (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) بۆ ڕیفراندۆم، پێناسێکه که هه‌ڵقووڵاوی واتای ڕیفراندۆم خۆی نییه، به‌ڵکوو ئه‌وان به ویست و تێگه‌یشتنی خۆیان له قازانجی خۆیاندا دایده‌ڕێژن. له‌کاتێکدا له ڕاستیی ڕاسته‌قینه‌دا ڕیفراندۆم بێجگه له ئینسترومێنتێک له ئامرازێک بۆ گه‌یشتن به ئامانجێک، بۆ گه‌یشتن به ویستێکی نیشتمانییانه له ڕێگایه‌کی دیموکراتییه‌وه هیچ شتێکی تر نییه. به‌م شێوه‌یه ڕیفراندۆم پراکتیزه‌کردنێکی ڕاسته‌وخۆی دیموکراتییه، که له ڕێگایه‌وه ده‌گه‌ین به ئامانجێکی نه‌ته‌وه‌یی، به ئامانجێکی نیشتمانی. عێراق وڵاتێکی خوێناوی و توندوتیژییه، هه‌ر بۆیه ڕێگا به داوا نیشتمانییه‌کان نادرێت، ته‌ماشای خۆپیشاندانه‌کانی هاوینی ساڵی 2018 عێراق بکه و ببینه چۆن ده‌سه‌ڵات مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ هاووڵاتییانیدا ده‌کات. پراکتیزه‌کردنی ڕیفراندۆم له‌لایه‌ن کورده‌وه، به‌ڵگه‌ی سه‌لمێنراوی ئه‌و ڕاستییه‌ن، که کورد ئاماده‌یه له ڕێگایه‌کی ئاشتییانه و دیموکراتیشه‌وه بگات به داوا نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییه‌کانی، نه‌ک به تەنیا له ڕێگای شۆڕش و ڕاپه‌‌ڕین و جه‌نگه‌وه، به‌ڵام ئه‌وه‌ عێراقی عه‌ره‌بییه، که به‌رده‌وام بیرمان ده‌خاته‌وه، که به‌غدا له هه‌موو کات و سه‌رده‌مێکدا هه‌ر به‌غدایه‌که‌ی جارانه و یه‌ک تۆزقاڵ نه‌گۆڕاوه.


له ڕیفراندۆمدا هه‌روه‌ک هه‌موو هه‌ڵبژاردنێکی تری په‌رله‌مانی، تەنیا خه‌ڵکانی گه‌ییو، واته له هه‌ژده‌ ساڵییه‌وه بۆیان هه‌یه ده‌نگ بده‌ن، به‌ڵام بیهێنه به‌رچاوی خۆت، ئه‌م هه‌موو منداڵ و گه‌نجه‌ی کورد، که ته‌مه‌نیان له‌ژێر هه‌ژده ساڵیدایە، له ئێمه زیاتر خوازیاری ئازادی و سه‌ربه‌خۆیین. به‌شێکی گه‌وره‌ی ئه‌وانه‌ی پێشمه‌رگه‌ی دێرینن، هه‌موو ته‌مه‌نیان له‌ژێر هه‌ژده ساڵییدا بووه، که په‌یوه‌ندییان به پارته‌کانه‌وه کردووه، که بوون به پێشمه‌رگه. ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی، که هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و ئازادیی تێیاندا زۆر له‌پێشتر سه‌ری هه‌ڵداوه.


ڕیفراندۆم پرسێکی سیاسییه، سیاسه‌تیش له‌ناو کورددا به‌ شێوه‌یه‌ک بووه، که هه‌موو تاکێکی سیاسه‌تکار و بگره سیاسه‌ت نه‌کاریش خاوه‌نی باجی خۆی بووه، ئه‌گه‌ر وا نییه، بۆچی له‌وه‌ته‌ی مێژووی کورد ده‌نووسرێته‌وه، کۆمه‌ڵکوژ ده‌کرێن، شار و گوند و ڕه‌ز و باخیان خاپوور ده‌کرێت و ده‌سووتێنرێت. ئه‌نفال ده‌کرێن، سامانه سروشتییه‌کانیان ده‌دزرێت ...هتد.


(ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) پێناسێکی هه‌ڵه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپا ده‌که‌ن له ڕاپرسییدا، که خه‌ڵک له‌سه‌ر ژیانی باشی وڵاته‌که‌یان بڕیار بدات، که له ڕێگایه‌وه ڕێگا به بێگانه نه‌درێت له وڵاته‌کانیاندا بژین و کار بکه‌ن. ڕاسیستترین وڵاتی ئه‌وروپا ئاماده نییه پرسێکی ئاوها بخاته راپرسییه‌که‌وه، بخاته ڕیفراندۆمێکه‌وه، به‌ڵام (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) ئاماده‌ن هه‌موو شت به قازانجی خۆیان وه‌ربگێڕن.


بابه‌ت لێره‌دا ئه‌وه نییه که کورد ده‌وڵه‌ت پیرۆز ده‌کات، نه‌خێر ده‌وڵه‌ت بۆ کورد ئامرازێکه بۆ ژیان له ئازادیدا، ئه‌وه ئازادییه بۆ کورد پیرۆزه نه‌ک ده‌وڵه‌ت، به‌ڵام ئه‌م ئازادییه‌ش به‌بێ هه‌‌بوونی ده‌وڵه‌تێک نه‌ به‌رهه‌م دێت و نه ده‌شپارێزرێت. له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا هیچ کوردێک دژ به په‌رله‌مان نه‌بووه، تەنیا خه‌ڵکانێک و سیاسه‌تمه‌درانێک نه‌بن، که خۆیان وه‌ک (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) هه‌میشه ئاره‌زووی پراکتیزه‌کردنی ده‌سه‌ڵاتیان هه‌بووه و که‌سی تریان له‌لا په‌سه‌ند نه‌بووه. ئه‌و نووسه‌رانه‌ی سلێمانی به‌رده‌وام قسه له‌سه‌ر شانازی و شکۆی تاکی کورد ده‌که‌ن، له‌کاتێکدا خۆیان له‌پێش سیاسییه‌کانه‌وه بێڕێزی به شانازی و شکۆی تاکی کورده‌وه ده‌که‌ن. بۆ نموونه ڕزگار ئه‌مینی نیگارکێش له ساڵانی ڕابردوودا چه‌ندین جار نامه‌ی بۆ یه‌کێک (لەو نووسه‌رانەی سلێمانی) نووسیوه و چه‌ند تابلۆیه‌کی خۆی بۆ ناردووه، که سه‌رنجی خۆی له‌بارەیانه‌وه بنووسێت، به‌ڵام ئاماده نه‌بوون وه‌ڵامی سڵاوه‌که‌ی ڕزگار ئه‌مینیش بده‌نه‌وه، نه‌ک قسه له‌سه‌ر تابلۆکانی بکه‌ن. ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی هاوشێوه‌ی بنه‌ماڵه‌یه‌کن، بنه‌ماڵه‌یه‌ک که خۆیان له‌ناو خۆیاندا چێیان کردووه و منداڵ و نه‌وه‌کانیشیان خوێنه‌ره‌کانیانن، ده‌روێشه‌کانیانن. پارته‌کان خاوه‌نی هێزی پێشمه‌رگه‌ن و خاوه‌نی میدیای خۆیانن، به‌ڵام ئه‌وانیش خاوه‌نی له‌شکرێک له ده‌روێش و خاوه‌نی میدیای خۆیانن، که تێیاندا تەنیا ڕێگا به‌و نووسه‌رانه ده‌درێت بنووسن، که سه‌ری کوڕنووش بۆ ئه‌وان داده‌نه‌وێنن.


(ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) ته‌واوی کێشه‌کانی نیشتمانێک ده‌خه‌نه ئه‌ستۆی که‌سێک، به‌ شێوه‌یه‌ک، که هه‌موو ئه‌و نه‌هامه‌تییانه‌ی به‌سه‌ر کورددا هاتووه، برسیی بووه، بێکار بووه، تۆپباران کراوه، لێی دراوه، کوژراوه ...هتد ده‌خه‌نه سه‌ر شانی ئه‌و. یاخود تەنیا له‌به‌رئه‌وه‌ی، که چوارده‌ورمان به دوژمن گیراوه، ئیدی شانسی به‌رگریکردنمان له ‌خۆمان نییه، به‌ڵام بیر له‌وه ناکه‌نه‌وه، که له‌ ناوجه‌رگه‌ی ئه‌م وڵاته دوژمنانه‌دا پارچه‌یه‌ک کوردستان هه‌یه و خاوه‌نی ملیۆنان هاووڵاتییە، که له هه‌موو کاتدا به‌شێکن له هێز و وره‌ی کورد خۆیشی.


