آسو کریم: دولت بغداد نە می‌خواهد و نه می‌تواند آمریکا را از عراق اخراج کند  
كوردی عربي فارسى
Kurdî Türkçe English

اخبار مقاله گزارش گفتگو اقتصادی چند رسانه‌ای سبك زندگی فرهنگ و هنر
×

آسو کریم: دولت بغداد نە می‌خواهد و نه می‌تواند آمریکا را از عراق اخراج کند  

 

روزگاری خاورمیانه را دل جهان نامیدند. این که این نامگذاری امروزه هم صدق می‌کند یا نه، چیزی از اهمیت خاورمیانه نمی‌کاهد. آنچە مهم است سرعت و کثرت تحولات آنی و شگفت‌انگیز در این سرزمین داغ دیده می‌باشد. سرزمینی که مردمانش قرن‌هاست برای رسیدن به یک زندگی انسانی مبارزه می‌کنند، اما تنها چیزی که نصیب‌شان شده تسلط حکومت‌های سفاک و ضدبشری بر آینده‌ی خود و فرزندان‌شان بوده است. در این میان ملت کورد یکی از ملت‌های خاورمیانه است که در شکل‌گیری تاریخ فرهگی-سیاسی این منطقە نقشی اصلی و کلیدی داشته‌ است، ملتی که سرزمینش میان چهار کشور تجزیه شده و "حق تعین سرنوشت" را از این ملت سلب کرده‌اند. علاوه بر این، حضور ابرقدرت‌ها در منطقه و تضاد منافع این قدرت‌ها، مجموعه‌ای از تغییرات اجباری و کشمکش‌های بی‌پایان را ایجاد کرده که تقریبا می‌توان گفت تمام آرزوها و خواست‌های مردمان خاورمیانه را نقش برآب کرده است. هجوم نیروهای عراقی و شبەنظامی‌های وابسته به ایران و ترکیه به مناطق کوردستانی خارج از اقلیم کوردستان در ١٦ اکتبر ٢٠١٧ و اشغال قریب به ٥٠ درصد خاک کوردستان جنوبی و خیانت آمریکا در حق کوردهای غرب کوردستان و تنها گذاشتن آنان در مقابل نیروهای فاشیستی ترکیه و سوریه، دو نمونه از جدیدترین تحولات ضدمردمی در خاورمیانه می‌باشد. اما کشته شدن قاسم سلیمانی بەدست نیروهای آمریکایی، نه تنها کوردستان و عراق را وارد مرحله‌ی نوینی از تغییر و تحول کرده، بلکه خاورمیانه و جهان شاهد نوعی پوست‌اندازی ا‌ست. این که این تحولات سریع و آنی منافع کوردها را تأمین خواهد کرد یا نه، موضوع گفتگوی ما با "آسو کریم"، نویسنده، پارلمانتار سابق و سیاستمداران باتجربە اقلیم کوردستان است. متن کامل این مصاحبه‌ را در سطور زیر می‌خوانید.

 

(باس‌نیوز): طی هفته‌های گذشته، پارلمان عراق طرح خروج فوری نیروهای خارجی از خاک عراق را تصویب کرد، دولت بغداد تا چه حد می‌تواند این مصوبه را اجرائی کند و آیا توان  اخراج نیروهای آمریکایی را دارد؟