بۆ من ئه‌م بۆچوونانه بێجگه له ویستی مانه‌وه له مێژوودا هیچ شتێکی تر نیین. یاساکانی سروشتیش بریتیین له گۆڕان، هیچ کات سروشت ویستی مانه‌وه‌ی له مێژوودا نییه، به‌ڵکوو گۆڕانی ده‌وێت. نرخی گۆڕان هه‌رچه‌ندێک بێت هیچ له باسی گۆڕانه‌که ناگۆڕێت. هه‌ر بۆیه به ئه‌قڵ و یاساکانی سروشت، کورد بۆ هه‌تاهه‌تایه ژێرده‌ست نابێت و ڕۆژێک دێت ئازاد و سه‌ربه‌خۆ ده‌بێت، به‌بێ ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕوانی چرای سه‌وزی (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) بکات.

 

پرۆسه‌ی به دێمۆنکردنی
پارتی دیموکراتی کوردستان
له سه‌رده‌می منداڵییمه‌وه ئاشنای پرۆسه‌ی به دێمۆنکردنی پارتی دیموکراتی کوردستانم، له‌دوای ڕاپه‌ڕینی به‌هاری 1991ه‌وه، هیچ گۆڕانێکم له‌م پرۆسه‌یه‌دا به‌دی نه‌کرد. له منداڵییه‌وه فێر کراین، ڕقمان له خه‌ڵکانێک بێت، که له ژیانماندا نه‌ماندیون، له منداڵییه‌وه فێر کراین، ڕقمان له خه‌ڵکانێک بێت، که نایانناسین، که جارێک چییه له‌گه‌ڵیاندا دانه‌نیشتووین، مامه‌ڵه‌مان پێکه‌وه نه‌بووه، پێکه‌وه کارمان نه‌کردووه ...هتد. ئێمه هه‌میشه یه‌ک لایه‌نانه گوێ ده‌گرین و ده‌بینین و هه‌ست ده‌که‌ین. پرسیاری ژیرانه لێره‌دا ئه‌وه‌یه، که ئاخۆ بۆچی به‌م شێوه‌یه مامه‌ڵه ده‌که‌ین؟


وه‌ڵام: نه‌بوونی هۆشیاری چاوگه‌ی مامه‌ڵه هه‌ڵه‌کانی تاکی کورده له کۆمه‌ڵگای کوردیدا. هه‌موو تاکێک خاوه‌نی وێنه‌یه‌که له‌سه‌ر که‌سێک، ڕووداوێک، پێوابوونێک. ئه‌م وێنه‌یه، وێنه‌یه‌کی ئیمیتاسیۆن نییه، واته وێنه‌یه‌ک نییه، که تاک له ته‌ماشاکردنێکه‌وه وه‌ری بگرێت، وه‌ک چۆن کامێرایه‌ک وێنه‌ی که‌سێک، دیمه‌نێکمان وه‌ک خۆی بۆ ده‌گوێزێته‌وه، به‌ڵکوو وێنه‌یه‌که که بیرکردنه‌وه‌ی به‌رهه‌می هێناوه.


به‌هۆی نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کانی مێشکه‌وه، تاک هه‌وڵی وێناکردنی دیارده‌یه‌ک ده‌دات، هه‌وڵی کۆپیکردنی مامه‌ڵه‌یه‌ک ده‌دات، پرۆسه‌ی ده‌نگدانه‌وه‌ی هه‌سته‌کان لێره‌دا به تەنیا ته‌ماشاکردنێک، گوێ لێبوونێک پراکیتیزه ده‌کرێت، تاک دیارده‌یه‌ک له مێشکیدا پراکتیزه ده‌کات، که ئێستا و ئالێره‌دا ته‌ماشای ده‌کات، گوێی لێیه، بیری لێ ده‌کاته‌وه، له ڕۆژنامه‌یه‌کدا، کتێبێکدا ده‌یخوێنێته‌وه.