آسو کریم: درست است که پارلمان عراق طی مصوبه‌ای در ١٥ دی‌ماه سال جاری، از دولت بغداد خواست تا گام‌های لازم را برای پایان دادن به حضور نیروهای خارجی در خاک عراق بردارد و اجازه استفاده از خاک و آسمان عراق را به "هر نیروی خارجی" و با هر قصد و نیتی ندهد. اما بی‌شک منظور اصلی این مصوبه، نظامیان آمریکایی حاضر در عراق می‌باشد. در واقع باید در نظر داشت که مصوبه مذکور بعد از کشتن قاسم سلیمانی و ابومهدی مهندس، طرح و به تصویب رسیده است. درست است که این طرح بنابر پیشنهاد عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر مستعفی عراق، پایه‌ریزی و طراحی شد، اما اگر نگاهی به "توافق‌نامه‌ی وضعیت نیروها" معروف به (سوفا) که در آبان ٨٧، میان آمریکا و عراق منعقد شد نگاهی بیاندازیم، برپایه استقرار موقت نیروهای آمریکا برای انجام چند مأموریت مشخص در عراق تنظیم شده است. بنابر ماده‌ ٣ این توافق‌نامه‌، اگر یکی از طرفین بخواهد به توافق‌نامه فی‌مابین پایان دهد باید طرف مقابل را بەصورت کتبی مطلع کند و بعد از یک سال از این اقدام نیز توافق‌نامه از اعتبار خارج می‌شود و پایان می‌یابد. باید به این نکته‌ی اساسی توجه داشته باشیم که تاکنون حکومت عراق بەصورت عملی برای اجرائی کردن مصوبه پارلمان گامی برنداشته است. همچنین جیمز جفری، فرستاده‌ی ویژه‌ی دولت آمریکا به سوریه، متذکر شده بود که "آمریکا قصد خارج کردن نیروهایش از عراق را ندارد"، باید گفت، آن‌ها بر این باورند که مصوبه پارلمان، مصوبه‌ای لازم‌الاجرا نیست، چرا که آمریکا با حکومت توافق‌نامه را امضا کرده است نه با پارلمان. ضمنا بنا بر اظهارات فرستاده‌ی ویژه‌ی دولت آمریکا، واشنگتن حاضر است در رابطه با ادامه حضور نیروهایش با حکومت بغداد مذاکره کند، البته این را نیز متذکر می‌‌شود که این مذاکرات باید تمام ابعاد را شامل شود، یعنی تمام سطوح روابط آمریکا و عراق را مورد بحث و گفتگو قرار دهد. قابل ذکر است که به قول برخی از منابع آمریکایی، از سال ٢٠٠٣ تاکنون، قریب به ٤٦٠٠ سرباز آمریکایی در عراق جان باخته‌اند و ٣٢٢٠٠ نفر دیگر نیز زخمی شده‌اند، البته بەجز صرف تریلیون‌ها دلار در عراق طی این سال‌ها. به همین خاطر، اخراج آمریکا از عراق به این سادگی‌ها هم نیست. اگر دولت واشنگتن خواستار بازپرداخت‌ تمام هزینه‌های صرف شده در عراق شود، دولت بغداد چه خواهد کرد؟  به همین خاطر، و بر این باورم که دولت مستعفی عراق گامی در راستای اجرائی کردن مصوبه پارلمان برنخواهد داشت و این مساله را به دولت آینده موکول خواهد کرد. اما از سوی دیگر برخی از جریانات شیعه در عراق می‌خواهند که آمریکا را در منگنه قرار دهند و آن را تحت فشار قرار دهند. ضمنا آمریکا از میزان نفوذ کنونی ایران در عراق و منطقه، بەشدت نگران است. با خروج آمریکا از عراق، هم میزان نفوذ ایران در عراق افزایش می‌یابد و هم روسیه و چین خلاء ایجاد شده را پر خواهند کرد. همچنین در خود آمریکا نیز مسأله خروج یا عدم خروج -تو بگو اخراج- نیروهای نظامی‌ این کشور با تحلیل و تفسیرهای متفاوتی روبروست، بەویژه که انتخابات ریاست‌جمهوری را در ماه‌های آتی در پیش رو داریم. از سویی، بخشی از دیدگاه‌ها بر خروج نظامیان آمریکایی از عراق تاکید می‌کنند تا ارتش این کشور به عنوان یک نیروی اشغالگر شناخته نشود، یعنی نیرویی که بخواهد بەصورت غیرمشروع در عراق بماند. در حالی که دیدگاه بخش دیگری از مردم آمریکا، اخراج نیروهای نظامی این کشور از عراق را ضربه‌ی سهمگینی بر پرستیژ بین‌المللی کشورشان می‌بینند. در واقع در خود آمریکا نیز دو نوع دیدگاه اصلی وجود دارد، اما این که کدام یک به سیاست بین‌المللی ایالات متحده‌ی بدل می‌شود، این خود یک بحث دیگر است.