تاک که‌سێکی زۆر زۆر خۆش ده‌وێت، تاک خاوه‌نی وێنه‌یه‌که بۆ که‌سی خۆشویستراو، به‌ڵام ئه‌م وێنه‌یه، بریتییه له‌و وێنه‌یه‌ی، که تاک له ڕێگای نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کانییه‌وه به‌رهه‌می هێناوه، نه‌ک ئه‌و وێنه‌یه‌ی، که بوونی هه‌یه. بۆ نموونه ئه‌مه هۆکاری خۆشه‌ویستیی کیژێکه بۆ کوڕێکی خراپ، کیژه‌که وێنه‌ی خراپی کوڕه‌که نابینێت، به‌ڵکوو ئه‌و تەنیا خاوه‌نی ئه‌و وێنه‌یه‌یه، که نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کان به‌رهه‌میان هێناوه، ئیدی هیچ هێزێکی ده‌ره‌کی ناتوانێت کار بکاته سه‌ر ئه‌م کیژه بۆ خۆشنه‌ویستنی ئه‌و کوڕه. پچڕانی خۆشه‌ویستییه‌کی وه‌ها تەنیا له ڕێگای گۆڕانێکی نۆیرۆبیۆلۆگییانه‌وه ده‌ست پێ ده‌کات، هه‌ر ئه‌و کاته‌ی، که نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کان ئه‌و ئیمپولزه‌یان له‌کیس دا، که هه‌یانبوو، ئیدی خۆشه‌ویستیی ئه‌م کیژه بۆ کوڕه‌که نامێنێت. هه‌ر ئه‌مه‌ش هۆکاره بۆ پچڕاندنی له‌ناکاوی خۆشه‌ویستییه‌کی گه‌وره‌ی نێوان دوو کیژ و کوڕی تر، که که‌سی وازلێهێنراو ناتوانێت تێ بگات، که بۆچی ئه‌م ئه‌شقه کتوپڕ کۆتایی پێ هات.


ته‌واوی تاکی کورد له باشووردا خاوه‌نی وێنه‌یه‌کن، که به‌رهه‌می نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کانیانه، کوژاندنه‌وه‌ی ئه‌م وێنانه تەنیا له ڕێگای ئاگاییه‌کی له سه‌دا سه‌ددایه. تەنیا له ئاگاییدا تاک ده‌توانێت وێنه‌یه‌کی تر به‌رهه‌م بهێنێته‌وه، که به‌رهه‌می ڕیالیتێت بێت، نه‌ک نۆیرۆبیۆلۆگی.


پارته‌کان و سیاسییه‌کانیان بێ ئاگان له پرۆسه‌یه‌کی وه‌ها، به‌ڵام ئه‌وان بەئاگان له‌وه‌ی، که له ڕێگا که‌مپینی تاوانبارکردن و بێنرخکردنه‌وه، ده‌توانرێت که‌سێک لایه‌نێک له کۆمه‌ڵدا تاوانبار بکرێت و بشکێنرێت.


به‌رد له ئاسمان بکه‌وێته خواره‌وه، پارتی دیموکراتی کودستان تێیدا خه‌‌تابار ده‌کرێت. له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه خه‌تای هه‌موو کاره‌ساته‌کان خراوه‌ته سه‌ر شانی پارتی دیموکراتی کوردستان. ئه‌م جۆره مامه‌ڵانه به‌ده‌ر له خراپکردنی بارودۆخی ژیانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیی کورد له باشووردا، هیچ قازانجێکی تری نییه. کورد له باشووردا تەنیا له رێگای بیرکردنه‌وه‌ی پۆزه‌تیڤه‌وه ده‌توانێت له‌ یه‌کتری نزیک بێته‌وه، یه‌کترییان خۆش بوێت، پێکه‌وه ‌کار بکه‌ن، له‌گه‌ڵ یه‌کدا قسه بکه‌ن ...هتد.


تاک بیر ده‌کاته‌وه، که کوشتنی فڵان و فیسار ده‌ستی پارتی دیموکراتی کوردستانی تێدایه، چونکه تاک خاوه‌نی نۆیرۆنێکه بۆ تاوان، که هه‌میشه له هه‌موو ڕووداوێکدا ئه‌کتیڤ ده‌بێت و کار له‌سه‌ری ده‌کات. به‌م شێوه‌یه تاک ده‌بێته خاوه‌نی وێنه‌یه‌ک، که به‌رهه‌می نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کانیه‌تی.