 

(باس‌نیوز): در صورت عملی شدن اخراج نیروهای آمریکایی از عراق، آینده‌ی اقلیم کوردستان را چگونه می‌بینید؟

 آسو کریم: بر این باور نیستم که حکومت عراق دست به چنین اقدامی بزند، چرا که مصوبه‌ی پارلمان نیز تنها جناح شیعه‌‌ی عراق به آن رأی داده است، این درحالی‌ست که کوردها و اکثریت اعراب سنی نیز در جلسه‌ی رأی‌گیری حضور نداشتند و آن را بایکوت کردند و به هیچ عنوان نخواسته‌اند و نمی‌خواهند که به یکی از مهره‌های عرصه‌ی جنگ نیابتی آمریکا و ایران بدل شوند. البته باید گفت که این دو جناح نیز خروج نیروهای آمریکایی را همسو با منافع خود نمی‌بینند. بخشی از سنی‌ها، خواهان ادامه حضور نظامی آمریکا در عراق هستند تا از این طریق توازن قوا در عراق ادامه یابد و مانع از آن شوند که عراق به یکی از استان‌های ایران بدل شود. البته آمریکایی‌ها بیشتر در اقلیم کوردستان و مناطق سنی‌نشین حضور نظامی دارند. ضمنا ادامه‌ی حضور آمریکا و نیروهای ائتلاف بین‌المللی در عراق، برای مواجه و مبارزه با ترور و تروریست‌ها لازم و ضروری است. بەخصوص که اخیرا داعش بار دیگر دست به سازماندهی دوباره خود زده است. جنگ علیه ترور نیز تنها توسط مردم محلی و بومی بە جایی نخواهد رسید و از توان حکومت عراق هم خارج است.

 

(باس‌نیوز): ترامپ دولت عراق را تهدید کرده که اگر نیروهای آمریکایی را از این کشور اخراج کند، مشمول تحریم‌های سنگینی خواهد شد، در این صورت چه آینده‌ای برای اقلیم کوردستان و عراق می‌بینید؟

آسو کریم: ترامپ در سخنانی بەصورت گذرا به اعمال تحریم و بازپرداخت هزینه‌های صرف شده‌ی آمریکا در عراق اشاره‌ای کرد. در چنین شرایطی عراق توان تحمل فشارهای ایجاد شده ناشی از بازپرداخت‌های هنگفت هزینه‌ها را نخواهد داشت و در گردابی از معضلات و گرفتاری‌ها غرق خواهد شد. این در حالی‌ست که قریب به چهار ماه است که بغداد و استان‌های شیعه‌نشین عراق شاهد اعتراضات ضدحکومتی گسترده‌ای می‌باشند.

از آن جهت که اقلیم کوردستان بخشی از عراق است، هرگونه بحران و فشار و تحریمی، چه بخواهیم و چه نخواهیم، تاثیرات منفی بر اقلیم کوردستان خواهد داشت مگر اینکه آمریکا و ائتلاف بین‌المللی، اقلیم کوردستان را از این امر مستثنی کنند و مکانسیم ویژه‌ای را در قبال کوردستان در پیش بگیرند و این بستگی به این واقعیت دارد که چه راهکار سیاسی برای آن در نظر بگیرند. آیا به همان مکانیسم دوران پیش از سال ٢٠٠٣ بازخواهند گشت، که طی آن دولت آمریکا و تا حدودی نیز جامعه بین‌المللی به دو روش متفاوت با بغداد و هولیر تعامل می‌کردند. اگر هم مکانیسم ویژه‌ای در قبال اقلیم کوردستان در پیش گرفته شود آیا باز هم کوردستان دچار بحران نخواهد شد؟ یا این که دریچه‌ای برای چنین شرایط بحرانی ایجاد خواهد شد تا مانع متضرر شدن مردم اقلیم کوردستان شود و وضعیت قانونی-سیاسی جنوب کوردستان نیز حفظ شود و یا...؟ این‌ها همگی احتمالات محتملی هستند.

از سوی دیگر مدتی است که سخنانی در رابطه با ایجاد اقلیم سنی‌نشین در عراق می‌شنویم که بنا بر اخبار منتشر شده نشست‌هایی نیز در این راستا، در اینجا و آنجا برگزار شده و چندین کشور همچون آمریکا، عربستان، امارات و اردن نیز حامی چنین طرحی هستند. اما برخی از تحلیلگران نیز این سخنان را واکنش آمریکا در قبال مصوبه‌ی پارلمان عراق تعبیر کرده‌اند. برخی دیگر این تلاش‌ها را همسو با سیاست‌های آمریکا برای قطع کردن راه ارتباط زمینی ایران با سوریه تلقی کرد‌ه‌اند. بدین معنا که با ایجاد اقلیمی سنی‌نشین شامل استان‌ها الانبار، صلاح‌الدین و موصل می‌توان این کریدور زمینی را قطع کرد. همچنین این اخبار شاید مسیحا نفسی باشد برای احیای طرح قدیمی "جو بایدن"، طرحی که خواستار تبدیل عراق به سه منطقه فدرالی بود و یا شایف تنها سخنانی گذرا و گزاف باشد. با اینکه ماده‌ی ١١٩ قانون اساسی عراق صراحتا چگونگی تشکیل یک اقلیم تازه در این کشور را مشخص کرده است. اما در این میان سٶال اصلی این است که جناح‌های سنی در این رابطه چقدر همسو و هم‌رأی هستند بەویژه جناح‌هایی که به ترکیه نزدیک‌ترند، در حالی که به خوبی می‌دانیم روابطه میان عربستان و امارات با ترکیه بسیار بد و وخیم است.

 

(باس‌نیوز) در حالی که استان‌های جنوبی و مرکزی عراق در فساد و بیکاری دست و پا می‌زنند، اقلیم کوردستان شاهد رفاهی نسبی و آرامش و امنیت در مناطق مختلف خود است، حال با پیش آمدن تحولات کنونی سیاستمداران کورد برای موجه با هر گونه رویدادی باید چه سیاستی در پیش بگیرند؟

آسو کریم: این واقعیتی مسلم است که نمی‌توان استان‌های مرکزی و جنوبی عراق را با اقلیم کوردستان از لحاظ سطح رفاه، میزان بیکاری، فقر و خدمات بنیادی مقایسه کرد. بی‌شک میزان فقر و بیکاری در اقلیم کوردستان بسیار کمتر است از بخش‌های مرکزی و جنوبی عراق و حتا سطح رفاه و خدمات بنیادی در اقلیم کوردستان بسیار بالاتر می‌باشد. اقلیم کوردستان از فضایی امن و آرام برخوردار است و بازاری زنده و در تکاپو دارد. البته نمی‌توان منکر کاستی‌ها و وجود فساد شد اما باز هم نمی‌توان در این مورد حکومت اقلیم کوردستان را با حکومت بغداد مقایسه کرد. نمی‌توان منکر شد که وجود فضایی امن و آرام از شروط اصلی و پیش‌شرط توسعه اقتصادی در هر کشوری ا‌ست. البته اگر پروسه‌ی اصلاحات و مبارزه با فساد و تحقق نوعی از عدالت اجتماعی شکل بگیرد و درآمد‌ها بەخوبی و شفاف جمع شوند و هزینه‌های اضافی کاسته شوند و سازمان‌هایی همچون دیوان نظارت دارایی و بازرسی کل و بالاتر از این‌ها پارلمان، بە نقش نظارتی خود عمل کنند، بی‌شک پروسه‌ی توسعه‌ی اقتصادی و انسانی در کوردستان بهتر پیش خواهد رفت. اما نباید این را فراموش کرد که قریب به یک سال است که حکومت اقلیم کوردستان مقداری بودجه‌ از بغداد دریافت می‌کند و از این طریق توانسته حقوق تمام کارمندان خود را پرداخت کند و در نتیجه وضعیت گذران زندگی شهروندان بهتر شود و نوعی از رضایت مردم نسبت به حکومت را موجب گردیده است. اما آیا در صورت اعمال هر گونه تحریمی علیه عراق، دولت بغداد خواهد توانست این مقدار از بودجه را بەصورت منظم به خزانه حکومت اقلیم کوردستان واریز کند؟ در این حالت است که انسجام و آینده‌نگری سیاسی و وجود برنامه برای روبه‌رو شدن با هر احتمالی، از میزان تأثیر منفی آن خواهد کاست.


Image result for ‫ئاسۆ کەریم‬‎