له ماوه‌ی هه‌شت ساڵی ڕابردوودا، چه‌ندین تاوان کران، که تێیدا به‌بێ هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی سه‌لمێنراو پارتی دیموکراتی کوردستانی تێدا تاوانبار کرا. هه‌موو ئه‌و تاوانانه‌ی، که پارتی دیموکراتی کوردستانی تێدا تاوانبار کراوه، هه‌تا ئێستا له بیری خه‌ڵکیدا ماون، به‌ڵام ئه‌و تاوانانه‌ی که لایه‌نێکی تری تێدا تاوانبار کراوه، ئه‌توانم بڵێم، که هیچ که‌س بیری نه‌ماوه، تەنیا که‌سوکاری مردووه‌کان هه‌ست ده‌که‌ن که که‌سێک له خێزانه‌که‌یاندا نه‌ماوه.


تاوانبارکردن به ڕه‌چه‌ڵه‌ک به‌رهه‌می بیرکردنه‌وه‌ی (نووسه‌ره‌کانی سلێمانی)یه، له ئیبراهیم ئه‌حمه‌ده‌وه هه‌تاوه‌کوو ئەو (نووسه‌ران)ەی ئیمڕۆ. ئه‌م کولتووره وه‌ک نه‌خۆشییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی، چ خه‌ڵکی ده‌یگرن و چ نه‌وه‌ی نه‌وه‌کانیش ده‌یگرن. به‌ شێوه‌یه‌ک، که لەدوای شۆڕشی ئه‌یلووله‌وه، ته‌واوی ئه‌و خه‌ڵکانه، که هه‌ڵستان به گوایه دروستکردنه‌وه‌ی شۆڕش، چه‌ندین باڵیان لێ بووەوه که چه‌ندینیشیان له‌م باڵانه کوشت، به ‌شێوه‌یه‌ک، که یه‌کتریان له‌ناو یه‌کترییشدا په‌سه‌ند نه‌ده‌کرد. هه‌ناسه‌ی ڕقی ئه‌مانه هه‌تاوه‌کوو ئیمڕۆی گۆڕان ڕۆیشتووه، که له‌ناو ئه‌وانیشدا دیسانه‌وه چه‌نده‌ها باڵ دروست بووەته‌وه و دژ به‌یه‌کن، جیاوازیی نێوان حه‌فتاکان و هه‌شتاکان و ئێستای ئه‌وان تەنیا له نه‌مانی کوشتنی یه‌کتری و شه‌ڕدایه.


ڕیفراندۆم ده‌توانێت کۆتایی به‌م هه‌موو ڕق و کینه‌یه بهێنێت، به‌ شێوه‌یه‌ک که کورد ده‌توانێت ڕیفراندۆم وه‌ک ئامرازێک بۆ ئاشتی و ئاشتبوونه‌وه و پێکه‌وەژیان به‌کار بهێنێت. من به‌شبه‌حاڵی خۆم کردم، چونکه دوژمنایه‌تی و دژایه‌تی له خراپه‌کاری زیاتر هیچی تر به‌رهه‌م ناهێنێت. زانستی کوانتن فیزیک ده‌یسه‌لمێنێت، که ئه‌وه‌ی تاک ده‌یه‌وێت به خراپه بۆ خه‌ڵکی، بۆ خۆیشی ده‌وێت، ئه‌وه‌ی تاک بیری لێ ده‌کاته‌وه بۆ خه‌ڵکی، بۆ خۆیشی ده‌وێت، به‌م شێوه‌یه ناخۆشی و سه‌رنه‌که‌وتن و زیان و ماڵوێرانیت بۆ هه‌ر که‌س بووێت، ئه‌وا بۆ خۆیشت ده‌وێت.


ئه‌وه‌ی وه‌ها ده‌کات، که کۆی هه‌موو کورد پێکه‌وه به‌خته‌وه‌ر و به‌هێز و سه‌رکه‌وتوو بن، بریتییه له بیرکردنه‌وه‌یه‌کی پۆزه‌تیڤ بۆ هه‌موو، خۆشویستنی هه‌موو، کارکردنی هه‌موو پێکه‌وه. ئه‌وەیشی که فێرمان ده‌کات به‌م شێوه‌یه پۆزه‌تیڤ بین، بریتییه له خاوێنکردنه‌وه‌ی نائاگاییمان له‌و هه‌موو زبڵه‌ی که تێیدایه، ئه‌و هه‌موو زبڵه‌ی که خه‌ڵکی کردوویه‌تییه ئێمه‌وه، که (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) کردوویانه‌ته ئێمه‌وه. خاوێنکردنه‌وه‌ی نائاگایی ته‌واوی ژیانمان ده‌گۆڕێت و ده‌توانین به‌ شێوه‌یه‌کی نوێ مامه‌ڵه بکه‌ین، ده‌توانین فێری شتێکی نوێ بین، ئه‌ویش گفتوگۆیه‌کی بێ توندوتیژی و ئه‌قڵانییه، گفتوگۆیه‌کی ئاگایانه. بۆ نموونه تیۆریه‌که‌ی کڵاوس ئۆتۆ شارمه‌ر له تیۆری ئوودا (Theorie U).


له ڕێگای تیۆری ئووی شارمه‌ره‌وه فێر ده‌بین، که بیرکردنه‌وه‌مان بکه‌ینه‌وه، هه‌ستمان بکه‌ینه‌وه و پاشان ویستمان بکه‌ینه‌وه. له تیۆری ئوودا قسه‌که‌ر و گوێگر له ڕیالیتێتێکی ئه‌کتوێلدان، هه‌ر بۆیه گوێگر پێویسته گوێ بگرێت و قووڵ بڕواته خواره‌وه، به‌م شێوه‌یه گوێگر چ ده‌بێته خاوه‌نی ستراکتوورێکی تر و پرۆسێسێکی تر. پاشان قووڵتر ده‌ڕوات و خۆی له چه‌قی دیالۆگێکدا ده‌بینێته‌وه، قووڵتر ده‌ڕوات و ده‌بێته خاوه‌نی خودێکی نوێ، ئه‌م خوده نوێیه چاوگه‌یه‌کی پڕ ئه‌نه‌رگییه، خاڵییه له‌وه‌ی که پێشتر فێری بوویت، خاڵییه له‌وه‌ی، که خووت پێوه‌ گرتووه، چاوگه‌یه‌که به‌رهه‌می بیرکردنه‌وه‌یه‌کی ئێستا و ئالێره‌دایه به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ فاکتۆرێکی ده‌ره‌کییت له‌سه‌ر بێت. به‌م شێوه‌یه ده‌بیته خاوه‌نی بیرکرنه‌وه‌یه‌کی نوێ، که له به‌شی ده‌سته‌ ڕاستی پیتی یوودا (به ئه‌ڵمانیی ئوو)دا سه‌ر ده‌که‌وێته سه‌ره‌وه، ده‌بیته خاوه‌نی چه‌قێکی هه‌ڵسوڕێنراوی نوێ و پرۆسێسێکی نوێ، سه‌ر ده‌که‌ویته سه‌ره‌وه و ده‌بیته خاوه‌نی ستراکتوورێکی نوێ له پراکتیکدا، به‌م شێوه‌یه گوێگر و قسه‌که‌ر چ له‌ یه‌کتری ده‌گه‌ن و چ ئه‌قڵێکی نوێش به‌رهه‌م دێنن، که له قازانجی کۆدا بێت.


ئه‌وه‌ی (ئەو نووسه‌رانەی سلێمانی) هه‌تا ئێستا بیریان لێ نه‌کردووەته‌وه، قووڵبوونه‌وه‌یه له گفتوگۆیه‌کی بێ توندوتیژیدا، ئه‌وه‌یه که ده‌توانن ببن به شتێکی تریش، وه‌ک له‌وه‌ی که هه‌ن. ئه‌مانه خۆیان جارێک له جاران پێشمه‌رگه‌ی یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان بوون، پێشمه‌رگه‌ی پارتی دیموکرات بوون، ده‌توانین لێیان بپرسین، که ئاخۆ بۆچی بوون به پێشمه‌رگه‌؟ چونکه ئێمه پێمان وایه، که بوون به پێشمه‌رگه له‌و سه‌رده‌مه‌دا تەنیا ته‌ماحێکی سوڵتانیی بازرگانه‌کانی نه‌وت بووه و هیچی تر! ته‌ماشا که‌ن، چه‌ند شه‌ڕ و کاره‌سات و یه‌کترکوشتن ڕووی دا، هه‌ڵه‌بجه و ئه‌نفال و شه‌ڕی ناوخۆ ڕووی دا.